გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-404-02 29 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე, მ. ახალაძე

დავის საგანი: ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად და უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

რ. და ი. ჯ-შვილები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ი. ჯ-შვილის საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი. მან 1997 წელს მთელი თავისი ქონება თანაბარ წილად უანდერძა თ. ჯ-შვილსა და ე. ო-ძე-ს-ძეს. ი. ჯ-შვილმა 1999წ. მარტში კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი მიჰყიდა ძმისშვილს _ თ. ჯ-შვილს. მხარეთა შორის საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება სანოტარო წესით გაფორმდა. ი. ჯ-შვილი გარდაიცვალა 2000წ. 20 იანვარს. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 2001წ. იანვარში, რ. ჯ-შვილმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე თ. ჯ-შვილის მიმართ საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მოპასუხის უღირს მემკვიდრედ გამოცხადების შესახებ.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 22 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 1999წ. 10 მარტს გაფორმებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება ი. ჯ-შვილსა და თ. ჯ-შვილს შორის, უსაფუძვლობის გამო უარი ეთქვა მოსარჩელე რ. ჯ-შვილს მოპასუხე თ. ჯ-შვილის უღირს მემკვიდრედ ცნობაზე.

თ. ჯ-შვილმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. შეგებებული სააპეალციო საჩივარი შეიტანა რ. ჯ-შვილმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით თ. ჯ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 22 მაისის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ბათილად იქნა ცნობილი ი. ჯ-შვილსა და თ. ჯ-შვილს შორის 1999წ. 10 მარტს დადებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება და იგი ჩაითვალა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად. შეწყვეტილ იქნა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება დაუბრუნდა მესაკუთრეს. შესაბამისი ცვლილებები იქნა შეტანილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში და აღდგენილ იქნა 1999წ. 10 მარტის ხელშეკრულებამდე არსებული მდგომარეობა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე სამსართულიანი საცხოვრებელი სახლი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა მეუღლეთა, აწ გარდაცვლილი ი. ჯ-შვილის და რ. ჯ-შვილის თანასაკუთრებას. ი. და რ. ჯ-შვილებს გარდაეცვალათ სამი შვილი და პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენიათ.

თ. ჯ-შვილისა და რ. ჯ-შვილის განმარტებებით დასტურდება, რომ აწ გარდაცვლილი ი. ჯ-შვილი, თ. ჯ-შვილი და რ. ჯ-შვილი 1999წ. მარტში შეთანხმდნენ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადებაზე, კერძოდ, თ. ჯ-შვილი არჩენდა მეუღლეებს სიკვდილამდე და გაუწევდა მათ მზრუნველობას. თავის მხრივ კი ი. და რ. ჯ-შვილები ვალდებულებას კისრულობდნენ, რომ საკუთრებაში გადასცემდნენ სადავო საცხოვრებელ სახლს. ი. ჯ-შვილსა და თ. ჯ-შვილს შორის 1999წ. 10 მარტს დაიდო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება რ. ჯ-შვილის თანხმობით.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ნასყიდობის ხლშეკრულება დაიდო მოჩვენებით, სამისდღემშიო რჩენის გარიგების დაფარვის მიზნით. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. მოცემული შემთხვევაში სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების წესები დაცულია.

ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 942-ე მუხლის თანახმად სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობით, ხოლო უძრავი ქონების გადაცემის შემთხვევაში ხელშეკრულება უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით, ამდენად მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება სინამდვილეში არის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 949-ე მუხლის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამწვავებულია _ რ. ჯ-შვილს არ სურს თ. ჯ-შვილთან ურთიერთობის გაგრძელება, რის გამოც დაადგინა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების შეწყვეტა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ჯ-შვილმა. მან მოითხოვა მოცემული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა 1999წ. 10 მარტის ხელშეკრულების შედეგი, რადგან თ. ჯ-შვილმა ი. ჯ-შვილს გადასცა თანხა, ხოლო სანაცვლოდ სახლი გადაიფორმა. სასამართლომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ასევე არასწორად ჩათვალა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად, რადგან ამ ხელშეკრულებაში აუცილებელია, მარჩენალი ღებულობდეს რჩენის ვალდებულებას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. სადავო საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა რ. ჯ-შვილმა, რითაც მან გამოხატა თავისი ნება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა სადავო საცხოვრებელი სახლი ი. და რ. ჯ-შვილების თანასაკუთრებად, რადგან იგი საკუთრებაში აღრიცხული იყო ი. ჯ-შვილის სახელზე. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატის მიერ დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ” პუნქტი და საქმე განხილულ იქნა თ. ჯ-შვილის წარმომადგენელი ადვოკატის გარეშე, რომელიც ჩართული იყო საქმის წარმოებაში.

