გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-530-02 21 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: სამეწარმეო რეესტრში შეტანილი ცვლილების გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 9 მარტს შპს “ა-მა” და მისმა პარტნიორებმა თურქული ფირმა “ას-ის”, ვ. კ-ძისა და კ. ლ-შვილის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართეს ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ შპს “ა-ის” ერთ-ერთი პარტნიორი იყო თურქული ფირმა “ას-ი”. მისი წილი საწესდებო კაპიტალში განისაზღვრებოდა 50%-ით.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 ივლისის გადაწყვეტილებით თურქული ფირმა გარიცხულ იქნა შპს “ა-იდან”. გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა.

მათთვის ცნობილი გახდა, რომ 2000წ. 20 ოქტომბერს სამეწარმეო რეესტრში შევიდა ცვლილება და თურქული ფირმა “ას-ის” წილის გასხვისების შედეგად შპს “ა-ის” პარტნიორები გახდნენ ვ. კ-ძე და კ. ლ-შვილი. ცვლილების შეტანის საფუძვლად მიეთითა: შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის ოქმი, 2000წ. 5 ოქტომბრის წილის გასხვისების ხელშეკრულება და 2000წ. 19 ოქტომბრის შეთანხმება.

მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ შპს “ა-იდან” გარიცხვის შემდეგ თურქულმა ფირმამ დაკარგა ყველა უფლება შპს-ში არსებულ წილზე და უფლება არ ჰქონდა გაესხვისებინა იგი, რადგანაც ეს წილი გასხვისების მომენტში მას აღარ ეკუთვნოდა. აქედან გამომდინარე უკანონოდ მიაჩნიათ წილის გასხვისების 2000წ. 5 ოქტომბრის ხელშეკრულება და წილის გასხვისებასთან დაკავშირებით 2000წ. 19 ოქტომბრის შეთანხმება.

მათ ასევე მიაჩნიათ, რომ წილის გასხვისების შესახებ 2000წ. 2 ოქტომბრის თარიღით შედგენილი პარტნიორთა კრების ოქმი უკანონოა, რადგან მათთვის ცნობილი არ იყო ამ კრების მოწვევის შესახებ და მათ წილის შესყიდვის უპირატესი უფლებით სარგებლობის საშუალება არ მიეცათ.

აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს 2000წ. 20 ოქტომბერს საზოგადოების სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების გაუქმება.

მოპასუხე ვ. კ-ძემ და კ. ლ-შვილმა სარჩელი არ ცნეს.

ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 2 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს “ა-ის” საწესდებო კაპიტალში წილის 50%-ის მესაკუთრე იყო თურქული ფირმა “ას-ი”. შპს “ა-ის” წესდების მე-10 მუხლის “ა” პუნქტის შესამისად “საზოგადოების წილების ან საზოგადოების ურთიერთობის ცვლილებებისათვის, რაც შეიძლება მოხდეს საზოგადოებაში პარტნიორის მიღების ან საზოგადოებიდან პარტნიორის გასვლის, საწესდებო კაპიტალში პარტნიორის წილის გაზრდის ან შემცირების, დაყოფის, დათმობის, გასხვისების ან დაგირავების შემთხვევაში” გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელი იყო საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის წილთა 65%-ის მფლობელ პარტნიორთა თანხმობა.

2000წ. 2 მარტს შედგა შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრება. პარტნიორთა კრებას არ ესწრებოდა წილის 50%-ის მფლობელი თურქული ფირმა “ას-ი”. მითითებული კრების მიერ შპს “ა-ის” პარტნიორობიდან გარიცხული იქნა 50%-ის მფლობელი თურქული ფირმა “ას-ი”. გადაწყვეტილება პარტნიორის გარიცხვის შესახებ მიღებულ იქნა შპს “ა-ის” წილის 50%-ის მფლობელი პარტნიორების მიერ. თურქულ ფირმას შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია.

შპს “ა-მა” 2000წ. 2 მარტის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე პარტნიორობიდან თურქული ფირმა “ას-ის” გარიცხვის მოთხოვნით 2000წ. 15 მარტს მიმართა ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს.

2000წ. 20 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და თურქული ფირმა “ას-ი” გარიცხულ იქნა შპს “ა-ის” პარტნიორობიდან.

მოცემული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ 2000წ. 7 აგვისტოს, თურქულმა ფირმა “ას-მა” საჩივრით მიმართა ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს, მაგრამ 2000წ. 12 სექტემბრის განჩინებით თურქული ფირმის წარმომადგენელს უარი ეთქვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გადასინჯვის შესახებ შეტანილი საჩივრის მიღებაზე იმ საფუძვლით, რომ თურქული ფირმისათვის ცნობილი იყო მოცემულ საქმეზე სხდომის ჩატარების დღე. მითითებული განჩინება, რომელიც საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე იქნა მიღებული, თურქული ფირმის მხარეს არ გაგზავნია, იგი ამ განჩინების შინაარსს არ გაცნობია და საქმის მასალებიდან გამომდინარე, ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, თურქული ფირმა “ას-ის” შპს “ა-ის” პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ, კანონიერ ძალაში არ შესულა.

თურქულმა ფირმა “ას-მა” 2000წ. 2 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა შპს “ა-ს” და მოითხოვა, დაერთოთ მისთვის ნება შპს “ა-ის” საწესდებო კაპიტალში არსებული 50% წილის თავისი შეხედულებისამებრ გასხვისების შესახებ.

2000წ. 2 ოქტომბერს გაიმართა შპს “ა-ის” თანამშრომელთა საერთო კრება.

კრებას თავმჯდომარეობდა შპს “ა-ის” დირექტორი ა. ო-ძე. კრებას ესწრებოდა დ. ს-ძე, გ. ხ-ური, ნ. ა-იანი, ლ. ფ-შვილი თ. ნ-შვილი. კრებაზე განიხილეს თურქული მხარის მოთხოვნა წილის თავისი შეხედულებისამებრ გასხვისების უფლების მიცემის შესახებ. კრებამ დაადგინა, რომ შპს “ა-ის” თანამშრომლები თანახმა იყვნენ თურქულ მხარეს გაესხვისებინა შპს “ა-ში” არსებული თავისი წილი თავისი შეხედულებისამებრ. აღნიშნული კრების ოქმი ხელმოწერილი იქნა თანამშრომლების, მათ შორის დირექტორის მიერ და დამოწმდა საზოგადოების ბეჭდით.

2000წ. 2 ოქტომბერს შედგა შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრება. ოქმის შესაბამისად კრებაზე დამსწრე პარტნიორებმა: ნ. ა-იანმა, დ. ს-ძემ, გ. ხ-ურმა და სხვებმა აღნიშნეს, რომ მათ არ სურდათ თურქეთის მხარის წილის შესყიდვა და თურქეთის მხარეს მისცეს უფლება, გაესხვისებინა თავისი წილი მისივე შეხედულებისამებრ. კრებას ესწრებოდა ნოტარიუსი. წილის უპირატესი შესყიდვის დათმობის შესახებ პარტნიორთა კრების ოქმი დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ.

