¹3კ-405-02 26 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 16 ნოემბერს ე. ხ-შვილმა სარჩელი აღძრა გ. კ-აკის, მესამე პირის რ. ფ-ძის წინააღმდეგ და მოითხოვა ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო გ. კ-აკს მის სასარგებლოდ გადასახდელად დაკისრებოდა 58 356 აშშ დოლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას ე. ხ-შვილის მიმართ არავითარი ფულადი ვალდებულება არ გააჩნია, და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 ლარის ოდენობით.

ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 2 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ე. ხ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ე. ხ-შვილს უარი ეთქვა მოპასუხე გ. კ-აკზე და მესამე პირზე რ. ფ-ძეზე 58 356 აშშ დოლარის ანუ 120787 ლარის დაკისრებაზე; მოპასუხე გ. კ-აკს მოსარჩელე ე. ხ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხად აღებული 33 800 მანეთის შესაბამისი (1991წ. ივლისის მდგომარეობით) 17001 ლარის გადახდა. გ. კ-აკის შეგებებული სარჩელი ე. ხ-შვილის მიმართ 10000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

ე. ხ-შვილმა აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში. მან სააპელაციო საჩივრით ითხოვა გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით გ. კ-აკსა და მესამე პირს _ ო. ფ-ძეს სოლიდარულად დაკისრებოდათ მის სასარგებლოდ 58 353 აშშ დოლარი იმ პერიოდში არსებული ოფიციალური კურსით და არა ტურისტული კურსით, რომლითაც სასამართლომ იხელმძღვანელა. მოწინააღმდეგე მხარემ, არ ცნო სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა, რომ იგი არ დაკმაყოფილებულიყო, როგორც უსაფუძვლო და უცვლელად ყოფილიყო დატოვებული ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 7 ივლისის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაშწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება: ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე. ხ-შვილის სარჩელი და გ. კ-აკს გადასახდელად დაეკისრა 17001 ლარი.

სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ სსსკ-ის 966-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ე. ხ-შვილმა 1998წ. 6 აგვისტოს სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოითხოვა დაბა ბაკურიანში რ. ფ-ძის სახელზე აშენებული სახლის საკუთრების უფლებით მიკუთვნება იმ საფუძვლით, რომ იგი 1988-89 წლებში შეუთანხმდა რ. ფ-ძის მეუღლე გ. კ-აკს დაბა ბაკურიანში საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის თაობაზე და გადასცა ამ უკანასკნელს 58000 მანეთი. ასევე დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა შეთანხმება სახლის საერთო საკუთრების უფლებით აშენებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გ. კ-აკის მიერ გაცემული ხელწერილი არ ჩითვალა ხელშეკრულებად, ვინაიდან ამავე კოდექსის 156-ე მუხლის თანახმად ხელშეკრულება ითვლება დადებულად, როდესაც მის ყველა არსებითი პუნქტის თაობაზე მხარეებს შორის მიღებულია შეთანხმება იმ ფორმით, რაც დაწესებულებულია ამ შემთხვევისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 14 მარტის განჩინებით ძალაში დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ იმ პერიოდში მოქმედი (1964წ.) საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 486-ე მუხლით “პირი, რომელმაც კანონით ან გარიგებით დადგენილი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ქონება სხვის ხარჯზე, მოვალეა დაუბრუნოს ამ უკანასკნელს უსაფუძვლოდ შეძენილი ქონება.

ასეთი მოვალეობა წარმოიშობა იმ შემთხვევაშიც, როცა ქონების შეძენას შემდგომში საფუძველი მოაკლდა.

ამავე კოდექსის 173-ე მუხლით ფულადი ვალდებულება უნდა გამოხატოს და განაღდეს საბჭოთა ვალუტით. ფულადი ვალდებულების გამოხატვა და განაღდება უცხოეთის ვალუტით დაშვება იმ შემთხვევაში და იმ წესით, რომელიც დადგენილია სსრკ კანონმდებლობით. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის განხილვამდე ვალუტა შეიცვალა რამდენიმეჯერ. პალატამ მიიჩნია, რომ ფულადი ვალდებულების ანაზღაურება უნდა განხორციელდეს უცხოური ვალუტის ტურისტული კურსით რუსული რუბლის მიმართ იმის გათვალისწინებით, რომ ტურისტული კურსი გამოიყენებოდა სსრკ საბანკო დაწესებულებების მიერ თავისუფლად კონვენტირებადი ვალუტის და ამ ვალუტაში გამოხატული საგადამხდელო საშუალებების მიყიდვისას იმ მოქალაქეებზე, რომლებიც მიემგზავრებოდნენ საზღვარგარეთ. ასევე, შესაბამისი ლიცენზიის მქონე კომერციულმა ბანკებმა მიიღეს უცხოური ვალუტის გაყიდვის უფლება მათ მიერ საბჭოთა და უცხოელი მოქალაქეებისაგან ტურისტული კურსით ნაყიდი სავალუტო საკუთრების ხარჯზე.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულება არ უნდა განხორციელდეს უცხოური ვალუტის ოფიციალური კურსით, რადგან ოფიციალური კურსი გამოიყენებოდა უცხოური სახელმწიფოებთან გაფორმებული საკრედიტო და სავაჭრო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სააღრიცხვო და საანგარიშსწორებო ოპერაციების წარმოშობისას, რაც ვერ გავრცელდება ფიზიკურ პირთა შორის წარმოშობილი ფულადი ვალდებულებების შესრულებისას, რუსული რუბლის – აშშ დოლართან მიმართებაში კურსის დადგენისათვის. სააპელაციო პალატამ მიიჩია, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დროისათვის – 1991წ. იანვრისათვის, როცა გ. კ-აკს ფულადი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა, სსრკ სახელმწიფო ბანკის მიერ დადგენილი არ ყოფილა უცხოური ვალუტის – აშშ დოლარის ტურისტული კურსით რუსული რუბლის მიმართ.

