გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-515-02 15 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი ,რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო უკანონოდ დარიცხული თანხების დაბრუნება და ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მიუღებელი შემოსავლების ანაზღაურება (სარჩელში). ხელშეკრულების დარღვევის გამო ჯარიმის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 4 ოქტომბერს შპს “ა-მა” სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს ს\ს “.. ..-ის” წინააღმდეგ და მოითხოვა ვალდებულების შეუსრულებლობისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მიზნით 518243,56 ლარის დაკისრება.

სარჩელში აღნიშნა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში გახსნილი აქვს ანგარიშსწორების ანგარიში, რის გამოც ბანკი ვალდებული იყო, კლიენტის მოთხოვნის საფუძველზე შეესრულებინა მისი დავალებები. 2001წ. 16 აგვისტოს ¹413 წერილთან ერთად მას ჩაბარდა ¹68 საგადასახადო დავალება, მოსარჩელის ანგარიშიდან 22000 აშშ დოლარის ისრაელის ფირმისათვის გადარიცხვის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ შპს “ა-ს” ანგარიშზე ერიცხებოდა საკმარისი რაოდენობის თანხა, ბანკმა არ შეასრულა ¹68 საგადასახადო დავალებით გათვალისწინებული მოთხოვნა თანხის გადარიცხვის შესახებ.

ანალოგიური მოთხოვნა წაეყენა ბანკს იმავე წლის 16 აგვისტოს, მოსარჩელის ანგარიშიდან 22000 აშშ დოლარის ავსტრიის ორგანიზაციისათვის გადარიცხვის შესახებ, მაგრამ არც აღნიშნული მოთხოვნა იქნა შესრულებული მოპასუხის მიერ.

2001წ. 24 სექტემბერს ... ბანკს კვლავ ჩაბარდა ¹90 საგადასახადო დავალება 31000 აშშ დოლარის გადარიცხვაზე 2001წ. ¹47101 კონტრაქტით მოსაწოდებელი არხების (აპარატურის) ღირებულების ჩარიცხვის თაობაზე, მაგრამ მოსარჩელის დავალება ბანკმა არ შეასრულა.

აღნიშნული საფუძვლებიდან გამომდინარე, შპს “ა-მა” მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ არ იქნა შესრულებული ნაკისრი ვალდებულებები, რის გამოც მოსარჩელემ განიცადა ზარალი მიუღებელი შემოსავლების სახით. შპს “ა-მა” საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 367-ე, 391-ე, 394-ე, 411-412-ე, 859-ე, 861-ე და 865-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა მოპასუხისათვის 518243,56 ლარის დაკისრება. აქედან მიღებული შემოსავალი შეადგენდა 404797,6 ლარს, უკანონოდ ჩამოჭრილი თანხა 67556,39 ლარს და ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის 5%-იანი ჯარიმა _ 16889,97 ლარს.

საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვის დროს შპს “ა-მა” დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციამ მას ჩამოაჭრა 71809,12 ლარი. საგადასახადო დავალებების შეუსრულებლობის გამო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე (სულ 217 დღე) მოპასუხეს ჯარიმის სახით უნდა დაკისრებოდა 54021,69 ლარი. შპს “ა-მა” მოითხოვა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 411310,6 ლარის, მოსარჩელის ქონების უკანონოდ დაყადაღებისათვის _ 71809,12 ლარისა და ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ჯარიმის _ 54021,69 ლარის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოსარჩელის წინააღმდეგ წარადგინა შეგებებული სარჩელი, სადაც მიუთითა, რომ 2000წ. 5 იანვარს მოსარჩელესთან გააფორმა საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად მოსარჩელე ვალდებულებას იღებდა, მოპასუხესთან არსებული ვალდებულების არსებობის ან სამომავლოდ წარმოქმნის შემთხვევაში ბანკთან ანგარიშის გასწორებამდე არ დაეშვა სხვა საბანკო დაწესებულებებში გახსნილი ანგარიშებით სარგებლობა, გარდა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ანგარიშსწორებისა. აღნიშნულის მიუხედავად, შპს “ა-მა” დაარღვია ხელშეკრულების პირობები, რაც გამოიხატა მის მიერ ს\ს “გ-ის” ისნის ფილიალში გახსნილი ანგარიშებით სარგებლობაში. ს\ს “.. ..-მა” შეგებებული სარჩელით მოითხოვა შპს “ა-ისათვის” სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლის საფუძველზე ჯარიმის _ 48275,19 აშშ დოლარისა და 145595 ლარის დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 16 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს “ა-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს დაეკისრა 71809,12 ლარის გადახდა მის სასარგებლოდ. არ დაკმაყოფილდა ს\ს “.. ..-ის” შეგებებული სარჩელი.

სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს “ა-ს” მოპასუხე ორგანიზაციაში საგადასახადო დავალებების გაგზავნის დროს ანგარიშზე არ გააჩნდა ის ფულადი სახსრები, რომლებიც გადასარიცხავად იყო მითითებული. აღნიშნულის გამო, ბანკს არ დაურღვევია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რის გამოც, მოთხოვნა, მისთვის საჯარიმო თანხის დაკისრების შესახებ, სასამართლომ მიიჩნია უსაფუძვლოდ. სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია შპს “ა-ის” სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ, ვინაიდან ბანკს ვალდებულება, საგადასახადო დავალების შესრულების შესახებ, არ დაურღვევია.

სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს “ა-ის” ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა მოხდა მოსარჩელის ნების საწინააღმდეგოდ მასთან შეთანხმების გარეშე და სამოქალაქო კოდექსის 861-ე მუხლის საფუძველზე ს\ს “.. ..-ს” დააკისრა 71809,12 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

საოლქო სასამართლომ ამავე გადაწყვეტილებით უარი უთხრა მოპასუხეს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით, რომ მოთხოვნა ემყარებოდა არარა გარიგებას. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად სასამართლომ ბათილად ცნო მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 2.3.3. და 2.3.7. მუხლები, რომლითაც კლიენტს, ანუ შპს “ა-ს” ეკრძალებოდა საბანკო ოპერაციების განხორციელება სხვა ბანკებთან. აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლომ დაადგინა, რომ ხელშეკრულების მითითებული მუხლები უნდა მიჩნეულიყო ბათილად, რადგან ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლები კლიენტს უკრძალავდა სხვა მომსახურე ბანკებთან თანამშრომლობას და საბანკო საქმიანობის კონკურენციის შებღალვის საშიშროებას ქმნიდა ამასთან არღვევდა კომერციული საქმიანობის შესახებ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მოთხოვნას. ხელშეკრულების მითითებული მუხლები აზიანებდა კლიენტის სამეწარმეო ინტერესებს და სამოქალაქო კოდექსის 346-ე მუხლის თანახმად ბათილი იყო, რადგან იგი ნდობისა და კეთილსინდისიერების საწინააღმდეგოდ ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის საზიანო იყო და ასევე არღვევდა საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ¹222 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის მე-2 მუხლს.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს\ს “.. ..-მა”. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ასევე არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 61-ე, 342-ე და 346-ე მუხლები და არასწორად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების 2.3.3. მუხლის მიხედვით შპს “ა-ს” აეკრძალა თავისი უფლებების გამოყენება სხვა პირებთან ურთიერთობაში. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული მუხლის თანახმად მოსარჩელეს შეეზღუდა სხვა საბანკო დაწესებულებებში გახსნილი ანგარიშებით სარგებლობის უფლება ს\ს “.. ..-ის” წინაშე აღებული ვალდებულებების შესრულებამდე, რაც არ გულისხმობს სხვა სამართლებრივი ურთიერთობების განხორციელების აკრძალვას. აღნიშნულის გამო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი. ასევე, ხელშეკრულების 2.3.3. მუხლის კანონიერების განსაზღვრისათვის არასწორად იქნა გამოყენებული საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ბრძანებით დამტკიცებული “საქართველოში უნაღდო ანგარიშსწორების წესების” ნორმები. აღნიშნული ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და ხელშეკრულების მითითებული მუხლი უსაფუძვლოდ მიიჩნია საჯარო წესრიგის წინააღმდეგ მიმართულ ნორმად. კასატორის განმარტებით, მითითებული ნორმა კი არ კრძალავს, არამედ ითვალისწინებს სარგებლობის შეზღუდვას შპს “ა-ის” მიერ სხვა საბანკო დაწესებულებებში გახსნილი ანგარიშებით, რაც არ ნიშნავს მოსარჩელისათვის საკუთრების და სახელშეკრულებო თავისუფლების აკრძალვას.