2000წ. 5 ოქტომბერს თურქულმა ფირმა “ას-მა” შპს “ა-ში” არსებული მისი მთლიანი წილი მიჰყიდა მოქალაქეებს: კ. ლ-შვილს და ვ. კ-ძეს. ხელშეკრულება წილის გაყიდვის შესახებ დამოწმებულ იქნა სანოტარო წესით. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად წილთან ერთად გაყიდულ იქნა შპს “ა-ში” მათი წილის შესაბამისი ქონებაც.

2000წ. 19 ოქტომბერს ვ. კ-ძემ და კ. ლ-შვილმა მიაღწიეს შეთანხმებას, რომ შესყიდული წილი გაეყოთ თანაბრად. თითოეულმა მათგანმა შესყიდული წილიდან მიიღეს 25-25% და შეთანხმება დაამოწმეს სანოტარო წესით.

აღნიშნულის შემდეგ განცხადებით მიმართეს სასამართლოს. 2000წ. 20 ოქტომბერს შპს “ა-ის” რეგისტრაციაში შევიდა ცვლილება. საზოგადოებიდან გასული საწესდებო კაპიტალში წილის 50%-ის მფლობელი პარტნიორის, თურქული ფირმა “ას-ის”, ნაცვლად შევიდნენ მოქალაქეები: კ. ლ-შვილი და ვ. კ-ძე, თითოეული წილის 25-25%-ით.

2000წ. 10 ნოემბერს, ამავე წლის 11 დეკემბერსა და 2001წ. 5 მარტს შედგა შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრება, რომლის მუშაობაშიც მონაწილეობას ღებულობდნენ ახალი პარტნიორები: ვ. კ-ძე და ვ. ლ-შვილი, ხოლო 2001წ. 5 მარტს გამართულ საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე მითითებული პირები შეყვანილ იქნენ სამეთვალყურეო საბჭოს შემადგენლობაში.

შპს “ა-მა” და მისმა პარტნიორებმა (სულ 9 პარტნიორმა) ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს მიერ 2000წ. 20 ოქტომბერს საზოგადოების სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების გაუქმების მოთხოვნით მიმართეს სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ საზოგადოების პარტნიორებმა ნამდვილად მისცეს თანხმობა თურქულ მხარეს გაესხვისებინა თავისი კუთვნილი წილი და გამოამჟღავნეს ნება იმისა, რომ როგორც კ-ძე, ისე ლ-შვილი მიღებული ყოფილიყო საზოგადოების პარტნიორად. ამით პარტნიორებმა უარი თქვეს წილის უპირატესი შესყიდვის უფლებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ წილის დათმობის ხელშეკრულება აკმაყოფილებდა სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი ნაწილის და “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 46.3 მუხლის მოთხოვნებს. სასამართლომ მიუთითა, რომ თუნდაც 2000წ. 2 ოქტომბერს პარტნიორთა მხრიდან დათმობას არ ჰქონდა ადგილი, დათმობის და წილის გასხვისების ფაქტი პარტნიორებისათვის ნათელი გახდებოდა 2000წ. 10 ნოემბერს და 11 დეკემბერს მაინც, რადგან ახალი პარტნიორები ძველ პარტნიორებთან ერთად ესწრებოდნენ საზოგადოების პარტნიორთა კრებას, რომელზეც გადაწყვეტილებები იქნა მიღებული მათი მონაწილეობით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ჯერ ერთი, პარტნიორებს 2000წ. 2 ოქტომბრის პარტნიორთა საერთო კრების გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა ჰქონდათ გასული და მეორეც, პარტნიორებმა 2000წ. 10 ნოემბერს და 11 დეკემბერს საზოგადოების პარტნიორთა კრებაში ახალი პარტნიორების მონაწილეობით ფაქტობრივად თანხმობა განაცხადეს, როგორც წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობაზე, ისე უარი თქვეს საზოგადოების პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის ოქმის გასაჩივრებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არასწორი იყო რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივაცია იმის შესახებ, რომ თითქოს შპს “ა-ის” პარტნიორობიდან გარიცხვის შემდეგ თურქულ ფირმა “ას-ს” არ ჰქონდა უფლება წილის გასხვისებისა.

2002წ. 6 თებერვალს შპს “ა-მა” და მისმა პარტნიორებმა, სულ 9 პარტნიორმა, საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორებმა მოითხოვეს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

მათი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლი და არ უნდა მიეთითებინა, რომ გასული იყო პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ორთვიანი ვადა, ვინაიდან მითითებული კრება საერთოდ არ მოწვეულა და არც ჩატარებულა.

მათი მოსაზრებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, არ გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.1 მუხლი, რომლის თანახმადაც პრეტენზიების ხანდაზმულობის ვადა ხუთი წელია.

კასატორთა მოსაზრებით, 2000წ. 2 ოქტომბერს პარტნიორთა კრება არ ჩატარებულა და პარტნიორთა კრების ოქმი არ შეიძლება პარტნიორთა თანხმობად ჩაითვალოს. ასევე, მომდევნო პერიოდის ოქმები არ შეიძლება ჩათვლილიყო პარტნიორთა თანხმობად, რადგან შემდეგ სხდომებს ყველა პარტნიორი არ ესწრებოდა, ხოლო რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნის უფლება აქვს ერთ პარტნიორსაც კი. ამასთან, პარტნიორთა კრებაზე პარტნიორის დასწრება არ მიუთითებს თანხმობის გამოხატვას წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობის შესახებ. კასატორები ასევე ეჭვის ქვეშ აყენებენ შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრების 2000წ. 10 ნოემბრის, 11 დეკემბრისა და 2001წ. 5 მარტის ოქმების ნამდვილობასაც იმ საფუძვლითც, რომ მითითებული კრებები მოწვეული არ ყოფილა კანონის დაცვით. არცერთ კრებას დირექტორი და პარტნიორი ო-ძე არ ესწრებოდა და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრებად ლ-შვილს და კ-ძეს ვერ დაასახელებდა, რადგან წესდებით შპს-ში სამეთვალყურეო საბჭოს არსებობა გათვალისწინებული არ არის.

კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო თურქული ფირმის პარტნიორობიდან გარიცხვის ფაქტი და ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ისინი არ უნდა მიეჩნია კეთილსინდისიერ შემძენად, რადგან ამ მუხლის შესაბამისად კეთილსინდისიერად არ ჩაითვლება შემძენი, თუ მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მათივე მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის დებულებები, რომელიც განსაზღვრავს საკუთრების შეძენას მოთხოვნებსა და უფლებებზე.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ წილის გაყიდვის ხელშეკრულება წილის შესაბამისი საზოგადოების ქონების გაყიდვასაც არ ითვალისწინებს, რისი უფლებაც თურქულ ფირმა “ას-ს” არ გააჩნდა, რადგან ქონება შპს “ა-ის” საკუთრებას წარმოადგენდა და არ შეიძლებოდა იგი განეკარგა სხვა პირს.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ საზოგადოებაში პარტნიორების შეცვლა იწვევს წესდების შეცვლასაც, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში წესდებაში ცვლილება არ შესულა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

არასწორია კასატორთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა მიეთითებინა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლზე და არ უნდა განემარტა, რომ საზოგადოების პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა გასული იყო, რადგან მითითებული კრება საერთოდ არ მოწვეულა და არ ჩატარებულა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 2000წ. 2 ოქტომბერს პარტნიორთა კრება ნამდვილად ჩატარდა. კრების ოქმი დამტკიცებულია ნოტარიუსის მიერ. აქედან გამომდინარე, საფუძველს მოკლებულია კასატორთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს პარტნიორთა კრება არ ჩატარებულა. პარტნიორთა კრების ჩაუტარებლობის შესახებ ერთ-ერთი პარტნიორის, ნ. ა-იანის, მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს იგი არ ესწრებოდა 2000წ. 2 ოქტომბერს ჩატარებულ კრებას, ნაკლებად სარწმუნოა და არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას. აქედან გამომდინარე ცხადია, კასატორთა მოსაზრება, მითითებული კრების ჩაუტარებლობის შესახებ, ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ კასატორთა მითითება, საზოგადოების პარტნიორთა კრების ოქმის გასაჩივრების ორთვიანი ვადის გამოყენების დაუშვებლობის შესახებ, არანაირ კავშირში არ არის მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებასთან. კასატორები თავიანთი სარჩელით საზოგადოების პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის კრების ოქმის გადაწყვეტილებას კი არ ასაჩივრებდნენ, არამედ მოითხოვდნენ ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს მიერ 2000წ. 20 ოქტომბერს საზოგადოების სამეწარმეო რეესტრში შეტანილი ცვლილებების გაუქმებას, რომლის შესაბამისადაც საზოგადოებიდან გასული, წილის 50%-ის მფლობელი, თურქული ფირმა “ას-ის” ნაცვლად რეგისტრაციაში გატარდნენ მოქალაქეები ლ-შვილი და კ-ძე, თითოეული 25-25%-ის წილის მესაკუთრედ. მოცემულ შემთხვევაში კასატორთა მითითება იმის შესახებ, რომ საზოგადოების პარტნიორთა 2000წ. 2 ოქტომბრის კრების ოქმის გასაჩივრების ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლი, საფუძველს მოკლებულია, რადგან აღნიშნული კრების ოქმის გაუქმება მოსარჩელეს არ მოუთხოვია და სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონის ზემოთ აღნიშნული ნორმის მითითება მის მიერვე მიღებულ გადაწყვეტილებაზე (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა მოთხოვნა რაიონული სასამართლოს მიერ 2000წ. 20 ოქტომბერს საზოგადოების სამეწარმეო რეესტრში ცვლილების შეტანის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე) რაიმე ზეგავლენას არ ახდენს.

ანალოგიურად უსაფუძვლო და არასწორია კასატორთა მითითება იმის შესახებაც, რომ თითქოს ამ ურთიერთობის დასარეგულირებლად სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ არ გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.1 მუხლი, რომლის შესაბამისადაც პრეტენზიების ხანდაზმულობის ვადა ხუთი წელია.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.1 მუხლის შესაბამისად პრეტენზიების ხანდაზმულობის ვადა არის ხუთი წელი მათი წარმოშობიდან, საზოგადოების ლიკვიდაციიდან ან პარტნიორის გასვლიდან, თუ კანონი სხვა რამეს არ განსაზღვრავს. ამავე კანონის 15.2 მუხლის შესაბამისად კი დაუშვებელია პარტნიორთა კრების, საერთო კრების, აგრეთვე, სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილებათა გასაჩივრება კრების ოქმის შედგენიდან ორი თვის გასვლის შემდეგ, ანუ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.1 მუხლში მითითებული პრეტენზიების ხანდაზმულობის საერთო 5 წლიანი ვადისგან განსხვავებით კანონი განსაზღვრავს ხანდაზმულობის სხვა წესსაც. კერძოდ, პარტნიორთა საერთო კრების, სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილებათა გასაჩივრების შეზღუდულ ორთვიან ვადას და მიუთითებს, რომ ამ ვადის გასვლის შემდეგ მისი გასაჩივრება დაუშვებელია.

მართალია, “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.1 მუხლით პრეტენზიების ხანდაზმულობის ვადა არის ხუთი წელი, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული სარჩელის განხილვის დროს კანონის მითითებული ნორმა არ დაურღვევია. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოსარჩელეები მოითხოვდნენ რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილების სამეწარმეო რეესტრში შეტანილი ცვლილების გაუქმებას, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა, მაგრამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებია “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის არც 15.1 და არც 15.2 მუხლზე (გასაჩივრების ხანდაზმულობის გასვლა), არამედ სარჩელი არ დააკმაყოფილა იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების (სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების) გაუქმების საფუძველი.

ასევე არასწორია და საფუძველს მოკლებულია კასატორთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს 2000წ. 2 ოქტომბერს საზოგადოების პარტნიორთა კრება არ ჩატარებულა და მითითებული ოქმი არ შეიძლება ჩაითვალოს პარტნიორთა თანხმობად წილის უპირატესი შეძენის უფლების დათმობის შესახებ. ასევე არასწორია და უსაფუძვლოა კასატორთა მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს პარტნიორთა კრების მომდევნო (2000წ. 10 ნოემბრის, ამავე წლის 11 დეკემბრის და 2001წ. 5 მარტის) ოქმები არ შეიძლება ჩათვლილიყო პარტნიორთა მიერ წილის შეძენის უპირატესი უფლების დათმობის თანხმობად, რადგან კრებაზე დასწრება თავისთავად თანხმობას არ ნიშნავს, ვინაიდან ისინი მოწვეულნი არ ყოფილან სათანადო წესის დაცვით და მას არ ესწრებოდა დირექტორი. ამასთან, ახალი პარტნიორების შეყვანა სამეთვალყურეო საბჭოში შეუძლებელი იყო, რადგან წესდებით ასეთი ორგანო საზოგადოებას არ გააჩნია.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორთა მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ პარტნიორის კრებაზე დასწრება თავისთავად არ ნიშნავს იმას, რომ მან თანხმობა განაცხადა წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობაზე, მაგრამ ვერ დაეთანხმება მათ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თითქოს 2000წ. 10 ნოემბერს, იმავე წლის 11 დეკემბერს და 2001წ. 5 მარტს საზოგადოების პარტნიორთა კრება არ შემდგარა და ამ კრებას რაიმე გადაწყვეტილება არ მიუღია.

