გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-340-02 20 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია.

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. გ-ურმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ნე., ლ., ნ. დ-შვილების წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხეთა საცხოვრებელი ბინის აუქციონის წესით რეალიზაცია და რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხიდან სესხის – 18270 აშშ დოლარის დაკისრება იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეებს ასესხა სადავო თანხა პროცენტის გარეშე, 11 თვის ვადით. სესხის მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით 2000წ. 27 მაისს იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხეთა საცხოვრებელი ბინა.

ნ. დ-შვილმა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ მოტივით, რომ იგი გაფორმდა მისი ნების გარეშე, კერძოდ, მის მაგივრად ხელი მოაწერა ბ. დ-შვილმა, რითაც მხარეებისა და ნოტარიუსის მიერ დარღვეული იქნა იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების კანონით დადგენილი წესი. ნ. დ-შვილმა აგრეთვე, მოითხოვა მისი ხელმოწერის გრაფიკული ექსპერტიზით შემოწმება.

ლ. და ნე. დ-შვილებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მ. გ-ურისგან ისესხეს 8700 აშშ დოლარი 11 თვის ვადით, თვეში 10% სარგებლით და არა იპოთეკის ხელშეკრულებაში მითითებული 18270 აშშ დოლარი, აგრეთვე განმარტეს, რომ სანოტარო ხელშეკრულებით ნ. დ-შვილის მაგივრად ხელი მოაწერა ბ. დ-შვილმა, რაც ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად მიიჩნიეს.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელეს სასარგებლოდ დაეკისრათ 11571 აშშ დოლარის გადახდა აუქციონზე მათი საცხოვრებელი ბინის რეალიზაციის შედეგად.

ნ. დ-შვილს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლომ ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დაადგინა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა ეკუთვნის ნ. დ-შვილს და ამდენად, ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია. სასამართლომ მოპასუხეთა და მოწმეთა ახსნა-განმარტებებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ სესხი იყო პროცენტიანი, ანუ 8700 დოლარი 10%-იანი სარგებლით და ვინაიდან ხელშეკრულების შინაარსი რეალურად არ შეესაბამებოდა არსებულ ვითარებას, მოპასუხეებს მოსარჩელეს სასარგებლოდ გადასახდელად დააკისრა ძირითადი თანხა _ 8700 აშშ დოლარი და სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლის თანახმად 3% სარგებლის გადახდა სულ, 11572 აშშ დოლარი. სასამართლომ გადაწყვეტილება დაუქვემდებარა დაუყოვნებლივ აღსრულებას.

მ. გ-ურმა აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით იმ მოტივით, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 289-ე, 623-ე და 624-ე მუხლები. აგრეთვე, დაარღვია სსსკ-ს 102-ე მუხლის III ნაწილის მოთხოვნები. აპელანტმა მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და დარჩენილი თანხის _ 6699 აშშ დოლარის, მოპასუხეთათვის დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცვალა. მ. გ-ურის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს დაეკისრათ 18270 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა და მათი საცხოვრებელი ბინის აუქციონზე რეალიზაცია. გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მხარეთა შორის 11 თვის ვადით გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება კანონის მოთხოვნათა დაცვით და სესხის _ 18270 აშშ დოლარის მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დაიტვირთა მოპასუხეთა საცხოვრებელი ბინა. სესხი არ ითვალისწინებდა პროცენტიან სარგებელს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეთათვის 6 699 აშშ დოლარის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში არ არის კანონიერი, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება როგორც ზეპირად, ისე წერილობით. დავის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება წერილობით მტკიცებულებებს, რადგან ხელშეკრულების ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმეთა ჩვენება იმ გარემოებაზე, რომ სესხის ოდენობა 8700 აშშ დოლარს შეადგენდა.

კასატორები საკასაციო საჩივრით მოითხოვენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას სააპელაციო ინსტანციაში. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლი, რადგან მხარეთა შორის არსებული გარიგება არის თვალთმაქცური ანუ, იგი არის სესხის ხელშეკრულება 8700 აშშ დოლარზე, 11 თვის ვადით, 10% სარგებლით. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას არ გაიზიარა მოწმეთა ჩვენებები, რითაც მან დაარღვია სსსკ-ს 105-ე მუხლის მოთხოვნა.

კასატორებს აგრეთვე მიაჩნიათ, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 625-ე მუხლი.^

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მ. გ-ურმა ნე., ლ. და ნ. დ-შვილებს 11 თვის ვადით უპროცენტოდ ასესხა 18270 აშშ დოლარი, ხოლო მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა თბილისში, ... მდებარე მოპასუხეთა საცხოვრებელი ბინა.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა მოსაზრებას, რომ მხარეთა შორის არსებული გარიგება, იპოთეკის ხელშეკრულება, თვალთმაქცურია, ანუ დადებულია სხვა გარიგების დაფარვის მიზნით. სხვა გარიგებას წარმოადგენს კრედიტორსა და მოვალეებს შორის დადებული ზეპირი გარიგება სესხის შესახებ 8700 აშშ დოლარზე 11 თვის ვადით 10% სარგებლით. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების დეფინიციას იძლევა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი. ამ ნორმით ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. როგორც მოჩვენებითი, ისე თვალთმაქცური გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლადაა დადებული. არც ერთ შემთხვევაში მხარეებს არ სურთ იმ შედეგის დადგომა, რაც პირდაპირ ამ გარიგებათა დანიშნულებიდან გამომდინარეობს. თვალთმაქცური გარიგებისას მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა. მაგალითად, ჩუქების ხელშეკრულებით _ ნასყიდობა და არა ჩუქება. მოცემულ შემთხვევაშიც სესხის ხელშეკრულება თვალთმაქცური მაშინ იქნებოდა, თუ ამით სხვა გარიგება, და არა სესხის, დაიფარებოდა.

ამასთან, კასატორები საქმის მასალებიდან გამომდინარე, აღიარებენ მათ შორის სესხის 18270 აშშ დოლარის არსებობას, ხოლო რაც შეეხება კასატორთა მითითებას, რომ მ. გ-ურთან ისინი ზეპირად შეთანხმდნენ პროცენტიან სესხზე და ეს ფაქტი დადასტურებულია მოწმეების მიერ, პალატა განმარტავს, რომ სესხის ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის შესაბამისად შეიძლება დაიდოს როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმითაც. ზეპირი ხელშეკრულების ნამდვილობა არ შეიძლება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით დადგინდეს. მოცემულ შემთხვევაში, სესხის ხელშეკრულება დადებულია რთული სანოტარო ფორმით და მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად მოვალეთა საცხოვრებელი ბინა იპოთეკით დაიტვირთა.

პალატა განმარტავს, რომ სესხის ხელშეკრულების დადებისას იმ გარემოების უსწორობა, რაც წერილობით ფორმის სესხის ხელშეკრულებაშია მითითებული, არ შეიძლება დადგენილ იქნეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.

ამდენად, სსსკ-ს 102-ე მუხლის III ნაწილით საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა, რადგან მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნე., ლ. და ნ. დ-შვილების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

განჩინების ასლი გაეგზავნოს მხარეებს.