¹3კ-365-02 21 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: წილის დათმობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1994წ. 29 დეკემბერს მაღაზია “ს-ოს” მუშაკთა მიერ შეიქმნა ობიექტის პრივატიზაციის ამხანაგობა, რომელშიც გაწევრიანდა ათი შრომითი კოლექტივის წევრი და მოწვეული პირი ა. ჩ-შვილი. 1995წ. 28 ივლისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაიცა საკუთრების დამადასტრებელი მოწმობა თერთმეტ პირზე. 1996წ. 29 აგვისტოს ამხანაგობის ბაზაზე რეგისტრაციაში გატარდა შპს “მ-ი”.

1998 წელს ვაკის სასამართლოს სარჩელით მიმართეს მ-შვილმა და ხ-იანმა მაღაზია “ს-ოს” დროებითი ამხანაგობის დამფუძნებელთა ხელშეკრულებისა და პრივატიზაციის გაუქმების შესახებ, ასევე სამუშაოზე აღდგენისა და პრივატიზაციაში მონაწილეობის მიღების თაობაზე.

1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სასამართლომ კანონიერად მიიჩნია ამხანაგობის ხელშეკრულება, პრივატიზაცია და შპს “მ-ის” წილების გადანაწილება; სამუშაოზე, მაღაზია “მ-ში”, აღადგინა მოსარჩელეები _ მ-შვილი 1995წ. 25 აპრილიდან, ხ-იანი 1995წ. 1 მაისიდან; შპს “მ-ში” ხ-იანსა და მ-შვილს მიენიჭა წილის მიღების უფლება, ხოლო წილის ოდენობის განსაზღვრა დაევალა პარტნიორთა კრებას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 3 თვეში.

1998წ. 22 ოქტომბერს ჩატარდა შპს “მ-ის” პარტნიორთა კრება, რომელმაც განიხილა საზოგადოების პარტნიორის, ხ-შვილის მიერ თავისი კუთვნილი წილის 1%-ის ხ-იანისა და მ-შვილისთვის დათმობის თაობაზე. იმის გამო, რომ კრებაზე არ გამოცხადდნენ ხ-იანი და მ-შვილი, ისინი ჩაითვალნენ საზოგადოებიდან გასულებად და კრებამ გადაწყვიტა მათთვის 1%-ის წილის შესაბამისი კომპენსაციის მიცემა ფულადი სახით.

1998წ. 17 დეკემბერს მ-შვილმა და ხ-იანმა სარჩელი შეიტანეს სასამართლოში ხ-შვილის მიმართ, პრივატიზებული მაღაზიიდან კუთვნილი წილის დათმობის შესახებ, მოგვიანებით 2000წ. 29 ნოემბერს მოსარჩელეებმა გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს ხ-შვილის მიერ ჩ-შვილსა და მ-ულზე წილის დათმობის ხელშეკრულების გაუქმება. 2001წ. 6 აპრილს მოსარჩელეებმა კვლავ გაიზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა. წილის ოდენობის ნაწილში მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. საბოლოოდ 2001წ. 8 მაისს ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ იმსჯელა წილის 15-15%-ის ოდენობით მიკუთვნების თაობაზე და გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სარჩელი უსაფუძვლობის გამო. მოსარჩელეებს განემარტათ, რომ ამ საკითხზე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც არ აღსრულებულა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. აპელანტებმა სააპელაციო საჩივარში აღნიშნეს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ნაცვლად იმისა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმათა გამოყენებით დაედგინა მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთა საპრივატიზაციო უფლებებით სარგებლობის ფაქტი, მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა აღმასრულებლის მეშვეობით უნდა აღსრულდეს, რაც აპელანტთა აზრით, შეუძლებელია, რადგან დავა წარმოადგენს სწორედ დარღვეული უფლების ფარგლებზე (უფლების დარღვევა უკვე დადგენილია ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით) და მანამ, სანამ ეს ფარგლები სასამართლოს მეშვეობით არ დადგინდება, შეუძლებელია რომელიმე აღმასრულებელმა გადაწყვეტილების აღსრულება შეძლოს.

სააპელაციო სასამართლომ 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მ-შვილისა და ხ-იანის სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 8 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ-შვილისა და ხ-იანის სარჩელი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ შპს “მ-ის” მიერ პარტნიორთა კრებაზე 1998წ. 22 ოქტომბერს აღსრულდა სასამართლოს გადაწყვეტილება, ხოლო მოსარჩელეებს არ გაუსაჩივრებიათ აღნიშნული კრების ოქმი.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით. კასატორთა აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ძველი სამოქალაქო კოდექსის 486-ე მუხლი. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწვლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ საქმეზე უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება უნდა ჩაითვალოს კანონის დარღვევით მიღებულად, რადგან გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს “მ-ის” პარტნიორთა 1998წ. 22 ოქტომბრის კრების გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების კრებაზე გამოუცხადებლობის გამო კრებამ ისინი ჩათვალა საზოგადოებიდან გასულებად და გადაწყდა მათთვის 1-1% წლის შესაბამისი ფულადი კომპენსაციის საკითხი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან კრების ოქმი არ გასაჩივრებულა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 15.2 მუხლით გათვალისწინებულ ვადაში, სასამართლოს არ შეუძლია იმსჯელოს კრების გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “მ-ის” პარტნიორთა კრებაზე აღსრულდა 1998წ. 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