საქმეში წარმოდგენილი სხდომის ოქმებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ზემოთ მითითებულ დროს საზოგადოების პარტნიორთა კრებები ნამდვილად ჩატარდა. 2000წ. 10 ნოემბრის და 11 დეკემბრის კრებებს ესწრებოდა ა. ო-ძე და მისივე წინადადებით შეიქმნა სამეთვალყურეო საბჭო, რომლის შემადგენლობაშიც მისივე წინადადებით შეყვანილ იქნა ვ. კ-ძე, ხოლო ამ კრებაზე ა. ო-ძე არჩეულ იქნა საზოგადოების დირექტორად. მითითებულ კრებებს ესწრებოდა ნოტარიუსი და კრების ოქმები დამოწმებულია მის მიერვე. მართალია, 2001წ. 5 მარტს პარტნიორთა კრებას არ ესწრებოდა ა. ო-ძე, მაგრამ ამ გარემოებას მნიშვნელობა არ ჰქონდა კრების გადაწყვეტილებაუნარიანობისათვის. შპს “ა-ის” წესდების მე-7 პარაგრაფის მე-14 პუნქტის შესაბამისად კრება გადაწყვეტილებაუნარიანია, თუ მასში მონაწილეობენ ხმათა უმრავლესობის მქონე პარტნიორები, ხოლო ამავე პარაგრაფის მე-10 პუნქტის შესაბამისად საზოგადოების წესდების ან საზოგადოების ურთიერთობების ცვლილებისათვის, რაც შეიძლება მოხდეს საზოგადოებაში პარტნიორის მიღების ან საზოგადოებიდან პარტნიორის გასვლის, საწესდებო კაპიტალში პარტნიორთა წილის გაზრდის ან შემცირების, დაყოფის, გასხვისების შემთხვევაში აუცილებელია საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის წილთა 65%-ის მფლობელ პარტნიორთა თანხმობა.

მოცემულ შემთხვევაში 2000წ. 10 ნოემბერს და 11 დეკემბერს საზოგადოების პარტნიორთა კრებას ესწრებოდა საწესდებო კაპიტალში წილის 95,8%-ის მფლობელი, ხოლო 2001წ. 5 მარტს – 81,3% ანუ კვორუმი სამივე შემთხვევაში არსებობდა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებული კრების ნამდვილობის საკითხი არ შეუმოწმებია, ვინაიდან სარჩელით ამ კრების გადაწყვეტილებათა გაუქმება არ ყოფილა მოთხოვნილი. სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ მიუთითა ის გარემოება, რომ, თუ კი პარტნიორებისათვის ცნობილი არ იქნებოდა 2000წ. 2 ოქტომბრის კრების არსებობის ფაქტი (რომელზეც პარტნიორებმა დათმეს წილის უპირატესი შეძენის უფლება), მათთვის პარტნიორად ახალ პირთა მიღების ფაქტი აუცილებლად გახდებოდა ცნობილი 2000წ. 10 ნოემბერს, 11 დეკემბერს, როცა პარტნიორთა კრებას ესწრებოდნენ ახალი პარტნიორები და შესაძლებლობა ჰქონდათ, გაესაჩივრებინათ წილის უპირატესი შეძენის დათმობის შესახებ პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, მაგრამ ასეთი არ მოახდინეს. მათ მიერ არ გასაჩივრდა მითითებული კრების შედეგები, რაც, როგორც სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, 2000წ. 2 ოქტომბრის კრების გადაწყვეტილების შედეგებზე თანხმობის გამოცხადებას ნიშნავდა.

წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობის შესახებ ცნობილი რომ იყო შპს “ა-ის” პარტნიორებისათვის ისიც ადასტურებს, რომ 2000წ. 2 ოქტომბერს შპს “ა-ში” გაიმართა შპს “ა-ის” თანაშრომელთა საერთო კრება, რომელზეც დამსწრე პირებმა ა. ო-ძემ, დ. ს-ძემ, გ. ხ-ურმა, ნ. ა-იანმა, დ. ფ-შვილმა, თ. ნ-შვილმა და სხვებმა განაცხადეს, რომ ისინი თანახმა იყვნენ დაეთმოთ წილის შეძენის უპირატესი უფლება და “ას-ისათვის” მიეცათ საზოგადოებაში არსებული მათი წილის თავიანთი შეხედულებისამებრ რეალიზაციის უფლება.

მართალია, თანამშრომელთა კრებას არავითარი საერთო პარტნიორთა კრებასთან არა აქვს მაშინაც კი, როცა პარტნიორები და საწარმოს თანამშრომლები ერთი და იგივე პირები არიან და ამ კრებას არ შეეძლო გადაეწყვიტა საზოგადოებაში წილის გასხვისებასთან დაკავშირებით საკითხები, ანუ ამ ორგანოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას რაიმე ზეგავლენის მოხდენა არ შეეძლო პარტნიორთა წილებზე, მაგრამ მითითებული კრების ოქმით დასტურდება, რომ კრებაზე დამსწრე პარტნიორებისათვის ცნობილი იყო წილის შეძენის უპირატესი უფლების დათმობის ფაქტი ჯერ კიდევ 2000წ. 2 ოქტომბრისათვის.

შპს “ა-ის” 2000წ. 2 ოქტომბრის პარტნიორთა კრებას ესწრებოდნენ საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის 67%-ის მფლობელები: თურქული ფირმა “ას-ი” - 50%; ნ. ა-იანი – 3%; დ. ს-ძე – 7% და გ. ხ-ური – 7%. მოცემულ კრებას ესწრებოდა და ამ კრების ოქმს ამტკიცებს ნოტარიუსი.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 6.1 მუხლის შესაბამისად პარტნიორს შეუძლია წილის გასხვისება და მემკვიდრეობით გადაცემა. ამავე კანონის 46.3 მუხლის შესაბამისად პარტნიორის მიერ წილის დათმობა მოითხოვს სანოტარო წესით დამოწმებულ ხელშეკრულებას. სანოტარო დამოწმება ასევე საჭიროა შეთანხმებისათვის, რომლითაც წარმოიშობა პარტნიორის ვალდებულება წილის გასხვისების შესახებ. ამავე კანონის 46.4 მუხლის შესაბამისად საზოგადოების წესდებით შეიძლება განისაზღვროს წილის გადაცემის სხვა პირობებიც. კერძოდ, გასხვისებისათვის აუცილებელი გახდეს საზოგადოების ნებართვა ან პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება. მოცემულ შემთხვევაში ეს წესი დარეგულირებული იყო საზოგადოების წესდების მე-7 პარაგრაფის მე-10 პუნქტით. წილის უპირატესი შეძენის უფლების დათმობის და წილის გასხვისების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების დროს სრულყოფილადაა დაცული როგორც კანონის, ისე საზოგადოების წესდების მოთხოვნები, რამეთუ წილის უპირატესი შეძენის უფლების დათმობის და წილის გასხვისების შესახებ თანხმობის ნამდვილობა დასტურდება კრების ოქმით, რომელსაც ესწრება ნოტარიუსი და ამოწმებს მის სინამდვილეს.

