¹ 3კ/378-02 6 მარტი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: უკანონო მფლობელისაგან ნივთის გამოთხოვა, უძრავი ნივთის რეგისტრაციის გაუქმება და მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 14 თებერვალს მ. ჭ-შვილმა მ. პ-იას წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1996 წლის აგვისტო-სექტემბერში ქ. ქუთაისში, ... მდებარე ფართზე, რომელიც ეკუთვნის საქართველოს რკინიგზის სამტრედიის ნაგებობათა დისტანციას, საკუთარი სახსრებით ააშენა ერთსართულიანი კაპიტალური ნაგებობა, რომელშიც, როგორც ინდმეწარმეს, უნდა გაეხსნა სასურსათო, სამრეწველო მაღაზია. 1996 წლამდე აღნიშნულ ფართზე იდგა რკინის ჯიხური, რომელშიც განთავსებული იყო საზოგადოება “ტ. ა." სავაჭრო პავილიონი ¹2.

1997 წლის 4 ნოემბერს შპს “ტ. ა." დადებული ხელშეკრულებით ზემოაღნიშნული ჯიხური გადაეცა საკუთრების უფლებით (ჯიხურის ფართი შეადგენდა 27,08 კვ.მეტრს).

1997 წლის 29 დეკემბერს ხელშეკრულების საფუძველზე მან აღნიშნული ჯიხური მიჰყიდა მოპასუხის აწ გარდაცვლილ მეუღლეს _ ჯ. პ-იას.

მითითებული ჯიხური ჯ. პ-იამ გადაიტანა.

ჯ. პ-იას გარდაცვალების შემდეგ, 1998 წლის 21 ოქტომბერს, მისმა მეუღლემ, იმ მოტივით, რომ 1997 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებით თითქოს მის მეუღლეს შესყიდული ჰქონდა ... მდებარე კაპიტალური მაღაზია, თვითნებურად დაიკავა მითითებული მაღაზიის ფართი და მოახერხა საკუთრების უფლების მოწმობის მიღება.

მოსარჩელემ მოითხოვა მ. პ-იას სახეზე ქუთაისის სანოტარო ბიუროს 2000 წლის 19 ოქტომბერს გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის, საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა, პ-იას უკანონო მფლობელობიდან ამ მაღაზიის გამოთხოვა და ასევე მაღაზიის მესაკუთრედ ცნობა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო მაღაზია პრივატიზებული იყო მ. ჭ-შვილის მიერ, რომელმაც შემდეგ მიჰყიდა მის მეუღლეს. მანვე მიუითითა, რომ მაღაზია აშენებული და გაუმჯობესებული იყო მისი მეუღლის და პირადად მისი თანხებით.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ... მდებარე მიწის ფართზე მ. ჭ-შვილმა ააშენა ერთსართულიანი კაპიტალური ნაგებობა. სასამართლოს მითითებით, თუკი აღნიშნული ნაგებობა აშენებული იყო მ. ჭ-შვილის მიერ მაშინ ამ ობიექტს არ შეიძლებოდა ჰქონოდა ის მისამართი, რომელიც რკინის ჯიხურს ჰქონდა. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ 1997 წლის 29 დეკემბრის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ¹2 ჯიხური სწორედ ის კაპიტალური მაღაზია იყო, რომელიც მ. ჭ-შვილმა ააშენა, ჯ. პ-იამ კი შეისყიდა. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ჯ. პ-იას გარდაცვალების შემდეგ ამ ობიექტზე ჯ. პ-იას მეუღლე მ. პ-იაზე კანონისმიერი მემკვიდრეობის და საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემა კანონიერი იყო.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ. ჭ-შვილის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი მ. პ-იას სახელზე გაცემული 2001 წლის 19 ოქტომბრის მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და ქუთაისში, ... მდებარე კაპიტალურ შენობაზე მ. პ-იას სახელზე 2001 წლის 19 ოქტომბერს გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა. აღნიშნული ნაგებობა ცნობილ იქნა მ. ჭ-შვილის საკუთრებად და აღირიცხა მის სახელზე. სააპელაციო სასამართლოს მოსარჩელეს მოთხოვნა, სადავო ფართის მ. პ-იას უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ, არ განუხილავს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო კაპიტალური ნაგებობა ააშენა მ. ჭ-შვილმა. მიწა, რომელზეც იგი აშენდა, ეკუთვნის სახელმწიფოს. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი სააქციო საზოგადოება “ტრანსკვებსერვის ალავერდის" მიერ მ. ჭ-შვილს 2001 წლის 1 მარტამდე იჯარით ჰქონდა გადაცემული. ¹2 ჯიხური, რომელიც 1997 წლის 4 ნოემბერს შეისყიდა მ. ჭ-შვილმა სს “ტ. ა.", ხოლო 1997 წლის 29 დეკემბერს მ. ჭ-შვილისაგან შეისყიდა ჯ. პ-იამ, წარმოადგენს რკინის კონსტრუქციას და ეს ობიექტი არ იყო ის ობიექტი, რომელიც დღეს არსებობს. ¹2 ჯიხური მისი შესყიდვის შემდეგ აიღო ჯ. პ-იამ და სხვაგან გადაიტანა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგ ახალი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად მიწასთან მყარად დაკავშირებული ნაგებობა მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილად ითვლება და ეს მიწა, რომელზეც სადავო კაპიტალური ნაგებობა ან ჯიხური იყო განლაგებული, ეკუთვნოდა სახელმწიფოს. მ. ჭ-შვილი უფლებამოსილი არ იყო გაეყიდა ნაგებობა (შენობა თუ ჯიხური _ ამას მნიშვნელობა არა აქვს), რადგან იგი მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს შეადგენდა, მიწა კი სახელმწიფოს საკუთრება იყო, ამიტომ მ. ჭ-შვილსა და ჯ. პ-იას შორის დადებული გარიგება ჯიხურის ნასყიდობის შესახებ ბათილად უნდა ჩათვლილიყო. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ჭ-შვილი ცნობილი უნდა ყოფილიყო სადავო ნაგებობის მესაკუთრედ იმის გამო, რომ აღნიშნული ნაგებობა მის მიერ იყო აშენებული, ხოლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს რაიმე პრეტენზია არ გააჩნდა ამ ნაგებობის საკუთრებასთან დაკავშირებით.

