¹ 3კ/435-02 3 აპრილი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: მიყენებული ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 31 ოქტომბერს შ. და მ. ა-შვილებმა შპს “ს. ტ. და ა. კ.”, მესამე პირის ზ. გ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ 2001 წლის 2 იანვარს შ. ა-შვილის მართვის ქვეყშ მყოფ მანქანას დაეჯახა შემხვედრი მიმართულებიდან მომავალი შპს “ს. ტ. და ა. კ.” კუთვნილი ავტომანქანა, რომელსაც მართავდა ზ. გ-შვილი.

შეჯახების შედეგად მოსარჩელეებმა მიიღეს სხეულის დაზიანება, ასევე დაზიანდა მოსარჩელე შ. ა-შვილის კუთვნილი ავტომანქანა. ავტომანქანისათვის მიყენებულმა დაზიანებამ შეადგინა 7175 ლარი.

შ. ა-შვილმა მკურნალობის სახით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მიზნით მოითხოვა 5600 ლარის, ხოლო მორალური ზიანისათვის 500 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მ. ა-შვილმა მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების მიზნით მოითხოვა 1000 ლარის, ხოლო მორალური ზიანისათვის 20000 ლარის ანაზღაურება.

სულ შ. ა-შვილმა მოითხოვა: მანქანის დაზიანებისათვის 7175, მისი მკურნალობისათვის 5600, შვილის მკურნალობისათვის გადახდილი 1000 ლარის და მორალური ზიანისათვის 500000 აშშ დოლარის ანაზღაურება, ხოლო მ. ა-შვილმა მორალური ზიანისათვის 20000 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი არის ავტოსაგზაო ტრანსპორტის მესაკუთრე, ხოლო მისი მფლობელია ზ. გ-შვილი, რომელსაც მითითებული ავტომანქანა იჯარით ჰქონდა გადაცემული და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 993-ე და 999-ე მუხლების შესაბამისად ბრალეული მოქმედების გამო ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობაც მას შეიძლება დაეკისროს. ამიტომ მოითხოვა საქმეში მოპასუხედ ზ. გ-შვილის ჩაბმა და მისი სათანადო მოპასუხით შეცვლა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 17 დეკემბრის საოქმო განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა საქმეში სათანადო მოპასუხედ ზ. გ-შვილის ჩაბმის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით შ. ა-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შპს “ს. ტ. და ა. კ.” გადასახდელად დაეკისრა 7670,40 ლარი. მ. ა-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქაო კოდექსის 155-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად მფლობელად არ ითვლება ის პირი, რომელიც, თუმცა ანხორციელებს ფაქტობრივ ბატონობას ნივთზე, მაგრამ სხვა პირის სასარგებლოდ და რომელსაც ნივთის ფლობის უფლებამოსილება მიღებული აქვს ამ პირისაგან. მფლობელად მიიჩნევა მხოლოდ უფლებამოსილების მიმნიჭებელი პირი. აქედან გამომდინარე, ავტოსაგზაო შემთხვევის მომხდენი მანქანის მფლობელი შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ შპს “ს. ტ. და ა. კ.”. ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ზიანის ანაზღაურებაც მას უნდა დაკისრებოდა.

საოლქო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელე შ. ა-შვილმა სასამართლო პროცესზე ვერ დაადასტურა 495, 40 ლარზე მეტი ხარჯების გაღება მკურნალობისათვის და 7175 ლარზე მეტი ზარალის არსებობა ავტომანქანის დაზიანებისათვის. ასევე ვერ დაადასტურეს მ. ა-შვილის მკურნალობისათვის 1000 ლარის ხარჯების გაწევის ფაქტი, რის გამოც სარჩელებს ამ თანხაზე მეტი ოდენობით დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა.

მორალური ზიანისათვის თანხების ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის მოთხოვნა საოლქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა იმ საფუძვლით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის შესაბამისად შპს “ს. ტ. და ა. კ.” არ წარმოადგენდა ისეთ პირს, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის, ვინაიდან, საოლქო სასამართლოს მოსაზრებით, მორალური ზიანის ამნაზღაურებელში მოისაზრება კონკრეტული პირი, რომელსაც უშუალოდ ბრალი მიუძღვის მორალური ზიანის მიყენებაში. ასეთ კონკრეტულ პირს კი შპს “ს. ტ. და ა. კ.” არ წარმოადგენდა.

2002 წლის 7 თებერვალს შ. და მ. ა-შვილებმა საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორებმა მოითხოვეს მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება, რომლითაც მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის მთლიანად დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორებს მიაჩნიათ, რომ საოლქო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა” და “გ” პუნქტების, ასევე 394-ე მუხლის, 106-ე მუხლის “ა” პუნქტის მოთხოვნები. არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და, ამასთან, მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

მათი მოსაზრებით, სასამართლოს შ. ა-შვილის მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტის დროს მხედველობაში უნდა მიეღო ის გარემოება, რომ საავადმყოფოდან გასვლის შემდეგ იგი 3 თვის მანძილზე აგრძელებდა მკურნალობას და თითოეულ დღეზე უნდა ეანგარიშა 99.8 ლარი და მკურნალობისათვის შესყიდული წამლების ღირებულება. მათვე მიუთითეს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე და 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მორალური ზიანის ანაზღაურება უნდა დაკისრებოდა შპს “ს. ტ. და ა. კ.”.

