¹3კ-359-02 13 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, თ. კობახიძე

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება (ძირითადი სარჩელი), სახლის ჩუქების ხელშეკრულება და სამემკვიდრეო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა (შეგებებული სარჩელი).

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისში, ..... მდებარე სახლის 3\4 საკუთრების უფლებით ირიცხება თ. ა-ძის სახელზე. აღნიშნული სახლის პირველ სართულზე ორ ოთახში სარგებლობის უფლებით ცხოვრობს ხ-იას ოჯახი. თ. ა-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მ. ხ-იას ბინიდან გამოსახლება მისთვის კომპენსაციის გადახდით, რადგან მ. ხ-ია 1997 წლიდან არ იხდის ბინის შეთავაზებულ ქირას 100 ლარის ოდენობით, ასევე, მოპასუხის მიერ დაკავებული ფართი სჭირდება სამხატვრო სახელოსნოს მოსაწყობად. მ. ხ-იამ სასამართლო სხდომაზე სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა შესწორდეს თ. ა-ძის სახელზე 1980 წელს გაცემული მემკვიდრეობის მოწმობა და ნაჩუქრობის ხელშეკრულება თ. ა-ძესა და თა. ა-ძეს შორის დადებული 1993 წელს და სახლის 2\3-ის ნაცვლად თ. ა-ძის სახელზე აღირიცხოს სახლის 1\12 ნაწილი.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. ა-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მ. ხ-იას შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: მიიჩნია, რომ დავა უნდა გადაწყდეს “კანონით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ”, რომლის თანახმად მოსარჩელე ვალდებულია, დააკმაყოფილოს მესაკუთრის მოთხოვნა სადგომის გამოთავისუფლებაზე, თუ მესაკუთრე დააკმაყოფილებს საცხოვრებელი სადგომით ან მისცემს ღირებულების კომპენსაციას. მოცემულ შემთხვევაში კი ა-ძე ხ-იას უხდის კომპენსაციას. სასამართლომ ჩათვალა, რომ მ. ხ-იას სარჩელი ჩუქების ხელშეკრულებასა და სამემკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანის შესახებ ხანდაზმულია.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მ. ხ-იამ შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს თ. ა-ძემაც, რომლითაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. ა-ძეს უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მ. ხ-იას სააპელაციო საჩივარი გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების პირველი პუნქტი და ახალი გადაწყვეტილებით თ. ა-ძეს უარი ეთქვა სარჩელზე, კერძოდ, მ. ხ-იას გამოსახლებაზე თბილისში, მის მიერ დაკავებული ფართიდან. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს კანონით “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, მ. ხ-ია უნდა ჩაითვალოს სადავო ბინის მოსარგებლად, რადგან იგი რეგისტრირებულია სადავო ბინაში, იხდის ბინის ქირას მცირე ოდენობით, ასევე იხდის კომუნალურ გადასახადებს, მესაკუთრის თანხმობით აწარმოა სამშენებლო სამუშაოები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იგი არ არის ჩვეულებრივი დამქირავებელი, რადგან ზემოაღნიშნული კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც ეხება მესაკუთრის მოთხოვნით სადგომის გათავისუფლებას, გაუქმებულია, ამიტომ თ. ა-ძის მოთხოვნა გამოსახლების შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ ხ-იას სარჩელი ა-ძის მიერ სადავო სახლის 3\4 ნაწილზე საკუთრების კანონის დარღვევით მოპოვების შესახებ, ხანდაზმულია, რადგან ა-ძეები სადავო სახლის 3\4-ის მესაკუთრეები არიან 1967 წლიდან, რაც იმთავითვე ცნობილი იყო ხ-იასათვის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივრები შეიტანეს, როგორც მ. ხ-იამ, ისე _ თ. ა-ძემ. მ. ხ-ია გადაწყვეტილების გაუქმებას ითხოვს შემდეგი საფუძვლით: ბებიამისის ძმამ ე. ჩ-ძემ სახლის მაშინდელი მესაკუთრე დ. კ-ინისაგან 1920 წელს შეისყიდა სადავო ფართი და ამ დროიდან მოყოლებული მისი ოჯახი ცხოვრობს ამ ფართში, თუმცა ნასყიდობის საბუთი რეპრესიების დროს დაპატიმრებული პაპის პირად არქივს და ბიბლიოთეკასთან ერთად წაიღეს. როცა სასამართლოში დაიბარა მოპასუხედ, მიაკითხა არქივებს და აღმოაჩინა 1967 წლის საჯარო ვაჭრობის აქტი, რამაც დაარწმუნა, რომ ა-ძე არასწორად ფლობს სახლის 3\4-ს იგი უნდა იყოს 2\12 მესაკუთრე. სასამართლომ არასწორად მიუთითა თავის გადაწყვეტილებაში, რომ იგი ითხოვს სახლის მესაკუთრედ ცნობას. იგი არ ითხოვს მესაკუთრედ ცნობას, რადგან არ აქვს ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. იგი ითხოვს არაკანონიერი გზით გაფორმებული 2\3 წილის ჩამორთმევას და მის კანონიერ მემკვიდრეებზე აღრიცხვას.