2001 წლის 19 დეკემბერს მ. პ-იამ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განხილვის მიზნით სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორს მიაჩნია, რომ ვინაიდან არასასოფლო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად აღიარება მოხდა 1998 წლის 28 ოქტომბრის კანონით, 1997 წელს კი, როცა მოხდა სადავო ფართის გასხვისება, მ. ჭ-შვილი ვერ იქნებოდა მიწის მესაკუთრე. აქედან გამომდინარე, ამ გარიგების ბათილად ცნობის შესახებ სასამართლოსეული მტკიცება კასატორს სარწმუნოდ არ მიაჩნია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიუთითებს კასატორი, 1997 წლის ნოემბერ-დეკემბრიდან 1998 წლის 28 ოქტომბრამდე დადებული ყველა გარიგება, რომელიც შეეხება შენობების გასხვისებას, ბათილად იქნებოდა საცნობი.

მისი მოსაზრებით, სადავო მაღაზია მისი მეუღლის მიერ რომ იყო შესყიდული, დადასტურებული იყო პოლიციის მუშაკის ლ-ძის, განმარტებით.

ამ მაღაზიის პროექტი, რომელიც საქმეში მოთავსებული, ჯ. პ-იას ჰქონდა ხელთ, რაც ადასტურებს იმას, რომ სადავო ფართის მესაკუთრე ჯ. პ-იაა, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს პროექტი თვითონ წარუდგინა სასამართლოს.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნა და არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მტკიცება იმის შესახებ, რომ 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგ მ. ჭ-შვილს უფლება არ ჰქონდა, გაესხვისებინა სადავო ობიექტი მიწის მესაკუთრის ნებართვის გარეშე, საფუძველს მოკლებულია, რადგან საქართველოს მიწის კოდექსის 96-ე მუხლის შესაბამისად (რომელიც დღესაც ძალაშია) ქალაქის მიწაზე არსებული ნაგებობის საკუთრების უფლების გადასვლისას გადადის მიწის ნაკვეთის ან ამ ნაკვეთის ნაწილის სარგებლობის უფლებაც.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო სასამართლოს დამტკიცებულად აქვს მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც სადავო ნაგებობაა აშენებული, ეკუთვნის სახელმწიფოს და იჯარით აქვს აღებული მ. ჭ-შვილს, თუმცა იჯარის ხელშეკრულებას ვადა გაუვიდა 2001 წლის 1 მარტს. სააპელაციო სასამართლოს ასევე დამტკიცებულად აქვს მიჩნეული, რომ მ. ჭ-შვილმა სააქციო საზოგადოებისაგან შეისყიდა ჯიხური და არა ის ნაგებობა, რომელიც დავის საგანს წარმოადგენს. აღნიშნული ნაგებობა აშენებულია მ. ჭ-შვილის მიერ.

მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით (იჯარის ხელშეკრულება გაფორმებულია 2000 წლის 17 თებერვალს 2001 წლის 1 მარტამდე) 2000 წლის 14 თებერვალს მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, მფლობელობიდან გამოეთხოვა სადავო ნაგებობა, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლის შესაბამისად თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს არ ჩამოერთმევა ნივთი, მაგრამ სხვაგვარად შეეშლება ხელი მის მფლობელობის განხორციელებაში, მაშინ მას მსგავსად მესაკუთრისა, შეუძლია მოითხოვოს ხელის შეშლის აღკვეთა.

