ბს-214-167-კ-05 13 მაისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია (მომხსენებელი),

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდა.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს განცხადებით მიმართა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ მოპასუხე შპს “ე.-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა შპს “ე.-ისათვის” საიჯარო ქირის დავალიანების _ 4800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება შემდეგ გარემოებათა გამო:

განცხადების ავტორმა აღნიშნა, რომ ქონების მართვის სამინისტროსა და შპს “ე.-ს” შორის 1999წ. 17 მარტს გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოიჯარეს იჯარით, გამოსყიდვის უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, ... მდებარე სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს სახაზინო საწარმო “ს.-ის” ბალანსზე რიცხული სასადილო- სათავსები, რომლის გასაყიდი ფასი ქონების მართვის სამინისტროს 1999წ. 1 მაისის ¹1-3/9 ბრძანებით შეადგენდა 32000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. აღნიშნული ხელშეკრულების 2.1 მუხლის მიხედვით, საიჯარო ქირის ყოველწლიური ოდენობა შეადგენდა გამოსასყიდი საიჯარო ქონების საბოლოო ფასის 10%-ს, რომლის გადახდა უნდა მომხდარიყო ყოველ ექვს თვეში ერთხელ (არაუგვიანეს მომდევნო თვის 15 რიცხვისა). ხელშეკრულების 2.4 მუხლის მიხედვით კი იჯარით აღებული ქონების ღირებულების გამოსასყიდი თანხის 51% მოიჯარეს უნდა გადაეხადა არაუგვიანეს 2000წ. 18 მარტამდე, ხოლო დანარჩენი 49% _ მომდევნო 2 წლის განმავლობაში, ყოველწლიურად თანაბარი პროპორციით. ხელშეკრულების 2.6 მუხლის მიხედვით, თუ მოიჯარე არ გადაიხდიდა საიჯარო ქონების საბოლოო ფასის 51%-ს, ამ ხელშეკრულების გაფორმებიდან 1 წლის განმავლობაში, საიჯარო ხელშეკრულება უქმდებოდა და მოიჯარეს გადახდილი ბე არ უბრუნდებოდა.

ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში თანხის გადაუხდელობის გამო, სამინისტრომ 2000წ. 4 სექტემბერს ¹11/99 წერილით შპს “ე.-ი” გააფრთხილა და მისცა 15 სექტემბრამდე ვადა დავალიანების დასაფარავად, მაგრამ აღნიშნულს რეაგირება არ მოჰყოლია. ზემოაღნიშნულის გამო, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000წ. 12 ოქტომბრის ¹1-3/672 ბრძანებით გაუქმდა ქონების მართვის სამინისტროსა და შპს “ე.-ს” შორის დადებული საიჯარო ხელშეკრულება და შპს “ე.-ს” დაეკისრა საიჯარო ქირის დავალიანების _ 4800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის 2001წ. 20 მარტის გადახდის ბრძანებით, განმცხადებელ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და შპს “ე.-ს” გადახდილი საიჯარო ქირის დავალიანების _ 4800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა.

2001წ. 2 ნოემბერს გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს შესაგებლით მიმართა შპს “ე.-ის” დირექტორმა რ. ს.-მ, რომელმაც აღნიშნა, რომ შპს “ე.-ი” ხელშეკრულების გაფორმების თვიდან იხდიდა საიჯარო-გამოსასყიდ თანხას, მაგრამ “ს.-ის” დირექტორის მიერ გლდანი-ნაძალადევის სასამართლოში 1999წ. ივლისში შეტანილ იქნა სარჩელი, რითაც იგი აღნიშნული ფართის იჯარა-გამოსყიდვის შესახებ ხელშეკრულებას თვლიდა უკანონოდ, იძულებული გახდა დაეკეტა ობიექტი, შეეწყვიტა ფუნქციონირება.

ამის შემდეგ, შესაგებლის ავტორის განმარტებით, მათ აღნიშნული ფართით არ უსარგებლიათ, რადგან იმავე წელს მთელ შენობაში შეიჭრნენ ლტოლვილები, რაზეც აღძრულ იქნა სისხლის სამართლის საქმე და 2000წ. 21 დეკემბერს სასამართლომ გამოიტანა გადაწყვეტილება ლტოლვილთა გამოსახლებისა და ზარალის ანაზღაურების შესახებ, ხოლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შპს “ე.-ს” მიყენებული ჰქონდა 27000 ლარის ზარალი.

