გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-477-02 31 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულებების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. 14 მაისის ¹16 განკარგულების თანახმად თბილისის საავიაციო გაერთიანებამ დაამზადა ორი თვითმფრინავი, რომელთა ღირებულების გადახდა 1996წ. 13 მარტის ¹216 ბრძანების მე-3 პუნქტით დაევალა ფინანსთა სამინისტროს, რომელმაც ვერ შეასრულა თავისი ვალდებულება.

02.04.97წ. ¹97-1 და 20.07.97წ. ¹97-25-1 ხელშეკრულების თანახმად შს “თ-მა” (... გაერთიანების სამართალმემკვიდრემ) თანხის მოთხოვნის უფლება გადასცა შპს “ჯ-ის”, რომელმაც თავის მხრივ გარკვეული სამუშაოების შესრულება ივალდებულა შპს “თ-ის” წინაშე. შპს “ჯ-იმ” ნაკისრი ვალდებულებები შეასრულა ნაწილობრივ, ხოლო დარჩენილი ვალდებულებების შესრულება 08.01.98წ. შეთანხმების თანახმად იკისრეს კორპორაცია “ა-მა” და “ა. პ-მა”. 28.04.2000წ. მოთხოვნის დათმობის უფლების ხელშეკრულებისა და 01.06.2000წ. შედარების ოქმის საფუძველზე შპს “...2000” (“ა. პ-ს” გააჩნდა აქტივები 2600000 ლარის ოდენობის შპს “...2000”-ში) გახდა შპს “თ-ის” მოვალე.

შპს “თ-მა” სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შპს “...2000”-მა არ შეასრულა თავისი ვალდებულებები, რის გამოც მოსარჩელემ განიცადა მატერიალური ზიანი, კერძოდ, იგი იძულებული იყო აეღო სესხები, რათა შეესრულებინა თავისი ვალდებულებები კრედიტორების წინაშე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მის სასარგებლოდ შპს “...2000”-ზე ძირითადი ვალის 2200000 ლარის და მატერიალური ზიანის 1 254 000 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელე “...2000”-მა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი წერილები არ წარმოშობენ სამოქალაქო სამართლებრივ ურთიერთობებს, ხოლო რაც შეეხება შპს “თ-სა” და შპს “ს.”-ს შორის შედარების ოქმს, იგი შედგენილია მოპასუხის მხრიდან არაუფლებამოსილი პირის მიერ. შპს “ა. პ-ის” მოთხოვნის უფლების წარმოშობის საფუძველი, რომლითაც მას “...2000”-სგან რაიმე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა გააჩნდა, მოსარჩელეს არ წარუდგენია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 16 მარტის გადაწყვეტილებით შპს “თ-ის” სარჩელი შპს “...2000-ის” მიმართ 2200000 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის 2000წ. 22 მაისს დადებული შედარების ოქმი, რომელიც სარჩელის ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენს, შესრულებულია კანონის ნორმათა დაუცველად და მას არ შეიძლება მოჰყვეს სათანადო შედეგები.

შპს “თ-მა” საკასაციო წესით გაასაჩივრა სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის საოლქო სასამართლოში დაბრუნება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 25 ივლისის განჩინებით შპს “თ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 16 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს “თ-ის” სარჩელი შპს “...2000-ის” მიმართ არ დაკმაყოფილდა. სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა, რომ შპს “თ-მა” ვერ განუმარტა სასამართლოს იყო თუ არა ნამდვილი შპს “ა. პ-ის” მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების მიხედვით, ან ხომ არ ეწინააღმდეგება ცედენტსა და ცესიონერს შორის დადებული შეთანხმება ცედენტსა და მოვალეს შორის დადებულ შეთანხმებას. ამავე დროს მოსარჩელემ ვერ განუმარტა სასამართლოს მისი მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტი, რათა სასამართლოს შეეფასებინა ხომ არ იყო ხანდაზმული მისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ.