თ. ა-ძე საკასაციო საჩივირით ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით: სასამართლომ მოპასუხის სადავო ფართიდან გამოსახლებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ “კანონის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობებების შესახებ” მე-5 მუხლის გაუქმება რაც არალოგიკურია ვინაიდან საკონსტიტუციო სასამართლომ ამ ნორმის გაუქმებასთან ერთად მიუთითა, თუ რატომ აუქმებდა მას. კერძოდ, აღნიშნული ნორმა გაუქმდა იმ მოტივით, რომ მესაკუთრეს ამ მუხლის საფუძველზე უხდებოდა თავისი საკუთრების გამოსყიდვა. შესაბამისად, ამ მუხლის გაუქმება ნიშნავს, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, გამოასახლოს მოსარგებლე ყოველგვარი კომპენსაციისა და სანაცვლო ბინის მიცემის გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები საკასაციო საჩივრები და თვლის, რომ თ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს. ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, კერძოდ, ხ-იას გამოსახლებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას, ხოლო მ. ხ-იას საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი უნდა ეთქვას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ თბილისში, ..... მდებარე სახლის 3\4 საკუთრების უფლებით ირიცხება თ. ა-ძის სახელზე. ა-ძის კუთვნილ ფართში I სართულის ორი ოთახი დაკავებული აქვს მ. ხ-იას, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლედ. პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ, რადგან ზემოაღნიშნული კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებდა მოსარგებლეთათვის სამაგიერო ფართის მიცემას ან კომპენსაციის გადახდას, გაუქმდა, ამიტომ ა-ძის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. პალატა თვლის, რომ მას შემდეგ, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ სპეციალური კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც გარკვეული ვალდებულებების შესრულების შემთხვევაში მესაკუთრეს უფლებას აძლევდა, მოეთხოვა სარგებლობის შეწყვეტა, ხოლო დღეისათვის ამ საკითხის მოწესრიგებას სპეციალური კანონის და ნორმები არ ითვალისწინებს. ამიტომ პალატას მიაჩნია, რომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. პალატა თვლის, რომ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად არ უნდა იქნეს გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 531-575-ე მუხლები, რომლებიც აწესრიგებენ ქირავნობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ ურთიერთობებს, რადგან თვით სპეციალური კანონშია იმპერატიულად მითითებული რომ ეს ურთიერთობები არ არის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულებები. ამდენად, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წამოჭრილი სამოქალაქო დავა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს სამოქალაქო კოდექსის იმ ნორმების შესაბამისად, რომლებიც ითვალისწინებს მფლობელისა და მესაკთურის უფლება-მოვალეობებს. გარდა ამისა, პალატა თვლის, რომ მოსარგებლე ხ-იას მიერ თავის საცხოვრებელი სადგომზე განხორციელებული მიშენებების საკითხის გადაწყვეტის დროს სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 და მე-7 მუხლებით, სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებითა და მიწის შესახებ კანონმდებლობით, სამუშაოს წარმოების დროისათვის მოქმედი იმ ნორმატიული აქტების გათვალისწინებით, რომლებიც არეგულირებენ მშენებლობისა და მიშენება-დაშენების საკითხებს.

რაც შეეხება მ. ხ-იას შეგებებულ სარჩელს, რადგან მ. ხ-ია თავისი შეგებებული სარჩელით არ ითხოვდა ბინის მესაკუთრედ ცნობას, არამედ ითხოვდა ცვლილებების შეტანას თ. ა-ძის მემკვიდრეობის მოწმობასა და ჩუქების ხელშეკრულებაში და თ. ა-ძის სახელზე ნაცვლად სახლის 3\4-ისა 1\12-ის აღრიცხვას, რათა სახლის დარჩენილი ნაწილი გადასცემოდათ მის კანონიერ მემკვიდრეებს, პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის საფუძველზე იგი უნდა ჩაითვალოს არასათანადო მოსარჩელედ, რადგან სახლის ყოფილი მესაკუთრის მემკვიდრეები ასეთ საკითხს სასამართლოს წინაშე არ აყენებენ და ამდენად, სწორად უთხრა უარი სასამართლომ მ. ხ-იას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. ხ-იას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

დაკმაყოფილდეს თ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, თ. ა-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.