შპს “ე.-ის” დირექტორის განცხადებით, ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით, მათ აცნობეს ქონების მართვის სამინისტროს, რომ გამოეყოთ კომისია მდგომარეობის შესასწავლად, მაგრამ ქონების მართვის სამინისტროს მხრიდან არანაირი რეაგირება არ ყოფილა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაგებლის ავტორმა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000წ. 12 ოქტომბრის ¹1-3/672 ბრძანების და გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 20 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქონების მართვის სამინისტრომ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. აპელანტის განცხადებით, გაუგებარი იყო შენობაში ლტოლვილთა შეჭრასთან ქონების მართვის სამინისტროს დაკავშირება, ვინაიდან მოიჯარე იმ პერიოდისათვის იჯარით აღებული ქონების მოსარგებლე იყო და შესაბამისად, ხელშეკრულების 3.1 მუხლის თანახმად, პასუხისმგებელი იყო მიღებული ქონების მოვლა-პატრონობასა და დაცვაზე. აპელანტის აზრით, ასევე არასწორი იყო სასამართლოს მითითება სკ-ის 536-ე მუხლზე, თითქოს შპს “ე.-ს” იჯარის ხელშეკრულების გაუქმების შემდგომ არა თავისი მიზეზით ეშლებოდა ხელი ფართით სარგებლობაში, რადგან რა ხელისშემშლელ პირობებზე იყო საუბარი, როცა შპს “ე.-ს” ხელშეკრულების გაუქმების შემდგომ საერთოდ არ ჰქონდა იჯარით აღებული ფართით სარგებლობის უფლება.

ქონების მართვის სამინისტრომ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა შპს “ე.-ის” მხრიდან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება იჯარით აღებული სახელმწიფო ქონების არაკეთილსინდისიერი მოვლა-პატრონობისთვის, რის შედეგადაც სახელმწიფომ განიცადა მნიშვნელოვანი ზიანი, კერძოდ, 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, ხოლო სკ-ის 411-ე მუხლის საფუძველზე მიუღებელი შემოსავლებისათვის 9600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

შპს “ე.-მ” სააპელაციო სასამართლოს შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა, მაგრამ სასამართლომ მიიჩნია, რომ იგი არსებითად, მიუხედავად დასახელებისა, წარმოადგენდა ახალ სასარჩელო მოთხოვნას და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის საფუძველზე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004წ. 28 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის გლდანი-ნაალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე შენობით სარგებლობის უფლების თაობაზე “ს.-ის” სარჩელის საფუძველზე 1999წ. აპრილიდან ნოემბრამდე სასამართლოში წარმოებაში იყო დავა, ხოლო იმავე წლის სექტემბერში ამ შენობაში აფხაზეთიდან შეჭრილ ლტოლვილთა გამოსახლებაზე საკასაციო ინსტანციის გადაწყვეტილება მხოლოდ 2000წ. 10 იანვარს იქნა დადგენილი. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, სკ-ის 544.1 მუხლი დადებული ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის სრულ უფლებამოსილებას ანიჭებდა მოპასუხეს, რაც ფიქსირებული იყო ხელშეკრულების 3.3 მუხლშიც, ხოლო მისგან დამოუკიდებელი მიზეზებით სადავო ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობის გამო, შპს “ე.-ის” ქირის გადახდის მოვალეობისაგან გათავისუფლება დაფიქსირებული იყო ამავე კოდექსის 554-ე მუხლში.

სააპელაციო პალატის აზრით, არაფრით არ დასტურდებოდა, რომ შპს “ე.-ი” სარგებლობდა იჯარის ობიექტით. შესაბამისად, პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მოტივი, თითქოსდა “ს.-სთან” დავას ხელი არ შეუშლია მოპასუხისათვის ესარგებლა ქონებით. ამასთანავე, გასათვალისწინებელი იყო არა მხოლოდ გარემოებანი, რომლებიც ობიექტურად შეუძლებელს ხდიდა პირისთვის ქონების მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენებას (მოცემულ შემთხვევაში ლტოლვილების შეჭრა), არამედ ფაქტორებიც, რომლებიც მხოლოდ აბრკოლებდა მას (“ს.-სთან” სასამართლო დავა).