1991წ. ივლისის თვეში ტურისტული კურსით 33800 რუსული რუბლი შეადგენდა 1056,25 აშშ დოლარს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სწორედ აღნიშნული თანხა, შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში, უნდა დაეკისრებინა სასამართლოს გადასახდელად გ. კ-აკისათვის. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მტკიცებით მოსარჩელეს გააჩნდა საშუალება 1991წ. ივლისში 33800 მანეთით შეესყიდა 17001 ლარის ღირებულების აშშ დოლარი. სააპელაიცო პალატამ გაითვალისწინა რა ის გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარის გ. კ-აკის სადავოდ არ გადაუხდია მისთვის გადასახდელად დაკისრებული 17001 ლარი და სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია, მიაჩნია რომ უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული გ. კ-აკისათვის გადასახდელად დაკისრებული თანხის ოდენობა.

სააპელაციო პალატიმ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ფულადი ვალდებულების ანაზღაურება გადასახდელად უნდა დაეკისროს სოლიდარულად გ. კ-აკსა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ რ. ფ-ძეს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ გ. კ-აკმა აპელანტი ე. ხ-შვილისაგან 33800 მანეთი პირადად მიიღო ბინის მშენებლობისათვის. ასევე თვით ე. ხ-შვილის პირადი ჩანაწერებით ფულის გადაცემის თაობაზე დადგენილია, რომ მან ბინის მშენებლობისათვის ფული გადასცა გ. კ-აკს.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იქნა ე. ხ-შვილის მიერ საკასაციო წესით. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, ითხოვს მის გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით გ. კ-აკისა და რ. ფ-ძისათვის სოლიდარულად 33800 საბჭოთა რუბლის – შესაბამისი 58356 აშშ დოლარის დაკისრებას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა გ. კ-აკმაც, რომელიც ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას, რადგან მიაჩნია, რომ იგი იურიდიულად დაუსაბუთებელია. კერძოდ, მოთხოვნა ხანდაზმულია და სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ მისი იურიდიული დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის 1987-91წწ. წარმოშობილი ფულადი ვალდებულების ანაზღაურება უნდა განხორციელდეს უცხოური ვალუტის ტურისტული კურსით რუსული რუბლის მიმართ და არა ოფიციალური კურსით. სასამართლომ დაადგინა, რომ 1991წ. ივლისში ტურისტული კურსით 33800 მანეთი (და არა რუსული რუბლი) შეადგენდა 1056,25 აშშ დოლარს. Mმიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული არ იყო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სწორედ აღნიშნული თანხა უნდა დაეკისრებინა გადასახდელად მოპასუხისათვის და არა 17001 ლარი. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მთითებულია, რომ, რადგან გ. კ-აკს აღნიშნული გადაწყვეტილება (რომლითაც 17001 ლარი დაეკისრა გადასახდელად) არ გაუსაჩივრებია, სასამართლომ მიიჩნია, რომ უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. კ-აკისათვის თანხის (17001 ლარის) დაკისრების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით გააუქმა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში. ახალი გადაწყვეტილებით გ. კ-აკს ე. ხ-შვილის სასარგებლოდ კვლავ 17001 ლარი დააკისრა გადასახდელად. აქედან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ ერთი მხრივ მიიჩნია, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით 17001 ლარი უსაფუძვლოდ დაეკისრა გ. კ-აკს, მაგრამ დამატებით კვლავ იგივე თანხა დააკისრა მოპასუხეს გადასახდელად, ე.ი. მოცემულ საქმეზე პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებებით მოპასუხეს დაკისრებული აქვს გადასახდელად სულ 34002 ლარი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რის გამოც შეუძლებელია შემოწმდეს გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე უნდა გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაბრუნდეს. საქმის განხილვისას სასამართლომ სააპელაიცო საჩივრის ფარგლებში უნდა შეამოწმოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში) ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.