საზოგადოებაში წილის შეძენა იმავდროულად ნიშნავს საზოგადოების პარტნიორად გახდომას, ყოველი ახალი პარტნიორის რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში აუცილებელია. კანონის ეს პირობაც დაცულია და ახალი პარტნიორები სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულნი არიან შესაბამისი წესის დაცვით.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 47.3 მუხლის შესაბამისად პარტნიორთა კრება შპს-ს მართვის უმაღლეს ორგანოს წარმოადგენს. პარტნიორთა მიერ ერთობლივად მიღებული გადაწყვეტილებები ფორმდება პარტნიორთა კრების ოქმის სახით, რასაც პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება ეწოდება. კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილების ნამდვილობისათვის აუცილებელია კრების ოქმი, რომელიც ხელმოწერილი უნდა იყოს თავმჯდომარის მიერ (47.9 მუხლი), მოცემულ შემთხვევაში 2000წ. 2 ოქტომბერს მიღებულ გადაწყვეტილებასთან მიმართებაში კანონის აღნიშნული მოთხოვნები დაცულია.

კანონი არ კრძალავს პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლას. საზოგადოებიდან გასვლის ერთ-ერთი გზა წილის გასხვისებაა, რაც უნდა განხორციელდეს საზოგადოების წინაშე ნების გამოხატვით, რაც როგორც წესი, გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით ხორციელდება. მოცემულ შემთხვევაში წილის გასხვისების და პარტნიორობიდან გასვლის შესახებ კანონის აღნიშნული მოთხოვნაც დაცულია. არსებობს შპს “ას-ის” ნდობით აღჭურვილი პირის განცხადება წილის გასხვისების ნებართვის მიცემის შესახებ.

არასწორია კასატორთა მითითება იმის შესახებ, რომ მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო თურქული ფირმის პარტნიორობიდან გარიცხვის ფაქტი და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ისინი არ უნდა მიეჩნია კეთილსინდისიერ შემძენებად, ვინაიდან მოპასუხეებმა იცოდნენ, რომ წილის გამსხვისებელი არ იყო მისი მესაკუთრე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ თურქული ფირმის პარტნიორობიდან გარიცხვას არ ნიშნავს 2000წ. 2 მარტის საზოგადოების პარტნიორთა კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება “ას-ის” საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ.

პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორის გარიცხვის შესახებ პირდაპირ არ იწვევს პარტნიორის გარიცხვას. ეს არის საფუძველი, რათა საზოგადოებამ სარჩელით მიმართოს სასამართლოს პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე. საბოლოო გადაწყვეტილებას პარტნიორთა საზოგადოებიდან გარიცხვის შესახებ იღებს სასამართლო (“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 47.3 მუხლის “ლ” პუნქტი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 23 იანვრის ¹841 გადაწყვეტილება). თუ საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საკითხის სასამართლოში განხილვის დამთავრებამდე ეს პარტნიორი თავის წილს გაასხვისებს, გარიცხვის საკითხი იხსნება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 239-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად პირველ დაუსწრებელ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით შეტანილი საჩივარი სასამართლომ თუ დაუშვებლად მიიჩნია, მას გამოაქვს განჩინება, რომელზედაც შეიძლება კერძო საჩივრის შეტანა. ამავე კოდექსის 416-ე მუხლის შესაბამისად კერძო საჩივრის შეტანა შეიძლება განჩინების გადაცემის მომენტიდან 12 დღის განმავლობაში. ამავე კოდექსის 419-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად კერძო საჩივრის თაობაზე განჩინება გამოაქვს სააპელაციო სასამართლოს. მოცემულ შემთხვევაში, როცა რაიონულმა სასამართლომ 2000წ. 20 ივლისს მიიღო პირველი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ხოლო 2000წ. 12 სექტემბერს ზეპირი განხილვის გარეშე მიიღო განჩინება ამ გადაწყვეტილებაზე შეტანილი საჩივრის დაუშვებლობის შესახებ, მითითებული განჩინების ასლი არ გადაუგზავნა მხარეს, აქედან გამომდინარე, პირველი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (თურქული ფირმის პარტნიორობიდან გარიცხვის თაობაზე კანონიერ ძალაში არ შესულა. გადაწყვეტილება პარტნიორის გარიცხვის შესახებ თუ კანონიერ ძალაში არ არის შესული, ცხადია, პარტნიორი გარიცხულად არ ითვლება და ამ პარტნიორის წილის შემძენი პირი, მაშინ, როცა კანონის დაცვით ხდება წილის შეძენის უპირატესი უფლების დათმობა და წილის გასხვისება, კეთილსინდისიერი შემძენია. მითითებულ შემთხვევაში ვინაიდან წილის გასხვისების დროს “ას-ი” არ შეიძლება ჩათვლილიყო გარიცხულ პარტნიორად, ცხადია, იგი საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში არსებული მისი წილის კანონიერი მესაკუთრე იყო და წილის გასხვისებაც შეეძლო. ვინაიდან სასამართლოში პარტნიორობიდან გარიცხვის თაობაზე დავის დასრულებამდე თურქულმა ფირმამ გაასხვისა თავისი წილი, თავისთავად მისი პარტნიორობიდან გარიცხვის საკითხიც მოიხსნა. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის გამოყენება (როგორც ამას კასატორები მიუთითებენ) ვერ შეცვლიდა ახალ პარტნიორთა მიერ წილის ნასყიდობის კანონიერების საკითხს, ანუ, თუკი სასამართლო დავის გადაწყვეტის დროს გამოიყენებდა სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის პრინციპებს, წილის ნასყიდობა მაინც არ შეიძლება კანონსაწინააღმდეგო ყოფილიყო ზემოთმოყვანილი გარემოებების გამო. საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ უგულვებელყო შპს “ა-ის” წესდების მე-11 პარაგრაფის მე-2 პუნქტის მოთხოვნა მართალია, მითითებულ პუნქტში აღნიშნულია, რომ საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში წილთა დათმობის შესახებ გადაწყვეტილების ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში დანარჩენ პარტნიორებს გააჩნიათ წილის თანაბარ ნაწილებად უპირატესი შესყიდვის აბსოლუტური უფლება და თუკი უპირატესი შესყიდვის უფლება რომელიმე პარტნიორის მიერ არ იქნება განხორციელებული, მაშინ ამასთან დაკავშირებული უფლება რჩებათ დანარჩენ პარტნიორებს, მაგრამ საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ დანარჩენ პარტნიორებს საზოგადოების წესდებით გათვალისწინებული ამ უფლების განხორციელება შეუძლიათ მას შემდეგ, როცა საზოგადოება თავისი გადაწყვეტილებით დაადგენს წილის უპირატესი შეძენის უფლების დათმობას, როცა წილის მესაკუთრე თავის წილს გაასხვისებს და წილის გასხვისების გამო სათანადო რეგისტრაცია განხორციელდება სამეწარმეო რეესტრში.