კასატორის მითითებით სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილი, 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სასამართლომ ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე, 179-ე, 248-ე მუხლები და იმსჯელა იმ საკითხზე, კეროდ, გარიგების ბათილობაზე, რაც მხარეს არ მოუთხოვია.

საქმის განსახილველად მომზადების სტადიაზე შპს “ა-მა” უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა შეგებებული საკასაციო საჩივარი, რომლითაც ითხოვს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანას და მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით 404797,6 ლარის დაკისრებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხე ორგანიზაციამ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და უკანონოდ, მასთან შეთანხმების გარეშე ჩამოჭრა თანხები ანგარიშებიდან. აღნიშნულის გამო შპს “ა-მა” ვერ მიიღო სხვადასხვა ფირმებთან გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი. მოპასუხე ბანკმა ანგარიშებიდან ფულადი თანხების თვითნებურად ჩამოწერით დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 859-ე და 861-ე მუხლების მოთხოვნები, რის გამოც მას ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე უნდა დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შემოსავლისათვის, 404797,6 ლარი, და ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ჯარიმა 54021,69 ლარის ოდენობით. მანვე შეგებებულ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სადავო ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა სხვა ბანკში ანგარიშსწორებისათვის .. ..-ში გახსნილი ანგარიშებიდან ფულის უაქცეპტოდ ჩამოჭრის შესაძლებლობას. ასეთის განხორციელება შესაძლებელი იყო მხოლოდ სხვა ბანკში გახსნილ ანგარიშებზე, რის შესახებაც ხელშეკრულების 2.3.4 მუხლში პირდაპირ იყო მითითებული. ამ მუხლის შესაბამისად ხელშეკრულების 2.3.3 პუნქტში აღნიშნული პირობების დარღვევის შემთხვევაში კლიენტი უფლებას აძლევდა ბანკს, მის მიერ სხვა საბანკო დაწესებულებაში გახსნილი ანგარიშებიდან უაქცეპტო წესით ჩამოეჭრა თანხები მის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულ შესრულებამდე. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორმა ასევე მიუთითა, რომ თუნდაც ბათილად არ ყოფილიყო ცნობილი ხელშეკრულების 2.3.4 მუხლი, მაინც არ იძლეოდა “.. ..-ში” გახსნილ მის ანგარიშებიდან თანხის ჩამოჭრის საფუძველს, ვინაიდან მას ბანკის ვალი არ გააჩნია, ხოლო მოპასუხემ ვერ წარმოადგინდა რაიმე მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მას 2001 წლისათვის რაიმე დავალიანება გააჩნდა ბანკის წინაშე. მანვე მიუთითა, რომ მას არც წერილობით და არც ზეპირად ბანკისთვის არ უთხოვია მის ანგარიშებზე ოვერდრაფტის დაშვების თაობაზე და ამას ბანკი თვითნებურად ანხორციელებდა, მაგრამ ოვერდრაფტის არსებობის შემთხვევაშიც არ შეიძლებოდა, მასზე განხორციელებულიყო საჯარიმო სანქციები, ვინაიდან “.. ..-ში” გახსნილ ანგარიშებზე მას ყოველთვის გააჩნდა საკმარისი თანხები, რომლითაც შეიძლებოდა ხელოვნურად წარმოშობილი დავალიანების დაფარვა. ამასთან, ბანკს არ გააჩნია არანაირი მონაცემი და საქმის განხილვის დროს არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ მის ანგარიშებზე თვითნებურად დაშვებული ოვერდრაფტის დროს იგი სხვა ბანკებში გახსნილ ანგარიშებზე აქტიურ ოპერაციებს ახორციელებდა. ვალის არარსებობის შემთხვევაში კი საბანკო მომსახურების ხელშეკრულება სხვა ბანკებში აქტიური ოპეაციების წარმოებას არ კრძალავდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რიომ მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომელსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომელსაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, მართალია, შეიცავს სამოტივაციო ნაწილს, მაგრამ სამოტივაციო ნაწილში არ არის აღნიშნული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ანუ სასამართლოს არ გამოუკვლევია მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა შესაბამისად შემდგომში შესაძლებელი გახდებოდა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, სასამართლოს მოსაზრებებისა და დასკვნების შეფასება. მითითებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით შეფასებულია მხოლოდ საქმეში წარმოდგენილი საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულების ზოგიერთი მუხლები და ამ ხელშეკრულების ნაწილის ბათილად ცნობის საფუძველზე ეთქვა უარი შეგებებულ სარჩელს დაკმაყოფილებაზე. ამავე საფუძვლით დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხისათვის 71809,12 ლარის დაკისრების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლების ბათილად ცნობა უსაფუძვლოა. მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ანდა არასწორად განმარტა კანონი. საოლქო სასამართლომ მოცემული საქმის გადაწყვეტის დროს გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. აღნიშნული გამოიხატა შემდეგში:

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამ მუხლის თანახმად გარიგების ბათილობას იწვევს შემდეგი სახის ფასეულობათა დარღვევა: კანონით დადგენილი წესები და აკრძალვები, საჯარო წესრიგი, ზნეობის ნორმები. საჯარო წესრიგის დარღვევაში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ხელშეკრულებისა და მეწარმეობის თავისუფლებანი და ა.შ. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს.

საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ¹222 ბრძანებით დამტკიცებული დროებითი ინსტრუქცია, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს საბანკო დაწესებულებებში საანგარიშსწორებო, საკორესპონდენტო, სავალუტო, საბიუჯეტო, მიმდინარე და სხვა ანგარიშების გახსნასთან დაკავშირებით საკითხების მოწესრიგების წესებს, მეორე მუხლით ადგენს, რომ იურიდიულ, ფიზიკურ და არაიურიდიულ პირებს ენიჭებათ უფლება, დამოუკიდებლად აირჩიონ საბანკო დაწესებულება საკრედიტო-საანგარიშსწორებო და საკასო მომსახურეობისათვის ამასთან, მათ შეუძლიათ საბანკო ანგარიშები გახსნან ერთ ან რამდენიმე ბანკში.

აღნიშნული ნორმა იურიდიულ პირს აძლევს უფლებას, ანგარიში გახსნას ერთ ან რამდენიმე ბანკში. რამდენიმე ბანკში ანგარიშის გახსნა და საბანკო ოპერაციების წარმოება უფლებაა და არ არის სავალდებულო. ამდენად, თუ პირს ანგარიში ექნება გახსნილი მხოლოდ ერთ ბანკში, ეს არ შეიძლება ჩაითვალოს კანონით დადგენილი წესის დარღვევად.

აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ საბანკო მომსახურეობის შესახებ ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლები ეწინააღმდეგება საბანკო მომსახურეობის განხორციელების მოწესრიგებისათვის განსაზღვრულ ნორმებს, დაუსაბუთებელია.

საჯარო წესრიგის დარღვევა შეიძლება გამოიხატოს პიროვნების თავისუფლების დარღვევაში, პირადი თავისუფლების შეზღუდვაში, ისე, რომ ეს ეწინააღმდეგებოდეს საზოგადოების თავისუფალი წევრის მდგომარეობას და პირს აყენებდეს მონურ მდგომარეობაში. ხშირ შემთხვევაში საჯარო წესრიგის დარღვევის შეფასების კრიტერიუმად მიჩნეულია სამოქალაქო და პოლიტიკურ ურთიერთობათა საერთაშორისო აქტის (1966წ.) ნორმა, რომლის თანახმად, არავის შეიძლება წაერთვას უფლება მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მას არ ძალუძს შეასრულოს რაიმე სახელშეკრულებო ვალდებულება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად: სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებმა შეუძლიათ განახორციელონ კანონით აუკრძალავი, მათ შორის, კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ნორმების მოქმედება. ამ ნორმის თანახმად სამოქალაქო კანონით აუკრძალავი ნებისმიერი მოქმედება დაშვებულია.