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქონებით სარგებლობის ხელისშემშლელ გარემოებათა არსებობა სკ-ის 544-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე წარმოადგენდა ქირის გადახდის მოვალეობისაგან გათავისუფლების საფუძველს და ამიტომ, პალატის აზრით, მნიშვნელობა არ ჰქონდა ამონაგები თანხებიდან თუ საკუთარი ქონებიდან უნდა გადაეხადა იგი შპს “ე.-ს”.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდაზე უარი თავისთავად გამორიცხავდა მოპასუხისგან ამგვარი მოვალეობის შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რაც უსაფუძვლოს ხდიდა აპელანტის გაზრდილ სასარჩელო მოთხოვნას.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ სარჩელში და სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებებით, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტება, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორ ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 28 მაისის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, საოლქო სასამართლო კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსთვის, თუ წაყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 1999წ. 17 მარტის საიჯარო ხელშეკრულებით შპს “ე.-ისთვის” გამოსყიდვის უფლებით გადაცემულ ქონებაზე ქ. თბილისში, ... მდებარე სახაზინო საწარმო “ს.-ის” ბალანსზე რიცხული სასადილო-სათავსების სარგებლობის უფლების თაობაზე “ს.-ის” სარჩელის საფუძველზე 1999წ. აპრილიდან ნოემბრამდე სასამართლო წარმოებაში იყო დავა, ხოლო იმავე წლის სექტემბერში ამ შენობაში შეიჭრნენ აფხაზეთიდან ლტოლვილები და მათი გამოსახლების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2000წ. 10 იანვარს. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები არც საკასაციო საჩივრით არის გამხდარი სადავოდ. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად შეაფასა ზემომითითებული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორად გამოიყენა სკ-ის 541.1 მუხლი, რომლის თანახმად, თუ დამქირავებელს დაქირავებული ნივთის გადაცემის შემდგომ წაერთვა სარგებლობის უფლება, მას შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ ვადის დაცვის გარეშე, რაც გათვალისწინებულია ხელშეკრულების მოშლისთვის. ფაქტობრივად იგივე უფლებებია დაფიქსირებული საქმეში წარმოდგენილი იჯარის ხელშეკრულების 3.3 მუხლში. საკასაციო პალატა თვლის, რომ შენობაში ლტოლვილთა შეჭრის ფაქტი და სასამართლო დავები, რომლებიც მიმდინარეობდა შპს “ე.-ისათვის” იჯარით გადაცემულ ქონებასთან მიმართებაში, სწორედ იმ გარემოებებს წარმოდგენს, რომლებმაც ფაქტობრივად არ მისცეს შესაძლებლობა შპს “ე.-ს”, ესარგებლა იჯარით გადაცემული ქონებით, ანუ სახეზეა ზემოაღნიშნული 541.1 მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის შემთხვევა, ხოლო ამავე კოდექსის 554-ე მუხლი ითვალისწინებს დამქირავებლისგან დამოუკიდებელი მიზეზებით სადავო ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობის შემთხვევაში, დამქირავებლის, ანუ შპს “ე.-ის” გათავისუფლებას საიჯარო ქირის გადახდისაგან. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ, ვინაიდან შპს “ე.-ი” არ ყოფილა შეზღუდული სასამართლოს მიერ ქონებასა და ანგარიშზე ყადაღის დადებით, შესაბამისად, ობიექტის დაკეტვასა და ფუნქციონირების შეწყვეტა არ მომხდარა და რომ ლტოლვილების შეჭრას არანაირი კავშირი არა აქვს შპს “ე.-ის” მიერ იჯარით გადაცემულ შენობა-ნაგებობებით სარგებლობასთან მიმართებაში. საკასაციო პალატა ზემომითითებულ ორივე გარემოებას ერთობლიობაში საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნევს.

საკასაციო პალატა ასევე უსაფუძვლობის მოტივით ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან საიჯარო ხელშეკრულებაში არ იყო მითითებული საიჯარო ქირის თანხის იჯარით აღებული ქონების ამონაგებიდან გადახდის თაობაზე, სასამართლოს მითითება ამ საკითხთან დაკავშირებით ხელშეკრულების 3.3 მუხლზე უმართებულოა. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას და მიიჩნევს, რომ არსებობს იჯარით გადაცემული ქონებით სარგებლობის ხელისშემშლელ გარემოებები, რაც სკ-ის 544.1 მუხლის თანახმად, წარმოადგენს საიჯარო ქირის გადახდის მოვალეობისგან გათავისუფლების საფუძველს და არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს საიჯარო ქირის გადახდის წყაროს. შესაბამისად, საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდის დაკისრების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა თავისთავად გამორიცხავს მოპასუხისგან ქირის გადაუხდელობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა კასატორ ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარს უსაფუძვლოდ მიიჩნევს და თვლის, რომ არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 28 მაისის განჩინება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 399-ე, 404-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის _ ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 28 მაისის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.