პარტნიორის მიერ წილის შეძენის უპირატესი უფლების რეალიზაცია ხდება საზოგადოებაში პარტნიორის მიერ განცხადების შეტანით, რასაც შემდეგ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებაც უნდა მოყვეს. თუ კი არ არსებობს პარტნიორის განცხადება წილის უპირატესი შეძენის უფლების გამოყენების შესახებ იგულისხმება, რომ პარტნიორი დაინტერესებული არ არის წილის შეძენით.

მოცემულ შემთხვევაში შპს “ა-იდან” საწესდებო კაპიტალის 50% წილის მფლობელი პარტნიორი “ას-ი” გაირიცხა 2000წ. 2 მარტს. “ას-მა” წილის გასხვისების შესახებ საზოგადოებისაგან თანხმობის მიღება ითხოვა 2000წ. 2 ოქტომბერს, რაზეც საზოგადოებამ თანხმობა მისცა, ხოლო 5 ოქტომბერს კი მოხდა წილის გაყიდვა და ამ დროის მანძილზე პარტნიორებს განცხადება არ გაუკეთებიათ საზოგადოების წინაშე წესდების შესაბამისად წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენების თაობაზე. აქედან გამომდინარე, თავისთავად იგულისხმება, რომ პარტნიორები არ იყვნენ დაინტერესებულნი საზოგადოებიდან გარიცხული პარტნიორის წილის შეძენით. უფრო მეტიც, პარტნიორი თავის მოსაზრებას წილის შეძენის თუ დათმობის შესახებ გამოთქვამს საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე. თუ პარტნიორთა კრებაზე არ იქნება გამოთქმული პარტნიორის შეხედულება წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობის ან დათმობაზე უარის შესახებ, ხოლო სათანადო კვორუმით მოხდება გადაწყვეტილების მიღება შესყიდვის უფლების დათმობის შესახებ, იგულისხმება, რომ პარტნიორს არ გამოუთქვამს სურვილი წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენების თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში 2000წ. 2 ოქტომბერს გამართულ საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე, რომელიც განიხილავდა “ას-ის” განცხადებას წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობისა და მისი შეხედულებისამებრ წილის რეალიზაციის შესაძლებლობის მიცემის თაობაზე, პარტნიორებმა: ნ. ა-იანმა, დ. ს-ძემ, გ. ხ-ურმა და სხვებმა აღნიშნეს, რომ არ სურდათ “ას-ის” წილის შესყიდვა, თანხმობას უცხადებდნენ “ას-ს”, მისი წილი გაესხვისებინა თავისი შეხედულებისამებრ, რის საფუძველზეც საზოგადოების პარტნიორთა კრებამ დაადგინა, რომ შპს “ა-ის” პარტნიორები თანხმობას უცხადებდნენ თურქულ მხარეს, რათა თავისი შეხედულებისამებრ გაესხვისებინა თავისი წილი - საწესდებო კაპიტალის 50%. ეს იმას ნიშნავს, რომ შპს “ა-ის” არცერთ პარტნიორს არ გამოუთქვამს სურვილი საზოგადოების წესდებით მინიჭებული უპირატესობის, წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენების თაობაზე.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონი პირდაპირ არ მიუთითებს, თუ როგორი სახით უნდა შედგეს შპს-ს პარტნიორთა კრების ოქმი, მაგრამ, ცხადია, კრების ოქმი უნდა შეიცავდეს მითითებას, თუ სად და როდის შედგა კრება. მითითებული უნდა იყოს, თუ ვინ ესწრება კრებას და დამსწრე პარტნიორთა რაოდენობა, წესდების შესაბამისად არის თუ არა კრება გადაწყვეტილებაუნარიანი, ოქმში ასევე აღნიშნული უნდა იყოს იმ პარტნიორების ვინაობაც, რომლებიც არ ესწრებიან კრებას და უნდა აღინიშნოს დაუსწრებლობის მიზეზებიც. ოქმში მითითებული უნდა იყოს განსახილველი საკითხი და განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით პარტნიორთა მიერ გამოთქმული მოსაზრებები; ოქმი მკაფიოდ უნდა ასახავდეს კენჭისყრის შედეგებს და ხელს უნდა აწერდეს თავმჯდომარე, სასურველია კრების მდივნის ხელმოწერაც. მოცემულ შემთხვევაში შპს “ა-ის” პარტნიორთა კრების 2000წ. 2 მარტის ოქმში, მართალია, მითითებული არ არის პარტნიორთა კრებაზე დამსწრე ყველა პირთა ვინაობა და რაოდენობა, მაგრამ ამის მიუთითებლობა ვერ გამოიწვევს მოცემული ოქმის ბათილობას, რადგან პარტნიორთა კრების ოქმიდან ირკვევა, რომ კრების გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირეს კონკრეტულმა პარტნიორებმა, რომელთა წილი საწესდებო კაპიტალში 65^%-ზე მეტს შეადგენს (წესდების შესაბამისად კრების გადაწყვეტილებაუნარიანობის არსებობისათვის აუცილებელია ხმების 65%-ის არსებობა). ამ კრების ოქმის შესაბამისად მიღებულ გადაწყვეტილებას მხარს უჭერენ დანარჩენი პარტნიორებიც. ამასთან, პარტნიორთა კრებას ესწრება ნოტარიუსი და მის მიერვეა დამოწმებული ოქმის ნამდვილობა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან 2000წ. 2 მარტს გამართულ პარტნიორთა კრებას არ ესწრებოდა “ას-ის” (წილის 50%-ის მფლობელი) წარმომადგენელი, არ არსებობდა კვორუმი და არ შეიძლებოდა კრებას მიეღო გადაწყვეტილება.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 47.7 მუხლის შესაბამისად კრების მოწვევა არ არის აუცილებელი, როცა ყველა პარტნიორი წერილობით დაეთანხმება განსახილველ საკითხს. კანონის ამ ნორმიდან გამომდინარე უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ პარტნიორს ყოველთვის აქვს უფლება თავისი შეხედულება წერილობით წარადგინოს განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით და ამგვარად მიიღოს მონაწილეობა საზოგადოების პარტნიორთა კრების მუშაობაში.

