გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-342-02 17 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 25 იანვარს ი. ბ-შვილმა სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში და სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა თ. თ-ძის უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთხოვა.

იმავე წლის 18 აპრილის თ. თ-ძემ შეგებებული სარჩელი აღძრა ი. ბ-შვილის მიმართ და სკ-ს 54-ე და 56-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა მასსა და ი. ბ-შვილს შორის 1996წ. 27 ივნისს გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. თ. თ-ძემ სარჩელში მიუთითა, რომ მათ შორის არ ყოფილა დადებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მან თავდაპირველ მოსარჩელეს ხელი მოუმართა სამეწარმეო საქმიანობაში და საქმიანი ქაღალდების უზრუნველყოფის მიზნით დადო ხელშკერულება იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა.

გორის რაინოული სასამართლოს 2001წ. 1 მაისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ი. ბ-შვილის სარჩელი და თ. თ-ძე გამოსახლებულ იქნა სადავო სახლიდან; თ. თ-ძეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. თ-ძემ და მოითხოვა მისი გაუქმება. აპელანტმა მიუთითა, რომ სასამართლომ სწორად არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და აქედან გამომდინარე, არასწორი სამართლებრივი შეფასება მიეცა მათ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი, ასევე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 71-ე მუხლი და 2001წ. 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გააუქმა გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 მაისის გადაწყვეტილება; ი. ბ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა და თ. თ-ძე გამოსახლებულ იქნა ი. ბ-შვილის სახელზე რიცხული ბინიდან მდებარე ქ. გორში, თ. თ-ძის შეგებებულ სარჩელს უარი ეთქვა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

საოლქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 1996წ. 27 ივნისს თ. თ-ძესა და ი. ბ-შვილს შორის დადებული არ ყოფილა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რადგან ორივე მხარე აღიარებდა, რომ ხელშეკრულების დადებისას არ ყოფილა გადახდილი ბინის ღირებულება. სასამართლომ არ მიიჩნია დადასტურებულად, რომ თ. თ-ძემ ბინა გადააფორმა ი. ბ-შვილზე დოკუმენტების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის უზრუნველყოფის მიზნით. სააპელაციო პალატამ, სარწმუნოდ მიიჩნია ი. ბ-შვილს განმარტება, რომ მანამდე მხარეთა შორის დადებული იყო სესხის ხელშეკრულება, ხოლო 1996წ. 27 ივნისს თ. თ-ძემ ვალდებულების შესრულება მოახდინა არა თანხის დაბრუნებით, არამედ ბინით და კრედიტორმა (ი. ბ-შვილმა) ეს შესრულება მიიღო თანახმად იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 228-ე მუხლისა და ამის საფუძველზე გახდა კიდეც აღნიშნული ბინის მესაკუთრე.

აღნიშნული გაადწყვეტილება თ. თ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებულია, ითხოვს მის გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის შესახებ, რადგან მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი სესხის ხელშეკრულება და სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა მოსარჩელის ზეპირ განმარტებებს.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 71-ე მუხლი (1964წ. რედაქციით). სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ახალი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებების მიმართ, რომელიც ასახულია საოლქო სასამართლოს პალატის გადაწყვეტილებაში ან საქმის მასალებში. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად არის ცნობილი, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო სესხის ხელშეკრულება, მოპასუხემ სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ვერ შეასრულა, რის გამოც მან კრედიტორს შესთავაზა სხვა ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, საკუთრებაში გადასცა ბინა. კრედიტორი დათანხმდა და მიიღო სხვა შესრულება, რის გამოც მხარეებს შორის დაიდო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სადავო ბინა მოსარჩელის სახელზე აღირიცხა საკუთრების უფლებით.

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობა. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. აქედან გამომდინარე, თუ არ არსებობს ვალდებულება, მაშინ არც შესრულება იქნება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მისი ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ საქმის ყოველმხრივ, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად მართებულად გამოიტანა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ ვალდებულების არსებობის გამო გადასცა საკუთრებაში მოსარჩელეს ბინა.

ამასთან, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე ბათილია. მითითებული ნორმის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. მოცემულ შემთხვევაში კანონი არ კრძალავს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ნაცვლად კრედიტორმა მიიღოს სხვა შესრულება (სკ-ს 379-ე მუხლი). ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულება არ არის ბათილი სკ-ს 54-ე მუხლის საფუძველზე, რადგან იგი არ ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს.

მოპასუხემ ასევე ვერ დაადასტურა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იყო იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა და სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე ბათილი იყო. დადგენილია და თვით მოპასუხეც არ უარყოფს, რომ მოსარჩელე ხელშეკრულების დადების შემდეგ (1996წ.) მოითხოვდა ბინის გადაცემას. მიუხედავად ამისა მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრამდე (2001წ. 26.01) არ მიუმართავს სასამართლოსათვის ან სხვა სახელმწიფო ორგანოსათვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

მოპასუხის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული ასევე, რომ ბინა გადააფორმა დოკუმენტების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის უზრუნველყოფის მიზნით, რადგან მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტები გაცემულია ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ და ამ დოკუმენტების რაიმე კავშირი ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან და მოსარჩელესთან დადგენილი არ არის.

მოპასუხის მიერ ასევე არ იქნა დადასტურებული ის ფაქტი, რომ ბინის გადაფორმებით მოსარჩელეს ხელი შეეწყო სამეწარმეო საქმიანობაში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა ის გარემოებანი, რომლითაც ითხოვდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობას. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი.

რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია) 71-ე მუხლი, საკასაციო პალატა ეთანხმება, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად თუ ახალი სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების მიმართ აწესებს ახალ წესებს, მაშინ გამოყენებულ უნდა იქნეს ახალი სამოქალაქო კოდექსი. სკ-ს 129-ე მუხლის I ნაწილით, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს ექვს წელს, ხოლო ძველი სამოქალაქო კოდექსის 71-ე მუხლი აწესებდა სამწლიან ხანდაზმულობის ვადას. ამდენად, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 71-ე მუხლი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატას საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე აქვს დადგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. კერძოდ, დადგენილია, რომ თ. თ-ძემ ვერ დაამტკიცა გარემოებანი, რომლებზედაც ამყარებდა თავის მოთხოვნებს. მიუხედავად ამისა სააპელაციო პალატამ შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა ხანდაზმულობის მოტივით და გამოიყენა სსკ-ს (1964წ.) 71-ე მუხლი, რაც არ უნდა გამოეყენებინა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს ნაწილობრივ და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება თ. თ-ძის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

თ. თ-ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.