¹3კ-287-02 7 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: იჯარის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ჯ. ჯ-იანმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს. მოსარჩელემ განმარტა, რომ თავისი კუთვნილი ავტომანქანა “კამაზი”, 1994წ. 1 ნოემბერს საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე იჯარით, თვეში 220 აშშ დოლარის გადახდის პირობით, გადასცა შპს “მ-ის” დირექტორს გ. ს-ძეს, რომელიც ვალდებული იყო ავტომანქანა ტექნიკურად გამართული ჰყოლოდა და მისი დაზიანების ან დაკარგვის შემთხვევაში აღედგინა პირვანდელ მდგომარეობაში ან აენაზღაურებინა მისი ღირებულება 2 თვის ვადაში. 1994წ. 25 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტით მოხდა ტექნიკურად გამართული მანქანის გადაცემა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მან საიჯარო ხელშეკრულების ყველა პირობა და მოთხოვნა კეთილსინდისიერად შეასრულა, ხოლო მოპასუხე დღემდე არ ასრულებს საიჯარო ხელშეკრულების არც ერთ პუნქტს, არ აბრუნებს ავტომანქანას და არ იხდის საიჯარო ქირას, რომელმაც 42 თვის მანძილზე შეადგინა 9240 აშშ დოლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა 1994წ. 25 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში ა/მ “კამაზის” აღდგენა და დაბრუნება ან ავტომანქანის საბაზრო ღირებულების 6000 აშშ დოლარის დაკისრება მოპასუხისათვის. ასევე, საიჯარო ქირის 9240 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ სცნო ავტომანქანის საზღაურის და საიჯარო ქირის გადახდის დაკისრების ნაწილში, ხოლო ა/მ აღდგენას ეთანხმება 1994წ. მაისის მდგომარეობით.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 10 მარტის გადაწყვეტილებით ჯ. ჯ-იანის სარჩელი მოპასუხე შპს “მ-ის” მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. “მ-ის” დირექტორს გ. ს-ძეს დაეკისრა ავტომანქანა “კამაზი-5320”-ის 1994წ. 25 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტით გათვალისწინებული, ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში აღდგენა და მისი კონტეინერთან ერთად მოსარჩელისათვის გადაცემა ან ა/მ “კამაზის” საბაზრო ღირებულების _ 6000 აშშ დოლარის გადახდა ჯ. ჯ-იანის სასარგებლოდ, ხოლო მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხისათვის 9240 აშშ დოლარის საიჯარო ქირის დაკისრებაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. ჯ-იანმა და მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება ნაწილობრივ; მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება ა/მანქანის აღდგენის და მოსარჩელისათვის ჩაბარებისა და მოცდენილი ა/მანქანის ქირის ზიანის 9240 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში, ხოლო 6000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში მოითხოვა გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე გაასაჩივრა შპს “მ-ის” დირექტორმა გ. ს-ძემ. აპელანტმა მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება 6000 აშშ დოლარის დაკისრებისა და ა/მ აღდგენის ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ჯ. ჯ-იანის და შპს “მ-ის” სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს “მ-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ა/მანქანის ღირებულების 1477 ლარის და მიყენებული ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) 9240 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 1994წ. 1 ნოემბერს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 2000 წლამდე ვადით. შპს “გ-მა” იკისრა ვალდებულება, რომ ავტომანქანა ჰქონოდა ტექნიკურად გამართული და მისი დაზიანების, გაფუჭების ან დაკარგვის შემთხვევაში ვალდებულებას კისრულობდა აღედგინა მანქანა პირვანდელ მდგომარეობაში ან ეზღო მისი საზღაური. 1994წ. 25 ოქტომბრის აქტით დადგენილია, რომ მოხდა მანქანის მიღება-ჩაბარება, რითაც დგინდება, რომ ავტომანქანა ტექნიკურად გამართული და უპრეტენზიო მდგომარეობაში იყო.

სასამართლომ დაადგინა, რომ 1994წ. 1 ნოემბერს მხარეებს შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება უნდა ჩაითვალოს შეწყვეტილად 1995 წლის 3 აგვისტოდან. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 287-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, “ქონების ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამქირავებელი მოვალეა დაუბრუნოს გამქირავებელს ქონება იმ მდგომარეობაში, რა მდგომარეობაშიც მისგან მიიღო, ოღონდ ნორმალური ცვეთის მხედველობაში მიღებით, ან იმ მდგომარეობაში, რაც ხელშეკრულებით იყო დათქმული. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 219-ე მუხლის თანახმად “პირი, რომელმაც არ შეასრულა ვალდებულება ან არაჯეროვნად შეასრულა იგი, ქონებრივად პასუხს აგებს მაშინ, თუ მას ბრალი მიუძღვის, იმ შემთხვევის გარდა, რომელიც გათვალისწინებულია კანონით ან ხელშეკრულებით. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა/მანქანის დროულად დაუბრუნებლობა მოხდა მოპასუხის ბრალით. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 212-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, თუ მოვალემ არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ვალდებულება, იგი ვალდებულია აუნაზღაუროს კრედიტორს ამით მიყენებული ზარალი.