“მეწარმეთა შესახებ” კანონის 5.6. მუხლის თანახმად, 5.4 მუხლით გათვალისწინებული რეგისტრაციისათვის სავალდებულო ფაქტების ყოველი ცვლილება ასევე საჭიროებს რეგისტრაციას. ცვლილება ძალაში შედის მხოლოდ მისი რეგისტრაციის შემდეგ. პალატა თვლის, რომ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან პარტნიორის გასვლა საჭიროებს სავალდებულო რეგისტრაციას და პარტნიორი გასულად ჩაითვლება ცვლილების რეგისტრაციის მომენტიდან.

სააპელაციო პალატამ ისე მიიჩნია 1998წ. 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება აღსრულებულად, რომ არ გამოიკვლია შპს “მ-ის” სამეწარმეო რეესტრში იყო თუ არა რეგისტრირებული ცვლილებები მოსარჩელეებისათვის წილის გამოყოფის, საზოგადოების პარტნიორებად მიღების და მოსარჩელეების საზოგადოებიდან გასვლის შესახებ. ამდენად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 5.6. მუხლი, რაც არ გამოიყენა რის შედეგადაც საქმეზე მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება.

დადგენილია, რომ 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილების სარჩელის საგანს წარმოადგენდა დროებითი ამხანაგობის დამფუძნებელთა ხელშეკრულებისა და პრივატიზაციის გაუქმება. ასევე სამუშაოზე აღდგენა და პრივატიზაციაში მონაწილეობის მიღება. მოცემული დავის საგანს კი წარმოადგენს წილის დათმობა.

დადგენილია, რომ 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილების მხარეებს წარმოადგენდნენ მაღაზია “ს-ოს” შრომითი კოლექტივი, ე. მ-შვილი, ლ. ხ-იანი (მოსარჩელეები), შპს “მ-ი” (მოპასუხე), თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო და სხვები (მესამე პირები) მოცემული დავის მხარეს კი წარმოადგენენ ე. მ-შვილი, ლ. ხ-იანი (მოსარჩელეები) და მ. ხ-შვილი (მოპასუხე).

ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეები აღდგენილ იქნენ სამუშაოზე და “მ-ის” პარტნიორთა კრებას დაევალა მოსარჩელეთა წილის განსაზღვრა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 3 თვეში. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა გადაწყვეტილების შინაარსი.

როგორც აღინიშნა სასამართლოს მიერ არ არის გამოკვლეული 1998წ. 19 ივნისის გადაწყვეტილების აღსრულების საკითხი ანუ სამეწარმეო რეესტრში ცვლილების საკითხი. ამასთან, დადგენილია, რომ მოპასუხე თანახმაა დაუთმოს მოსარჩელეს შპს “მ-ში” თავისი წილი 1-1%-ის ოდენობით, რაზედაც მოსარჩელეები არ ეთანხმებიან, რის გამოც აღძრეს სარჩელი, რომლის საფუძვლად მიუთითებენ სამოქალაქო კოდექსის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებს. ამდენად, წილის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით მხარეთა შორის წარმოიშვა ახალი დავა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით პრივატიზაცია ცნობილია კანონიერად, ანუ გარიგება შრომით კოლექტივსა და შემდგომში შრომით კოლექტივსა და სახელმწიფოს შორის კანონიერად არის მიჩნეული, რის გამოც მიიჩნია, რომ ქონების გამოთხოვის საფუძველი არ არსებობს.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით სასამართლომ მართლაც დაადგინა, რომ მ. ხ-შვილი შრომითი კოლექტივის მიმართ მოქმედებდა კანონიერად. მაგრამ სააპელაციო სასამარლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ მითითებულ დავაში შრომითი კოლექტივის გარდა, მოსარჩელეებად ჩაბმული იყვნენ ასევე ე. მ-შვილი და ლ. ხ-იანი და 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ისინი უკანონოდ იყვნენ განთავისუფლებული სამუშაოდან ე.ი. სასამართლომ დაადგინა, რომ მ. ხ-შვილი მათ მიმართ მოქმედებდა კანონის დარღვევით, რის გამოც ისინი აღადგინა სამუშაოზე და მიანიჭა წილის მიღების უფლება.

ამდენად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა განიხილოს მხარეთა შორის ქონებრივი დავა, დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები და მისცეს სწორი სამართლებრივი შეფასება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.