შპს “ა-ს” უფლება ჰქონდა შეეზღუდა მისი სხვა საბანკო დაწესებულებებში არსებული ანგარიშებით სარგებლობის უფლება იმ პერიოდისათვის, თუ კი მას “.. ..-ის” წინაშე ვალი ექნებოდა. ამგვარი შეზღუდვა სამოქალაქო ბრუნვისთვისაა დამახასიათებელი. საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულებაში ამგვარი ნორმის მითითება წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების ერთგვარ გარანტიას და ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ ნების ამგვარი წესით შეზღუდვის ფაქტი დასაშვებად მიიჩნია და თავის 2002წ. 13 მარტის ¹3კ/321-02 გადაწყვეტილებაში (დავაზე სარჩელის გამო შპს “ე.” “.. ..-ის” წინააღმდეგ) მიუთითა, რომ ნების ამგვარი წესით შეზღუდვას იცნობდა საქართველოს ცალკეული საკანონმდებლო აქტებიც. კერძოდ, სახელმწიფო ვალის შესახებ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის თანახმად საქართველოს პარლამენტის დადგენილების საფუძველზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო გარანტიის გაცემისას აუცილებლად დაცული უნდა იყოს შემდეგი პირობები: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ეკონომიკურ აგენტს შორის უნდა დაიდოს შეთანხმება, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფო კრედიტების დასაფარავად მიმართული სახსრების მთლიანად დაბრუნებას; შეთანხმება, რომელშიც მითითებულია ეკონომიკური აგენტის საბანკო ანგარიშებზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უპირატესი კონტროლის უფლება; შეთანხმება, რომელიც უფლებას იძლევა, მოიხსნას სახსრები ეკონომიკური აგენტის საანგარიშსწორებო ან სადეპოზიტო ანგარიშებიდან. ამავე კანონის მე-40 მუხლის თანახმად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ეკონომიკურ აგენტს შორის დადებული ხელშეკრულება განსაზღვრავს ეკონომიკური აგენტის შემდეგ ვალდებულებებს: ყველა ანგარიშიდან შემოსული ნაღდი ფული მოახმაროს გარანტირებულ კრედიტზე დავალიანების დაფარვას; არ გააფორმოს დამატებით ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც მოიცავენ გარანტირებულ კრედიტებთან შედარებით პრიორიტეტულ სავალო ვალდებულებებს.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის 2000წ. 5 იანვარს გაფორმებული საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულება საერთოდ კი არ უკრძალავდა ცლიენტს სხვა საბანკო დაწესებულებებში საქმიანობას, არამედ იგი მხოლოდ იმ პერიოდისათვის აწესებდა შეზღუდვებს აქტიურ საბანკო ოპერაციების წარმოებაზე, თუ კლიენტს “.. ..-ის” ვალი ექნებოდა.

აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ უსაფუძვლოა საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის 2000წ. 5 იანვარს დადებულ საბანკო მომსახურეობის შესახებ ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლები ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ წარმოდგენილი სარჩელისა და შეგებებული სარჩელის მოთხოვნათა ფარგლებში სრულყოფილად უნდა დაადგინოს საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები და შეკრებილ მტკიცებულებების საფუძველზე მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის, შპს “ა-ის”, მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე მუხლის შესაბამისად შესაძლებელია სასამართლო ხარჯების სახით გადასახდელი თანხების შემცირება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 16 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად და გადაწყვეტილების მისაღებად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას.

შპს “ა-ს” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისროს 1000 ლარი.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.