გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-536-02 31 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, თ. კობახიძე

დავის საგანი: განქორწინება (ძირითადი სარჩელი); ბინაში საცხოვრებლად დატოვება (შეგებებული სარჩელი).

აღწერილობითი ნაწილი:

ი. ა-შვილმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ლ. გ-იასთან განქორწინება. შეგებებული სარჩელით ლ. გ-იამ მოითხოვა ი. ა-შვილისათვის სარჩენი ალიმენტის დაკისრება და თბილისში, ... მდებარე ბინაში საცხოვრებლად დატოვება შემდეგი საფუძვლით: 1996 წელს ქორწინების რეგისტრაციაში გატარდა ი. ა-შვილთან, შეეძინათ ერთი შვილი. ქორწინების პერიოდში მოპასუხე გაასამართლეს და მიუსაჯეს ათი წლით თავისუფლების აღკვეთა. სანამ კოლონიაში იყო, კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ. ციხიდან გამოსვლის მერე ი. ა-შვილი საცხოვრებლად მივიდა დედამისის ბინაში, ... ქუჩაზე, ახლა სთხოვს სადავო ბინის დაცლას, მას კი სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია. გარდა ამისა, მოპასუხე არ ზრუნავს ბავშვის აღზრდაზე. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 10 მაისის გადაწყვეტილებით ი. ა-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შეწყდა მხარეებს შორის რეგისტრირებული ქორწინება. ლ. გ-იას Eშეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, არ დაკმაყოფილდა ლ. გ-იას შეგებებული სარჩელი საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების შესახებ და იგი არ იქნა დატოვებული საცხოვრებლად სადავო ბინაში. სასამართლომ ი. ა-შვილი დაავალდებულა შეუქმნას შვილს, მ. ა-შვილს საცხოვრებელი პირობები. ი. ა-შვილს დაეკისრა შვილის სარჩენი ალიმენტი თვეში ოცი ლარის ოდენობით.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეები ცხოვრობდნენ ცალ-ცალკე, ქორწინება ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინა არის ი. ა-შვილის საკუთრება და სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის შესაბამისად მას უნდა მიეცეს საკუთარი ბინის თავისუფლად ფლობის, სარგებლობის და განკარგვის უფლება. სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ 1212-ე და 1214-ე მუხლების შესაბამისად ი. ა-შვილი ვალდებულია არჩინოს თავისი არასრულწლოვანი შვილი, რის გამოც დაეკისრა ალიმენტი 20 ლარი.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი. ა-შვილმა და ლ. გ-იამ. ი. ა-შვილმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრა იმ ნაწილში, რომლის თანახმად სასამართლომ დაავალდებულა ი. ა-შვილი შეუქმნას შვილს მ. ა-შვილს საცხოვრებელი პირობები, ლ. გ-იამ გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მისი ბინაში საცხოვრებლად დატოვებაზე უარის თქმის ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 24 სექტემბრის განჩინებით ი. ა-შვილის სააპელაცო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გადაწყვეტილება მის მიერ გასაჩივრებულ ნაწილში დარჩა უცვლელი.