2002წ. 15 მარტს შეგებებული საკასაციო საჩივარი შეიტანა რ. ჯ-შვილმა. შეგებებული საკასაციო საჩივრით რ. ჯ-შვილი ითხოვს თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებას, რადგან სააპელაციო პალატის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილების ასლი თ. ჯ-შვილის წარმომადგენელმა ზ. ჯ-ძემ ჩაიბარა 2001წ. 11 დეკემბერს, ხოლო თვით თ. ჯ-შვილმა - 2001წ. 21 დეკემბერს, საკასაციო საჩივარი კი შეიტანა 2002წ. 17 იანვარს, ე.ი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ერთთვიანი ვადის დარღვევით; შეგებებულ საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ თუ თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნება მიღებული, მაშინ თ. ჯ-შვილს, როგორც უღირს მემკვიდრეს, ჩამოერთვას ი. ჯ-შვილის სამკვიდროდან წილის მიღების უფლება.

სამოტივატიო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, რ. ჯ-შვილის შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ რ. და ი. ჯ-შვილები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ი. ჯ-შვილმა 1999წ. 10 მარტს ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა თ. ჯ-შვილთან კუთვნილი ბინის თაობაზე. ი. ჯ-შვილი გარდაიცვალა 2000წ. 20 იანვარს; მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ რ. ჯ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. ჯ-შვილის მიმართ და მოითხოვა აწ გარდაცვლილ მეუღლესა და მოპასუხეს შორის საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რადგან იგი მოტყუებით იქნა დადებული; მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა მოპასუხის უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სადავო საცხოვრებელი სახლი მეუღლეთა თანასაკუთრებად, რადგან იგი ირიცხებოდა მხოლოდ ი. ჯ-შვილის სახელზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, რ. და ი. ჯ-შვილები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1955 წლიდან; ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი ი. ჯ-შვილის საკუთრებაში აღრიცხულია 1963წ. 2 ივლისიდან. ვინაიდან სადავო საცხოვრებელი სახლი მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში იქნა აღრიცხული ი. ჯ-შვილის სახელზე, ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია იგი მეუღლეთა თანასაკუთრებად სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის საფუძველზე. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე სწორად მიიჩნია აწ გარდაცვლილ ი. ჯ-შვილსა და თ. ჯ-შვილს შორის 1999წ. 10 მარტს გაფორმებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება თვალთმაქცურ გარიგებად. ამ ნორმის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა, თ. ჯ-შვილისა და რ. ჯ-შვილის, განმარტების საფუძველზე დადგენილად ჩათვალა, რომ აწ გარდაცვლილ ი. ჯ-შვილსა და თ. ჯ-შვილს შორის 1999წ. 10 მარტს გაფორმებულ იქნა საცხოვრებელი სახლის არა ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლო კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ თ. ჯ-შვილს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

პალატას დაუსაბუთებულად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 949-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მხარეთა შორის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება უნდა შეწყდეს. ამ მუხლში მითითებულია, რომ როგორც მარჩენალს, ისე სარჩენს შეუძლია უარი თქვას სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებაზე, თუკი სახელშეკრულებო მოვალეობათა დარღვევის შედეგად მხარეთა შორის ურთიერთობა აუტანელი გახდა, ანდა სხვა არსებითი მიზეზები უკიდურესად აძნელებს ან შეუძლებელს ხდის მის გაგრძელებას. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული ნორმის გამოყენებისას არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ი. ჯ-შვილს თავის სიცოცხლეში არ მოუთხოვია თ. ჯ-შვილთან გაფორმებული სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების შეწყვეტა. სასამართლომ არ გაარკვია, კონკრეტულად რაში გამოიხატა თ. ჯ-შვილის მიერ სამისდღეშიო რჩენის სახელშეკრულებო მოვალეობათა შეუსრულებლობა, რის გამოც შეუძლებლად მიიჩნია ამ ხელშეკრულების გაგრძელება. ყოველივე ამის გამო სააპელაციო პალატის განჩინება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე" პუნქტის თანახმად იგი კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს რ. ჯ-შვილის შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი განუხილველად უნდა იქნეს დატოვებული გასაჩივრების ერთთვიანი ვადის დარღვევის გამო. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, თ. ჯ-შვილს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ასლი ჩაბარდა 2001წ. 21 დეკემებრს, მის წარმომადგენელ ადვოკატს კი _ 2001წ. 11 დეკემბერს. საკასაციო საჩივარი უშუალოდ თ. ჯ-შვილმა შეიტანა 2002წ. 17 იანვარს, ე.ი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლით დადგენილ ერთთვიან ვადაში თ. ჯ-შვილის წარმომადგენელ ზ. ჯ-ძეს კი საქმეში წარმოდგენილი რწმუნებულებით არ აქვს მინიჭებული უფლებამოსილება საკასაციო საჩივრის შეტანაზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2002წ. 15 თებერვლის განჩინებით დასაშვებად მიიჩნია თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი და მიიღო წარმოებაში. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, 2001წ. 29 ნოემბრის სხდომაზე მხარეთა პაექრობის დროს რ. ჯ-შვილმა და მისმა ადვოკატმა ვ. ძ-მ მოითხოვეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა რ. ჯ-შვილის მოთხოვნა თ. ჯ-შვილის უღირს მემკვიდრედ ცნობაზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოში რ. ჯ-შვილს სადავო არ გაუხდია თ. ჯ-შვილის უღირს მემკვიდრედ ცნობის საკითხი, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სწორედ შეამოწმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. ჯ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

რ. ჯ-შვილის შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს და ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.