გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-419-02 3 ივლისი, 2002წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: კაპიტალური რემონტის ხარჯის, შეძენილი ინვენტარის ფასისა და მათზე დარიცხული საურავის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში); უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული ქონების ღირებულების დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 20 ივნისს ი/ს “ს.” თბილისის საოლქო სასამართლოში აღძრა სარჩელი საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის შპს “მ.” წინააღმდეგ და მოითხოვა კაპიტალური რემონტის ხარჯების, შეძენილი ინვენტარის ღირებულების, მიუღებელი შემოსავლისა და სახელმწიფო ბიუჯეტისათვის გადაუხდელ დღგ-ზე დარიცხული თანხის, სულ 465.772 აშშ დოლარისა და 204.583,85 ლარის ანაზღაურება.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მასსა და მოპასუხეს შორის 1993წ. 7 აპრილს დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ი/ს “ს.” 10 წ. ვადით იჯარით აიღო შპს “მ.” საკუთრებაში არსებული კომპოზიტორთა დასასვენებელი სახლი. ხელშეკრულების შესაბამისად, მოიჯარე კისრულობდა მოვალეობას, რომ მეიჯარის თანხმობით განეხორციელებინა კომპოზიტორთა დასასვენებელი სახლის რეკონსტრუქცია, ნაგებობათა კაპიტალური რემონტი, დასასვენებელ ნაგებობათა ტერიტორიის კეთილმოწყობა, დანადგარ-მოწყობილობათა შეცვლა.

მოსარჩელის განცხადებით, დასასვენებელ სახლში ჩატარდა მთელი რიგი აუცილებელი და გადაუდებელი სამუშაოები, ასევე სახლის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის შეძენილ იქნა აუცილებელი ინვენტარი.

ი/ს “ს.” მმართველის ვ. გ-ძის განცხადებით, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის მიერ ჩატარებული საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზისა და საბუღალტრო ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე, ზემოაღნიშნული სარემონტო სამუშაოთა ღირებულებამ შეადგინა 168.392 აშშ დოლარი, ხოლო შეძენილი ინვენტარისამ კი 48.170,95 ლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, საიჯარო ხელშეკრულების თანახმად, მხარეთა შორის ანგარიშსწორება უნდა მომხდარიყო 1998წ. 1 იანვრამდე, როდესაც შპს “მ.” მოთხოვნითა და სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ხელშეკრულება შეწყვეტილ იქნა, მაგრამ მიუხედავად ი/ს “ს.” მრავალგზის მოთხოვნისა მოპასუხემ ვალდებულება არ შეასრულა. აქედან გამომდინარე, ვ. გ-ძემ ასევე მოითხოვა დავალიანებაზე დარიცხული საურავის ანაზღაურებაც, რის შედეგადაც საბოლოო მოთხოვნამ შეადგინა 465.772 აშშ დოლარი და 204.583,85 ლარი.

შპს “მ.” დირექტორმა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ი/ს “ს.” მათ სასარგებლოდ დაკისრებოდა უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული ქონების ღირებულება.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა, რომ შპს “მ.” და ი/ს “ს.” შორის 1993წ. 7 აპრილს დადებული საიჯარო ხელშეკრულება გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000წ. 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით, რომელიც შემდეგ ძალაში დატოვა უზენაესმა სასამართლომ. მიუხედავად სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისა, ი/ს “ს.” კვლავ განაგრძობდა დასასვენებელი სახლის ფლობას და იღებდა მოგებას და ვინაიდან ი/ს “ს.” არ გააჩნდა ქონების ფლობის იურიდიული საფუძველი, სახეზეა უკანონო გამდიდრების შემთხვევა. სკ-ს 976-ე, 979-ე მუხლის I პუნქტის, 981-ე მუხლის I და II პუნქტების, 985-ე მუხლის საფუძველზე შპს-მ მოითხოვა, რომ ი/ს “ს.” შპს “მ.” სასარგებლოდ დაკისრებოდა კომპოზიტორთა დასასვენებელი სახლიდან მიღებული შემოსავლისა და მოგების გადასახადის თანხა 2000წ. 7 ივნისიდან 10 ოქტომბრის ჩათვლით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ი/ს “ს.” სარჩელი შპს “მ. ფ.” ი/ს “ს.” სასარგებლოდ დაეკისრა 168.392 აშშ დოლარისა და 234.932,95 ლარის გადახდა. შპს “მ.” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მიუთითა, რომ ი/ს “ს.” მიერ კაპიტალური რემონტისა და შეძენილი ინვენტარის ღირებულება დღგ-სა და გაუთვალისწინებელ ხარჯებთან ერთად ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე შეადგენს 168.392 აშშ დოლარსა და 237.932,95 ლარს, რომელიც უნდა დაეკისროს შპს “მ.” ი/ს “ს.” სასარგებლოდ, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ რემონტის განხორციელებისა და საჭირო ინვენტარის შეძენის მოვალეობა დადგენილი იყო ხელშეკრულებით, რომელზედაც ანგარიშსწორება უნდა მომხდარიყო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ, ხოლო რაც შეეხება დღგ-ს საერთო ღირებულებას დანარიცხებთან ერთად, ესეც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს, ვინაიდან მან თავისდროულად არ აანაზღაურა მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯები.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში, სასამართლომ იგი არ დააკმაყოფილა, ვინაიდან ბორჯომის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის ცნობით 2001წ. 1 ნოემბრისათვის ი/ს “ს.” დავალიანება შეადგენდა 318.062 ლარს და ცხადია, როცა მოსარჩელის დავალიანება მითითებული ოდენობისაა, მას არ ექნებოდა საშუალება აღნიშნული თანხებიდან მიეღო მოგება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა შპს “მ.” შეგებებული საჩივარი, ვინაიდან იჯარის კანონმდებლობის მე-9 მუხლის I პუნქტის მეორე ნაწილის შესაბამისად მოიჯარის მიერ იჯარის ხელშეკრულებით აღებული ქონების სარგებლობის შედეგად მიღებული პროდუქცია და შემოსავალი წარმოადგენს მოიჯარის საკუთრებას და, აქედან გამომდინარე, შპს “მ.” მოთხოვნა ი/ს “ს.” მიმართ 2000წ. 7 ივნისიდან 10 ოქტომბრამდე მიღებული მოგების თანხის დაკისრებაზე უსაფუძვლოა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც შპს “მ.” წარმომადგენელმა, ასევე ი/ს “ს.” დირექტორმა.

საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის შპს “მ.” წარმომადგენელმა ლ. გორხელაშვილმა საკასაციო საჩივრით მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება ი/ს “ს.” სარჩელის დაკმაყოფილებისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტის მოთხოვნა, სხვაგვარად შეაფასა გარემოებანი, რომლებიც დადგენილი იყო სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლის განხილვაშიც იგივე მხარეები მონაწილეობდნენ.

გარდა ამისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა ხელშეკრულების მოშლას და არა ხელშეკრულებიდან გასვლას, რაც სხვადასხვა სამართლებრივ შედეგებს იწვევს და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ანუ ჩატარებული სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურება დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით დაუშვებელია.

კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ შპს “მ.” შეგებებული სარჩელი ემყარებოდა არა საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მიღებულ შემოსავლებს არამედ სასამართლოს მიერ ამ ხელშეკრულების გაუქმების შემდეგ მოპასუხის მიერ ქონების უკანონოდ ფლობის შედეგად მიღებულ მოგებას.

ი/ს “ს.” დირექტორი ვ. გ-ძე საკასაციო საჩივრით ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას და ი/ს “ს.” პირვანდელი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას. სკ-ს 411-ე მუხლით იგი უთითებს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე. აღნიშნულ ნორმაში საუბარია შემოსავლის მიღების შესაძლებლობაზე და არა შემოსავლის დადგომის შესაძლებლობაზე.

კასატორი მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ბიუჯეტის დავალიანება სწორედ შპს “მ.” მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად წარმოიშვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა საპროცესო ნორმების დარღვევით). მოცემულ შემთხვევაში კასატორს გააჩნია საკასაციო პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ და საკასაციო სასამართლოს იგი დასაბუთებულად მიაჩნია შემდეგი გარემოების გამო:

უდავოდ დადგენილია, რომ იმავე მხარეებს შორის თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა კომპოზიტორთა კავშირის “მ. ფ.” და ი.ს. “ს.” შორის 1993წ. 7 აპრილს დადებული საიჯარო ხელშეკრულება. ბორჯომის პლატოზე მდებარე კომპოზიტორთა შემოქმედებითი სახლი დაუბრუნდა “მ. ფ.”. აღნიშნული გადაწყვეტილებით საქმეზე დადგენილ იქნა ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, თუ რატომ უნდა შეწყვეტილიყო საიჯარო ხელშეკრულება. მოცემულ დავაში იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ამასთან, დავის საგანიც დაკავშირებულია სასამართლოს მიერ გაუქმებულ საიჯარო ხელშეკრულებასთან. კერძოდ, ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებთან (შენობის აუცილებელი სარემონტო სამუშაოები, ინვენტარი და სხვა). სსკ-ს 106-ე მუხლით მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ამ ნორმის “ბ” ქვეპუნქტით ასეთს განეკუთვნება ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს მიერ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობდნენ, ე.ი. ასეთ შემთხვევაში სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას (დადგენილ ფაქტებს) პრეიუდიციული მნიშვნელობა ენიჭება ამ (ახალ) დავაში. მოცემულ შემთხვევაშიც მხარემ მიუთითა და, შესაბამისად, წარადგინა სასამართლოში ამავე სასამართლოს 2000წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება, სასამართლომ კი ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებზე საერთოდ არ მიუთითა და არ განიხილა ისინი მოცემულ საქმეზე წარდგენილ მტკიცებულებებთან ერთად. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პრეტენზია საფუძვლიანია.

პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია ასევე გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში, რადგან სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების მე-9 მუხლი. უდავოდ დადგენილია, რომ 2000წ. 7 ივნისიდან 10 ოქტომბრამდე მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა აღარ არსებობდა სკ-ს 167-ე მუხლით კი არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი. პალატას მიაჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის ნაწილში საქმეში არსებული მტკიცებულებები სრულად არ არის გამოკვლეული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა მიღებული და იგი უნდა გაუქმდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ინდივიდუალური საწარმო “ს.” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის შპს-ს “მ. ფ.” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდეს ი/ს “ს.” სარჩელის დაკმაყოფილებისა და შპს “მ.” შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას.

გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.