პალატის აზრით, მოსარჩელის მიერ მიღებული ზარალი, მიუღებელი შემოსავლის სახით უნდა განისაზღვროს 42 თვე X 220 აშშ დოლარი (საიჯარო ქირის ყოველთვიური ოდენობა) 9240 აშშ დოლარი.

საოლქო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 287-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე მოვალეა მოსარჩელეს დაუბრუნოს ა/მანქანა “კამაზი 5320” ტექნიკურად გამართულ მდგომარეობაში, მაგრამ ვინაიდან ა/მანქანის აღდგენა შეუძლებელია 212-ე მუხლის შესაბამისად უნდა მოხდეს მისი ანაზღაურება ა/მ ღირებულების ოდენობით. პალატამ მიიჩნია, რომ ავტომანქანის ღირებულება უნდა განისაზღვროს ავტომანქანის პრივატიზებისას დადგენილი ფასით _ 1477 ლარით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით.

ჯ. ჯ-იანის წარმომადგენელმა ქ. ი-ძემ საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2000წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილება ა/მანქანა კამაზის ღირებულების განსაზღვრის ნაწილში არ იყო სწორი და ამ ნაწილში იგი უნდა შეცვლილიყო. კასატორმა არარეალურად მიიჩნია მოპასუხისათვის ა/მანქანის ღირებულების _ 1477 ლარის ოდენობით დაკისრება, მაშინ, როცა მხოლოდ მისი 1 ცალი საბურავი ღირს 200 ლარი, ხოლო 11 საბურავის ღირებულება შეადგენს 2200 ლარს.

კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლა ა/მანქანის ღირებულების დაკისრების ნაწილში და მოპასუხისათვის 6000 აშშ დოლარის დაკისრება.

შპს “მ-ის” დირექტორმა გ. ს-ძემ საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ ჯ-იანი მაშინაც კი, როდესაც სააპელაციო საჩივარი დაიწერა საოლქო სასამართლოში, ითხოვდა საიჯარო ქირის გადახდას, რაც დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა, სააპელაციო სასამართლოში მოხდა დავის საგნის შეცვლა და მოთხოვნილ იქნა ზიანის ანაზღაურება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმათა დარღვევით. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1997წ. 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა საიჯარო ქირის მოთხოვნაზე და ეს გადაწყვეტილება ძალაში იქნა დატოვებული საკასაციო სასამართლოს მიერ.

კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და 9240 აშშ დოლარის ანაზღაურებაზე მოსარჩელისათვის უარის თქმა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 11 აპრილის განჩინებით მხარეთა საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი მითითებებით: სააპელაციო სასამართლოს უნდა დაედგინა ტექნიკურად გამართულ და უპრეტენზიო მდგომარეობაში მყოფი ა/მანქანა “კამაზის” რეალური საბაზრო ღირებულება; უნდა ემსჯელა, ჰქონდა თუ არა მოსარჩელეს სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის და საფუძვლის შეცვლის უფლება; უნდა დაედგინა, ზიანის დადგომას ხომ არ შეუწყო ხელი მოსარჩელის მოქმედებამაც.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მხარეთა სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს “მ-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ა/მანქანა “კამაზ-5320”-ის ღირებულების 6000 ლარის და ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის 9240 ლარის გადახდა. სასამართლომ გამოიყენა სკ-ს (1964წ.) 212-ე და 223-ე მუხლები.

სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დავის შემდგომში გაჭიანურების თავიდან აცილების მიზნით მიზანშეწონილად მიიჩნია დავის საგნის შეცვლა. ასევე, სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დაადგინა, რომ ა/მანქანის ღირებულება შეადგენდა 6000 ლარს. ზიანის ანაზღაურების ნაწილში კი დაადგინა, რომ ზიანის დადგომას გარკვეულწილად ხელი შეუწყო კრედიტორის მოქმედებამაც, რაც გამოიხატა მინდობილობის გაუცემლობაში.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “მ-ის” დირექტორმა გ. ს-ძემ. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე, ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის დაკისრების ნაწილში, უარის თქმას იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ასევე, უსაფუძვლოდ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა დავის საგნის შეცვლის შესახებ და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ დაასაბუთა. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნის 9240 აშშ დოლარის ნაცვლად, მას დააკისრა სულ სხვა მოთხოვნით ნაანგარიშები 9240 ლარი, რაც არასწორია. კასატორს მიაჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავალი მისთვის, სავარაუდო რომ იყო არ არის დადასტურებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივარს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განამარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა რა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით, დავის შემდგომში გაჭიანურების თავიდან აცილების გათვალისწინებით, მიზანშეწონილად ცნო ჯ. ჯ-იანის მხრიდან სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის შეცვალა და მიიღო განსახილველად მისი მოთხოვნა ავტომანქანის დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ იჯარის ქირის გადახდის მოთხოვნის ნაცვლად.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მითითება წარმოადგენს გადაწვეტილების შედგენის დროს დაშვებულად ტექნიკურ შეცდომას და ამ შემთხვევაში 391-ე მუხლის ნაცვლად იგულისხმება სსკ-ს 381-ე მუხლი, რადგან სასამართლოს სინამდვილეში გამოყენებული აქვს 381-ე მუხლის შინაარსი. აღნიშნულის გამო პალატას მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილების შედგენის დროს დაშვებული ტექნიკური შეცდომა ვერ გახდება გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის თანახმად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოწინააღმდეგე მხარე თანახმა იქნება ამაზე, ან სააპელაციო სასამართლო ამას მიზანშეწონილად ცნობს.

დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დავა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოების მიერ იხილება რამდენიმე წელიწადია (1995წ.) მოსარჩელეს შეეძლო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღეძრა ახალი სარჩელი მოპასუხის წინააღმდეგ, რაც მოცემული დავის განხილვის გაჭიანურებას გამოიწვევდა. ამასთან, ასევე გამოიწვევდა ზიანის ოდენობის გაზრდას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია მიზანშეწონილად მოსარჩელის მიერ დავის საგნის შეცვლა.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მიუღებელი შემოსავალი მისთვის სავარაუდო რომ იყო არ არის დადასტურებული.

მოცემულ საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ 1994წ. 1 ნოემბერს მოდავე მხარეთა შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ იჯარით გადასცა მოპასუხეს ავტომანქანა. თავის მხრივ მოპასუხემ აიღო ვალდებულება ჰყავდეს ავტომანქანა ტექნიკურად გამართული და მისი დაკარგვის, გაფუჭების ან დაზიანების შემთხვევაში აღადგინოს მანქანა პირვანდელ მდგომარეობაში ან ზღოს მისი საზღაური ორი თვის ვადაში. ხოლო ა\მანქანის სარგებლობისათვის მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა გადაეხადა საიჯარო ქირის სახით თვეში 220 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2000 წლამდე.

დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები შეასრულა და გადასცა ა\მანქანა მოპასუხეს, ხოლო მოპასუხემ თავის მხრივ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, არ იხდიდა საიჯარო ქირას და ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგაც არ უბრუნებს მოსარჩელეს ავტომანქანას ან მის საზღაურს.

მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სავალდებულოა სასამართლოსათვის. კასატორის მიერ არ არის წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, იგი ვერ მიუთითებს რაიმე მტკიცებულებაზე, რაც გამორიცხავდა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებებს.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1994წ. რედაქცია) 212-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ანაზღაურებას ექვემდებარება როგორც კრედიტორის მიერ გაწეული ხარჯები, მისი ქონების დაკარგვა ან გაფუჭება, ისე ის შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია და რასაც იგი მიიღებდა, თუკი მოვალე ვალდებულებას შეასრულებდა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მიუღებელი შემოსავლის სახით ამ პერიოდში მიუღებელი საიჯარო ქირის თანხის ოდენობით, რაც შეადგენდა 9240 აშშ დოლარს. ამასთან, სასამართლომ კონკრეტული ვითარებიდან გამომდინარე შეამცირა მოპასუხის პასუხისმგებლობის სიდიდე და დააკისრა მიყენებული ზიანის ნახევარი _ 4620 აშშ დოლარის ეკვივალენტი _ 9240 ლარის გადახდა.

სავარაუდო ზიანი _ ეს ისეთი ზიანია, რომელიც სავარაუდო იქნებოდა ნებისმიერი გონივრული ადამიანისათვის. ავტომანქანის მესაკუთრისათვის დაუბურნებლობით, რომ ზიანი მიადგა მესაკუთრეს, ეს ნებისმიერი გონივრული ადამიანისათვის სავარაუდოა, რის გამოც პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ზიანი მისთვის სავარაუდო არ იყო.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “მ-ის” დირექტორის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.