აქედან გამომდინარე, სასამართლოსათვის სარჩელით მიმართვის დროს ნაკვეთი, რომელზეც სადავო ნაგებობა იყო განლაგებული სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა და ამ მიწის მესაკუთრე სახელმწიფო-სამტრედიის სამოქალაქო ნაგებობათა დისტანცია იყო. ვინაიდან ეს ნაკვეთი იჯარით ჰქონდა გადაცემული მ. ჭ-შვილს, მას, მსგავსად მესაკუთრისა, შეეძლო ნაგებობა გამოეთხოვა მ. პ-იას უკანონო მფლობელობიდან.

მ. ჭ-შვილმა სარჩელით მართლაც გამოითხოვა მ. პ-იას მფლობელობიდან სადავო ნაგებობა, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ რატომღაც მოსარჩელის აღნიშნული მოთხოვნა არ განიხილა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია რა, რომ 1997 წლის 4 ნოემბერს მ. ჭ-შვილმა სააქციო საზოგადოება “ტრანსკვებსერვისი ალავერდისაგან" შეიძინა ¹2 ჯიხური, ხოლო სადავო შენობა ააგო თვით მ. ჭ-შვილმა, ამით თავისთავად ერთმანეთისაგან გამიჯნა ეს ორი ნაგებობა და დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ნაგებობა, რომელზეც კანონისმიერი მემკვიდრეობისა და საკუთრების უფლების მოწმობები იყო გაცემული მ. პ-იაზე, სააქციო საზოგადოების საკუთრებას წარმოადგენდა. ასეთ ვითარებაში, რადგან საკუთრების უფლება მოცემულ ნაგებობაზე მხოლოდ სააქციო საზოგადოების პრეროგატივა შეიძლება ყოფილიყო, ამ ფართზე საკუთრების და კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მხოლოდ სააქციო საზოგადოება “ტ. ა." შეეძლო მიემართა სასამართლოსათვის. ზემოთ მითითებული დოკუმენტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლებით აღჭურვილი არ ყოფილა მ. ჭ-შვილი. მას ამის მოთხოვის უფლებას არც ის აძლევდა, რომ სადავო მაღაზია მის მიერ იყო აგებული. ასეთ ვითარებაში სააპელაციო სასამართლოს ამ ურთიერთობის გადასაწყვეტად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლის შესაბამისად უნდა გადაეწყვიტა სათანადო მოსარჩელის საქმეში ჩაბმის საკითხი. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მ. ჭ-შვილის მოთხოვნაზე, სადავო ფართის მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში, მოპასუხე თავისთავად მაშინდელი მესაკუთრე _ (პ-იამ შემდეგ გაყიდა აღნიშნული მაღაზია) უნდა ყოფილიყო, რადგან სადავო ნაგებობაზე მათ გააჩნდათ კანონისმიერი მემკვიდრეობის და საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები. მაგრამ სარჩელით დაყენებული, ზემოთ მითითებული საკითხის გადაწყვეტის დროს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ სადავო ნაგებობის მესაკუთრედ სახელმწიფო მიიჩნია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად უნდა გადაეწყვიტა საქმეში სათანადო მოპასუხის (სადავო ობიექტის დღევანდელი მესაკუთრის) ჩაბმის საკითხიც.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს უფლება აქვს, მხარეებს მისცეს შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოებების დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამორკვევას. სააპელაციო სასამართლოს (როცა ის წყვეტდა კანონისმიერი მემკვიდრეობის და საკუთრების უფლების დამადასტრურებელი დოკუმენტის ბათილობის საკითხს და აღნიშული დოკუმენტები სანოტარო წესით იყო დამოწმებული), მხარეებისათვის უნდა მიეცა სათანადო შეკითხვები საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ნოტარიუსის ჩაბმის შესაძლებლობის შესახებ.

საქმეში მესამე პირად ნოტარიუსის ჩაბმა ნათელს მოჰფენდა 1997 წლის 29 დეკემბრის ხელშეკრულებასაც. ამ ხელშეკრულებით მ. ჭ-შვილმა ჯ. პ-იას მიჰყიდა ქ. ქუთაისში, ... მდებარე “სს “ტ. ა." წილი ჯიხური. ამ ხელშეკრულების შინაარსი სააპელაციო სასამართლოს აუცილებლად უნდა დაეზუსტებინა, რადგან სააქციო საზოგადოების წილის გასხვისების უფლება მ. Aჭ-შვილს არ გააჩნდა. სააქციო საზოგადოებაში წილი აქციით განისაზღვრება, მ. ჭ-შვილი კი სააქციო საზოგადოების აქციონერი არაა. თუ ხელშეკრულებაში მითითებულ “წილში" ხელშეკრულების ავტორი სააქციო საზოგადოების ქონებას გულისხმობდა, სააქციო საზოგადოების ქონების გასხვისების უფლება არ გააჩნდა მ. ჭ-შვილს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე" პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება ზემოთ მითითებული გარემოებების გარკვევის გარეშე შეუძლებელია, ამ საკითხების გარკვევა კი საკასაციო სასამართლოს კომპეტენციის ფარგლებს სცილდება

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. პ-იას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.