მოცემულ შემთხვევაში “ას-ის” მიერ წარმოდგენილი იყო რა განცხადება, ნება დაერთო საზოგადოებას მისი წილის გასხვისებაზე, იგულისხმებოდა, რომ მას უკვე თანხმობა მიცემული ჰქონდა განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით და მისი უშუალო მონაწილეობა ამ საკითხის განხილვის დროს კრების მუშაობაში საჭირო არ იყო. ამ შემთხვევაში იგულისხმებოდა, რომ წილის 50%-ის მფლობელი “ას-ი” ესწრებოდა პარტნიორთა კრებას და მხარს უჭერდა განსახილველი საკითხის დადებითად გადაწყვეტას.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში პარტნიორის მიერ წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება დაცულია როგორც კანონით, ისე - წესდებითაც, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ პარტნიორი ამ უფლებით სარგებლობს განუსაზღვრელი ვადით.

წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება წარმოიშობა საზოგადოებიდან პარტნიორის გასვლის (გარიცხვა, გარდაცვალება და ა.შ.) შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენების შესაძლებლობა პარტნიორებს მიეცათ 2000წ. 2 მარტის შემდეგ, როცა მათ მიერ საზოგადოებიდან გაირიცხა “ას-ი”. მართალია, გარიცხვის შესახებ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში არ შესულა, მაგრამ წილის გასხვისების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებიდან, ანუ 2000წ. 2 ოქტომბრიდან პარტნიორთა მიერ სარჩელის შეტანამდე, ანუ 2001წ. 9 მარტამდე, გავიდა 5 თვეზე მეტი, ხოლო უპირატესი შესყიდვის უფლების წარმოშობის დროიდან 1 წელზე მეტი, ამასთან, ამ პერიოდში რამდენჯერმე ჩატარდა პარტნიორთა კრება, რომელსაც “ას-ის” წილის გასხვისების შედეგად საზოგადოებაში შემოსული ახალი პარტნიორებიც ესწრებოდნენ. ეს გარემოება იმაზე მიუთითებს, რომ “ა-ის” პარტნიორებს არ მოუთხოვიათ წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენების თავიანთი უფლების რეალიზაცია. წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების გამოყენება შესაძლებელია პარტნიორის აქტიური მოქმედების შედეგად, ანუ ამ განზრახვის შესახებ პარტნიორმა უნდა მიმართოს საზოგადოებას. თუ ასეთი მოქმედება არ განახორციელა პარტნიორმა, იგულისხმება, რომ იგი არ იყენებს წესდებით მინიჭებულ ამ უფლებას.

“მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 46.8 და 47.5 მუხლები ადგენს, თუ ვის მიერ და რა წესის დაცვით უნდა იყოს მოწვეული შპს-ს პარტნიორთა კრება. ამ წესების დაცვა აუცილებელია, მაგრამ მოცემული წესების დაუცველობა ყოველთვის არ გამოიწვევს კრების შედეგების ბათილობას. თუ პარტნიორთა კრება მოწვეული იქნება ზემოთ მითითებული ნორმების დარღვევით, მაგრამ განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით პარტნიორები მიიღებენ შეთანხმებულ გადაწყვეტილებას, ასეთ შემთხვევაში პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება შესასრულებლად სავალდებულო იქნება საზოგადოებისათვის, ვინაიდან პარტნიორთა კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლებრივ გარიგებას, პარტნიორების კოლექტიურ შეთანხმებას, ხელშეკრულებას და მასზე ვრცელდება სამოქალაქო სამართლებრივი ნორმები გარიგებათა შესახებ, კერძოდ, გარიგების ნამდვილობისა და მისი ბათილობის ნორმები. რადგან პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება დანარჩენ პარტნიორებისათვისაც სავალდებულო ხასიათის მატარებელია, ვინაიდან პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება არის პარტნიორთა ნების გამოვლენის შედეგიც, პარტნიორს, რომელსაც ამ გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობა არ მიუღია, ან მიიღო მონაწილეობა, მაგრამ ამა თუ იმ მოსაზრებით მიიჩნია, რომ არსებობს ამ გადაწყვეტილების ბათილობის საფუძველი, მას ეს უფლება შეუძლია განახორციელოს სამოქალაქო კანონმდებლობის შესაბამისად.

მოცემულ შემთხვევაში მართალია, საქმეში წარმოდგენილი არ არის სათანადო დოკუმენტები, რომლებიც დაადასტურებდა პარტნიორთა საერთო კრების მოწვევისათვის “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 46.8 და 47.5 მუხლების დაცვის მდგომარეობას, მაგრამ სახეზეა თვით ოქმი, რომლის სისწორესაც ადასტურებს ნოტარიუსი და რომლის შინაარსიდანაც ირკვევა, რომ კრებამ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის და თვით შპს “ა-ის” წესდების შესაბამისად სათანადო კვორუმით მიიღო გადაწყვეტილება. ამასთან, ამ გადაწყვეტილების მიღებიდან გასულია 2 თვეზე მეტი. აქედან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ ამ საოქმო გადაწყვეტილების შეცილების საფუძველი არც “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 და არც 15.1 მუხლების შესაბამისად არ არსებობს. მითითებული ოქმის გასაჩივრების უფლება “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლის შესაბამისად არ არსებობს იმიტომ, რომ ოქმის შედგენიდან გასულია ორ თვეზე მეტი, ხოლო ამავე კანონის 15.1 მუხლის შესაბამისად მისი გასაჩივრება დაუშვებელია, ვინაიდან ეს მუხლი პრეტენზიების წარდგენის 5 წლიან ხანდაზმულობის ვადას აწესებს საზოგადოების ლიკვიდაციის ან პარტნიორის გასვლის საკითხებთან დაკავშირებით, თუ კანონი სხვა რამეს არ ითვალისწინებს. გარიგება, წილის გასხვისების შესახებ, მანამ, სანამ პარტნიორს, რომელსაც გააჩნია წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება, და ამ უფლებით არ უსარგებლია, მერყევად ბათილი გარიგებაა, ხოლო მას შემდეგ, რაც წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონე პარტნიორი პრეტენზიას განაცხადებს მასზე მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესახებ, ანუ წილის შეძენის უპირატესი უფლების გამოყენების თაობაზე, ასეთი გარიგება წილის ნასყიდობის შესახებ ბათილი იქნება. თუ წილის უპირატესი შეძენის უფლების მქონე პარტნიორი ამ უფლების რეალიზაციის წარმოშობის დროიდან გონივრულ ვადაში არ განაცხადებს ან არ განახორციელებს მასზე მინიჭებული უპირატესობის გამოყენების სურვილს, ივარაუდება, რომ წილის შეძენის გარიგება, რომელიც მერყევად ბათილ გარიგებად ითვლებოდა, უკვე აღარაა მერყევად ბათილი და შეცილების საფუძველი აღარ არსებობს.