2001წ. 19 დეკემბერს განხილულ იქნა ლ. გ-იას სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ლ. გ-იას შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. გ-ია და მისი შვილი, მ. ა-შვილი ცნობილ იქნენ სადავო ბინის ფართზე უფლებამოპოვებულად.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინება და გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან და ყავთ შვილი მ. ა-შვილი; სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1197-ე და 1198-ე მუხლების შესაბამისად ი. ა-შვილი ვალდებულია შეუქმნას თავის შვილს საცხოვრებელი პირობები. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დავის გადაწყვეტის დროს გამოყენებულ უნდა იქნეს “საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი” და ამ კოდექსის 62-ე და 141-ე მუხლების თანახმად დააკმაყოფილა სარჩელი; ლ. გ-ია ცნო ფართზე უფლებამოპოვებულად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის განჩინებასა გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ი. ა-შვილმა, რომლითაც ითხოვს განჩინების და გადაწყვეტილების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით: სასამართლომ არასწორად გამოიყენა “საბინაო კოდექსი”. სამოქალაქო კოდექსის 1570-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ვინაიდან ახალი კოდექსი ახალ წესებს ითვალისწინებს, გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო ახალი სამოქალაქო კოდექსი. გარდა ამისა, იგი არის ინვალიდი, აქვს პენსია 45 ლარი. აქედან, ოცი ლარი დაკისრებული აქვს ალიმენტი და არ შეუძლია შეუქმნას საცხოვრებელი პირობები შვილს, მ. ა-შვილს.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, საქმეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 24 სექტემბრის განჩინება და 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ლ. გ-იამ დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში შეიტანა სარჩელი, რომლითაც ითხოვდა ბინაში საცხოვრებლად დატოვებას სამოქალაქო კოდექსის 1197-ე 1198-ე მუხლების საფუძველზე. ამის შემდეგ ლ. გ-იას სხვა სარჩელი სასამართლოში არ შეუტანია. სააპელაციო სასამართლომ კი დააკმაყოფილა ლ. გ-იას შეგებებული სარჩელი და ცნო იგი სადავო ბინის ფართზე უფლებამოპოვებულად საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლის საფუძველზე, რისი მოთხოვნაც ლ. გ-იას არ ჰქონია. აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნა მას არც სააპელაციო სასამართლოში არ დაუყენებია. აქედან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი და მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია. გარდა ამისა, გაუგებარია თუ რა საფუძვლით იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ ცალკე ი. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარზე და ცალკე ლ. გ-იას სააპელაციო საჩივარზე; 2001წ. 24 სექტემბრის განჩინებით დატოვა ძალაში გადაწყვეტილება ა-შვილის მიერ გასაჩივრებულ ნაწილში, კერძოდ, არ გაუქმდა გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ა-შვილს დაევალა შეუქმნას შვილს, მ. ა-შვილს საცხოვრებელი პირობები. ამ განჩინებით არაფერი თქვა გადაწყვეტილების სხვა ნაწილზე და ამდენად, უნდა ჩაითვალოს, რომ გადაწყვეტილების დანარჩენი ნაწილიც დარჩა უცვლელად. ამის შემდეგ 2001წ. 19 დეკემბერს სააპელაციო სასამართლომ ცალკე განიხილა ლ. გ-იას სააპელაციო საჩივარი და ახალი გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა ლ. გ-იას საჩივარი. გააუქმა გადაწყვეტილება შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში ისე, რომ არაფერი უთქვამს 2001წ. 24 სექტემბრის პალატის განჩინებაზე. ფაქტიურად სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა 24 სექტემბრის განჩინება, რისი კომპეტენციაც სააპელაციო პალატას არ ჰქონდა.

პალატა თვლის, რომ საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები. კანონის ამ ნორმაში იგულისხმება ის ურთიერთობები, რომლებიც წარმოიშვა გაუქმებული საკანონმდებლო აქტის მოქმედების დროს. მოცემულ შემთხვევაში მხარეები _ კასატორი ი. ა-შვილი და ლ. გ-ია რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდნენ 1996წ. 27 იანვარს და ლ. გ-ია, როგორც მესაკუთრე ი. ა-შვილის ოჯახის წევრი შესახლდა ამჟამად სადავო ბინაში მაშინ მოქმედი საბინაო კოდექსის 62-ე და 141-ე მუხლით დადგენილი წესებით. ანუ ლ. გ-იას წარმოეშვა სადავო ბინაზე მფლობელობის უფლება. დღეისათვის კასატორი ი. ა-შვილი არ ხდის სადავოდ, რომ მფლობელობა მართლზომიერი იყო. მხარეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა სასამართლოს 2001წ. 10 მაისის გადაწყვეტილებით. ამრიგად, მხარეთა შორის სადავო ურთიერთობები წარმოიშვა ახალი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების დროს; სადავო ბინაზე მფლობელობის შეწყვეტის საკითხი სააპელაციო პალატამ უნდა გადაწყვიტოს არა გაუქმებული საბინაო კოდექსით, არამედ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონი, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა”, “ბ” და “გ” ქვეპუნქტების თანახმად, სასამართლოს ნორმის დარღვევა და გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა გაარკვიოს მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობები. გაარკვიოს ლ. გ-იას შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, რას მოითხოვს _ საცხოვრებელი ბინით უზრუნველყოფას თუ სხვა რამეს და მიიღოს კანონის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ი. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 24 სექტემბრის განჩინება და 2001წ. 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.