შპს “ს. ტ. და ა. კ.” საკასაციო საჩივარი არ შემოუტანია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომელიც კანონიერ ძალაში არ არის შესული (2002 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი შპს “ს. ტ. და ა. კ.” გადასახდელად 7670.4 ლარის დაკისრების ნაწილში იმის გამო, რომ იგი არ გასაჩივრდა, შევიდა კანონიერ ძალაში), უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს საოლქო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთის გადაზიდვისათვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლოატაციას მოყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია, დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. ამ კანონიდან გამომდინარე, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირი, რომელიც კანონიერი საფუძვლით ფლობს სატრანსაპორტო საშუალებას. სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც მისი მესაკუთრე, ისე მისი დამქირავებელი და სხვა.

სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად არ ჩაითვლება პირი, რომელიც მართავს სატრანსპორტო საშუალებას სატრანსპორტო საშუალების მფლობელთან შრომის ურთიერთობის საფუძველზე.

ამ კანონის შესაბამისად სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად ითვლება იურიდიული პირი ან მოქალაქე, რომელიც ექსპლოატაციას უწევს სატრანსპორტო საშუალებას იჯარის ხელშეკრულების, ქირის ანდა მინდობილობის საფუძველზე.

მოცემულ შემთხვევაში ზ. გ-შვილი იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობდა რა ავტოსაგზაო შემთხვევის მომხდენ ავტომანქანას და ექსპლოატაციას უწევდა მას, ამ ავტომანქანის მფლობელად თვითონვე მოიაზრება. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად და ზიანის ანაზღაურებაში პასუხისმგებელ პირად გვევლინება ზ. გ-შვილი და არა შპს “ს. ტ. და ა. კ.”. საოლქო სასამართლომ მოცემული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელობასთან დაკავშირებით არასწორი განმარტება მისცა სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მეორე ნაწილს. ამავე მუხლის მესამე ნაწილი მიუთითებს, რომ, თუ პირი ნივთს ფლობს იმ სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრული ვადით ანიჭებს მას ნივთის ფლობის უფლებას ან ავალდებულებს მას, ფლობდეს ნივთს, მაშინ ეს პირი ითვლება პირდაპირ მფლობელად, ხოლო უფლების მიმნიჭებელი ან ვალდებულების დამკისრებელი მიიჩნევა არაპირდაპირ მფლობელად.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღვნიშნეთ, ზ. გ-შვილს აღნიშნული ავტომანქანა შპს “ს. ტ. და ა. კ.” გადაცემული ჰქონდა რა იჯარით, ამ ტრანსპორტის პირდაპირ მფლობელად ითვლებოდა და იგი შეიძლება ყოფილიყო შ. და მ. ა-შვილების სარჩელზე მოპასუხე და არა შპს “ს. ტ. და ა. კ.”. ამ პრინციპიდან გამომდინარე, ზ. გ-შვილი უნდა ყოფილიყო საქმეზე მოპასუხედ მოწვეული, როგორც მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების, ისე ტრანსპორტის დაზიანებისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხის განხილვის დროს.

როცა საოლქო სასამართლომ თავისი საოქმო განჩინებით არ დააკმაყოფილა ამ საქმეზე მოპასუხედ მოწვეული შპს “ს. ტ. და ა. კ.” შუამდგომლობა საქმეში სათანადო მოპასუხის მოწვევის შესახებ, დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მოთხოვნა. ამ მუხლის შესაბამისად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია, მოსარჩელის თანხმობით, შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ საქმეში სათანადო მოპასუხის მოწვევის გარეშე მოსარჩელეებს უარი უთხრა რა მორალური ზიანის და მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებაზე, ჯერ ერთი, დაარღვია კანონის მოთხოვნა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლი) და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რის გამოც მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის საფუძველზე გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ შემთხვევაში შეუძლებელია გადაწყვეტილების იმ ნაწილის სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რომლითაც უარი ეთქვათ მოსარჩელეებს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან მოპასუხედ საქმეში ჩაბმული არ იყო სათანადო მხარე, რომელსაც პასუხი უნდა ეგო სარჩელზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. აქედან გამომდინარე, მართალია, საოლქო სასამართლოს 2002 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელე შ. ა-შვილის სარჩელი და შპს “ს. ტ. და ა. კ.” გადასახდელად დაეკისრა 7670,40 ლარი, მაგრამ ამ ნაწილში გადაწყვეტილების კანონიერებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს, რადგან ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილების ეს ნაწილი საკასაციო წესით არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაშია შესული.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება მორალური ზიანისა და მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე შ. და მ. ა-შვილების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე სარჩელის ამ ნაწილის ხელახლა განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.