საზოგადოების პარტნიორთა კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება (კრების ოქმი) კოლექტიური გარიგებაა და სავალდებულოა პარტნიორებისათვის. ვინაიდან კრების გადაწყვეტილება გარიგებაცაა, მასზე ვრცელდება გარიგების ყველა ის ნორმა და წესი, რაც სამოქალაქო კანონმდებლობითაა განსაზღვრული.

სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლის შესაბამისად გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. კანონმდებელი შეცდომაში მარტო კერძო ნების საერთო ნორმატიული ნებისაგან გადახვევას კი არ გულისხმობს, არამედ გულისხმობს უცოდინარობასაც, რადგან უცოდინარობა საქმის ნამდვილი მდგომარეობის არცოდნაა და როგორც შეცდომას, ისე უცოდინარობას ერთი და იგივე შედეგი მოსდევს, ამიტომ ისინი ერთ მნიშვნელობით გამოიყენება.

მოცემულ შემთხვევაში 2000წ. 2 ოქტომბერს, როცა მოხდა პარტნიორთა მიერ წილის შესყიდვის უპირატესი უფლების დათმობა და როგორც კასატორები მიუთითებენ, მათთვის ამ გარიგების შესახებ არაფერი იყო ცნობილი, შეიძლება ჩაითვალოს, რომ იგი საცილო გარიგება იყო, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 79-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად შეცილების ვადა ერთი თვეა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ჯერ ერთი, 2000წ. 2 ოქტომბერს კრების ოქმის გადაწყვეტილების შედეგები ყველა პარტნიორისათვის ცნობილი იყო კრების ჩატარებისთანავე, მაგრამ თუ კი დავუშვებთ, რომ მითითებულ კრებას კასატორები არ ესწრებოდნენ, მაშინ ამ კრების შედეგების შესახებ მათთვის ცნობილი გახდებოდა 2000წ. 10 ნოემბერს და იმავე წლის 11 დეკემბერს, როცა ჩატარდა პარტნიორთა მორიგი ორი კრება, რომელთა მუშაობაში მონაწილეობას ღებულობდნენ კასატორები და ამ კრების დროს ნათლად ჩანდა, რომ საზოგადოებიდან გასული “ას-ის” ნაცვლად საზოგადოებაში შემოსული იყვნენ ახალი პარტნიორები და “ას-ის” წილი გასხვისებული იყო ამ ახალ პარტნიორებზე ამ კრების ჩატარების დღიდან, ანუ თუ იმ დღიდან, როცა კასატორებისათვის ცალსახად ნათელი გახდა, ანდა ცნობილი უნდა ყოფილიყო შეცილების საფუძველი, შეცილების უფლების მქონე პარტნიორს წილის უპირატესი შესყიდვის უფლების დათმობის შესახებ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების ბათილობასთან დაკავშირებით სარჩელის შეტანა შეეძლო 1 თვის ვადაში, რაც მათ მიერ გამოყენებული არ იქნა. უფრო მეტიც, კასატორებმა მათივე ბრალით ხელიდან გაუშვეს 2000 წლის 2 ოქტომბრის კრების ოქმის “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლის შესაბამისად გასაჩივრების ხანდაზმულობის ორთვიანი ვადაც, რითაც ფაქტობრივად მოისპო ამ გარიგების შეცილების და მისი ბათილად ცნობის შესაძლებლობაც.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორთა მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 2000 წლის 5 ოქტომბრის ხელშეკრულება წილის გასხვისების შესახებ წილის გასხვისებასთან ერთად მოიცავს წილის შესაბამისი ქონების გასხვისებასაც, რაც დაუშვებელია, რადგან წილის შესაბამისი ქონება საზოგადოების ქონებაა და პარტნიორს არ შეეძლო საზოგადოების ქონების, ანუ სხვისი ქონების გასხვისება, მაგრამ მითითებულ ხელშეკრულებაში აღნიშნული გარემოება საზოგადოების ქონების გასხვისების შესახებ საფუძვლად არ დადებია არც სააპელაციო სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის და არც რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას სამეწარმეო რეესტრში ცვლილების შეტანის თაობაზე. მართალია, წილის გასხვისების შესახებ 2000წ. 5 ოქტომბრის ხელშეკრულება წილის გაყიდვასთან ერთად მოიცავს წილის შესაბამისი ქონების გაყიდვასაც, რაც თავისთავად უკანონოა, მაგრამ ქონების გასხვისების შესახებ ხელშეკრულება ვინაიდან საფუძვლად არ დადებია 2000წ. 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას (რეგისტრაციაში ცვლილების შეტანის თაობაზე), ამ ხელშეკრულების ნაწილის ბათილობა რეგისტრაციაში ცვლილების შეტანის შესახებ მიღებულ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენს. მხარეს ამ გარიგების ნაწილის ბათილობის შესახებ დადგენილი წესით და ვადაში ყოველთვის შეუძლია შეიტანოს სარჩელი.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენს არც ის გარემოება, რომ საზოგადოებაში ახალი პარტნიორების შესვლისთანავე არ მოხდა საზოგადოების წესდებაში ცვლილების შეტანა, ვინაიდან წილის შეძენით შემძენი იკავებს პარტნიორის ადგილს შპს-ში, შემძენზე გადადის ყველა ის უფლება – მოვალეობები, რომლებიც ძველ პარტნიორს ჰქონდა. “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.4.1 მუხლის “ვ” პუნქტის შესაბამისად, მართალია, წესდება უნდა შეიცავდეს ყოველი დამფუძნებელი პარტნიორის გვარს, სახელს და სხვა მონაცემებს, შპს “ა-ის” წესდებაში შეტანილი არ არის ახალი პარტნიორების გვარსახელები, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 ოქტომბრის სამეწარმეო რეესტრში განხორციელებული რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველს. წესდებაში ნაკლის არსებობა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.8 მუხლის შესაბამისად გამოსწორებადია, ამასთან საზოგადოების წესდებაში ხარვეზის გამოუსწორებლობა იწვევს საზოგადოების რეგისტრაციის გაუქმებას და არა საზოგადოებაში ახალი პარტნიორის მიღების შესახებ რეგისტრაციის გაუქმებას, თუკი ახალი პარტნიორის მიღება კანონის დაცვითაა მომხდარი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ა-ის” და ამავე საზოგადოების პარტნიორების: ა. ო-ძის, ნ. ა-იანის, მ. გ-ძის, თ. ო-ძის, დ. ც-შვილის, ვ. უ-იანის, მ. ჯ-იანის, ს. მ-იანის და ე. მ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.