სასამართლო კოლეგიამ განმარტა, რომ შპს “თ-ი” შპს “...2000”-ის ვალდებულების წარმოშობის საფუძლად მიიჩნევს მოპასუხის 28.03.2000წ. ¹ს-03-01-404 და 18.05.2000წ. ¹ს-03-01/125 წერილებს. სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა აღნიშნული წერილების შესახებ მოსარჩელის შეფასება და მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, ისინი არ შეიძლება მიჩნეული იქნენ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებად, ვინაიდან ვალდებულება, რომლის აღიარებაც შემდგომში უნდა მოხდეს, უნდა იყოს საფუძვლიანი და ნამდვილი, რაც მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულებები, წერილები და შედარების ოქმი არ არის ვალის არსებობის და რაიმე ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი.

შპს “თ-მა” სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორმა მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. 14 მაისის ¹16 განკარგულების თანახმად თბილისის საავიაციო გაერთიანებამ (მისი სამართალმემკვიდრე არის შპს “თ-ი”) დაამზადა ორი თვითმფრინავი, რომელთა ღირებულების გადახდა 1996წ. 13 მარტის ¹216 ბრძანებულებით დაევალა ფინანსთა სამინისტროს, რომელმაც ვერ შეასრულა თავისი ვალდებულება. 02.04.97წ. ¹97-1 და 20.07.97წ. ¹97-25-1 ხელშეკრულებების თანახმად კასატორმა თანხის მოთხოვნის უფლება გადასცა შპს “ჯ-ის”, რომელმაც თავის მხრივ გარკვეული სამუშაოების შესრულება ივალდებულა კასატორის წინაშე. შპს “ჯ-იმ” ნაკისრი ვალდებულებები ნაწილობრივ შეასრულა, ხოლო დარჩენილი ვალდებულებების შესრულება 08.01.98წ. შეთანხმების საფუძველზე იკისრეს კორპორაცია “ა-მა” და შპს “ა. პ-მა”, რომლებსაც გააჩნდათ აქტივები 2600000 ლარის ოდენობით შპს “ს.”-ში. 28.04.2000წ. მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულების და 12.06.2000წ. შედარების ოქმის საფუძველზე შპს “...2000” გახდა კასატორის მოვალე. კასატორის აზრით, ვალი შპს “...2000”-მა დაადასტურა 18.05.2000წ. წერილით, კასატორმა მიუთითა, რომ ვერ გაიზიარებს სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ 18.05.2000წ. წერილი არ არის რაიმე ვალდებულების დამადასტურებელი მტკიცებულება. ამდენად, კასატორი თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, გადაწყვეტილება არ არის საკმაოდ დასაბუთებული და იგი კანონის დარღვევითაა მიღებული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა საოლქო სასამართლოს კოლეგიის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს “...2000”-ზე 3454.000 ლარის დაკისრება მათ სასარგებლოდ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობით და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ შპს “თ-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ მოცემულ საქმეზე არასწორად შეაფასა წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არასწორად განმარტა კანონი, რაც წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს.

სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება) აუცილებელია წერილობითი აღიარება.

ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებით იმ პირს, ვინც აღიარა ვალის არსებობა, წარმოეშობა შესრულების ვალდებულება, ხოლო იმ პირს, რომლის სასარგებლოდაც განხორციელდა ვალის არსებობის აღიარება, უფლება აქვს მოითხოვოს შესრულება.

ვალის არსებობის აღიარება არის აბსტრაქტული ხელშეკრულება. იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან, რომლის არსებობა მხარეებისათვის შეიძლება სადავოც კი იყოს. ვალის არსებობის აღიარება ქმნის დამოუკიდებელ მოთხოვნას, რომლის მიზანი არ არის ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა.

კოლეგია მიუთითებს, რომ მტკიცებულებები, რომელიც მოსარჩელემ წარმოადგინა არც ვალდებულებითი ურთიერთობების არსებობას განსაზღვრავენ, რასაც მოითხოვს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლი და არც შპს ,,ს.”-ის მიერ რაიმე სახის ვალდებულების შესრულების ნებას გამოხატავენ.

სრულიად საპირისპიროს მიუთითებს საქმის მასალებში არსებული დოკუმენტები, რომელიც კოლეგიის მიერ შესწავლილი და გამოკვლეული იქნა.

საქმეში შპს “...2000”-ის 18.05.2000წ. ¹ს-03.01/125 წერილი შპს “ა. პ-ის”, შპს “ტ-ის” და შპს “თ-ის” მიმართ. აღნიშნულ წერილში შპს “...2000” აცნობებს ზემოჩამოთვლილ საწარმოებს, რომ შპს “ელ-დან” გადმობარებული ბუღალტრული დოკუმენტების მიხედვით “ს.”-ს “... ქარხნის” მიმართ 2000 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ერიცხება დავალიანება 1600000 ლარი. გარდა ამისა, ფირმა “ტ-ის” ანგარიშზე დარეზერვების სახით ამავე ორგანიზაციას ერიცხება 600000 ლარი, სულ “...2000”-ის დავალიანება “... ქარხნის” მიმართ შეადგენს 2200000 ლარს. აღნიშნულ წერილს ხელს აწერენ “...2000”-ს აღმასრულებელი დირექტორი ზ. მ-დე და მთავარი ბუღალტერი ნ. ჯ-ძე, ამასთან, წერილი დამოწმებულია შპს “...2000”-ის ბეჭდით.

ვალის არსებობა ასევე აღიარებული იქნა შპს “...2000”-ის 28.09.2000წ. ¹6-03.01/404 წერილით, რომელსაც ხელს აწერს აღმასრულებელი დირექტორი ვ. ღ-ტი და მთავარი ბუღალტერი ნ. ჯ-ძე. ამ წერილით შპს “...2000” აცნობებს კასატორს რომ მათი ვალების მომსახურების პროცენტი საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელმა ეროვნულმა კომისიამ ტარიფში არ შეიტანა და ეს ორგანიზაცია შესრულების გარეშე დარჩა. აქედან გამომდინარე, რა პერიოდში და რა ფორმით მოხდება ამ დავალიანების დაფარვა ჯერ-ჯერობით გარკვეული არ არის.

აღნიშნული წერილობითი მტკიცებულებები წარმოადგენენ ვალის არსებობის აღიარებას. წერილებში აშკარადაა გამოხატული მხარის აღიარება, რომ მას აქვს ,,თ-ის” დავალიანება 2200000 ლარის ოდენობით.

აღნიშნული აღიარება განხილული უნდა იქნეს, როგორც ხელშეკრულება, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნით.

აღნიშნული ნორმის შესაბამისად იმის დადასტურება, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ შეიძლება იყოს მოთხოვნის საფუძველი, ხელშეკრულება არის ბათილი და მოთხოვნა რეალურად არ არსებობს, ეკისრება მოპასუხეს. კოლეგიამ ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობას დაუკავშირა მოსარჩელის მოთხოვნაზე უარის თქმა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის დარღვევას წარმოადგენს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. Mმოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. როდესაც ვალდებულების არსებობის აღიარებისას გადასაწყვეტია სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხი, ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლა უნდა მოხდეს ვალის არსებობის აღიარების შესახებ დადებული ხელშეკრულების მიხედვით და არა მის დადებამდე მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობების გათვალისწინებით, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად ვალის არსებობის აღიარება განიხილება, როგორც ახალი ხელშეკრულება.

აღნიშნულის გამო, პალატა თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრება, რომ მოსარჩელემ ვერ განუმარტა სასამართლოს მისი, ასევე, თავდაპირველი მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი, რათა სასამართლოს შეეფასებინა ხომ არ იყო ხანდაზმული მისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, მოცემულ შემთხვევაში არ წარმოადგენს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ შპს “თ-ის” მოთხოვნა 2 200000 ლარის დაკისრების ნაწილში არის კანონიერი და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს. რაც შეეხება მიყენებული ზიანის სახით 1254000 ლარის დაკისრების ნაწილს, ზიანის არსებობა ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის მიერ, რის გამოც ამ მოთხოვნას უნდა ეთქვას უარი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

შპს “თ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

შპს “თ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

შპს “...2000”-ს შპს “თ-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს @2200000 ლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.