გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-544-02 5 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ვალდებულებათა შეუსრულებლობა და ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს-მ “ა. ქ.” სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე სს “ს. ს. ბ.” წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 1.232814,14 ლარის გადახდევინების დაკისრება.

მოსარჩელემ სარჩელის საფუძვლად მიუთითა შემდეგი:

1996 წლიდან მოპასუხე საბანკო მომსახურებას უწევდა მოსარჩელეს. 2000წ. 5 იანვარს მათ შორის დაიდო ხელშეკრულება საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ. ხელშეკრულება შედგენილი იყო ორ ეგზემპლარად, რომლებიც ასაკინძად დარჩა მოპასუხესთან. მოგვიანებით ბანკმა უარი განაცხადა ხელშეკრულების დედნის გაცემაზე იმ მოტივით, რომ იგი საქმეში არ მოიპოვებოდა.

2001წ. 15 თებერვალს შპს-მ “ა. ქ.” საგადასახადო დავალებით მიმართა სს “ს. ს. ბ.” 400000 ლარის გადარიცხვის მოთხოვნით. აღნიშნული საგადასახადო დავალება გაგზავნილი იქნა დაზღვეული ფოსტით, ვინაიდან მანამდე ბანკმა არ მიიღო მოსარჩელის 2001წ. 30 იანვრის საგადასახადო დავალება სამასი ათასი ლარის გადარიცხვის მოთხოვნით, მოპასუხემ 2001წ. 22 თებერვალს თვითნებურად ჩამოაჭრა მას 398273,63 ლარი თბილისის ანგარიშიდან, ხოლო 2001წ. 23 თებერვალს 38491,54 ლარი ქუთაისის ანგარიშიდან.

2001წ. 4 ივნისს და 2001 წ. 17 ივლისს მოსარჩელემ კვლავ მიმართა სს “ს. ს. ბ.” საგადასახადო დავალებით, შესაბამისად 310000 აშშ დოლარის და 360000 აშშ დოლარის გადარიცხვის თაობაზე, რაც ბანკის მიერ არ იქნა შესრულებული. უფრო მეტიც, მან შპს “ა. ქ.” ანგარიშიდან ჩამოაჭრა და ანგარიშებზე “გაუყინა” კიდევ 144682,09 ლარი, რამაც მთლიანობაში 581447,26 ლარი შეადგინა.

სს “ს. ს. ბ.” გენერალურმა დირექტორმა ს. ი-ძემ წერილით მიმართა მოსარჩელეს, რომელშიც აღნიშნა, რომ თითქოს 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულების 2.3.3 პუნქტში მითითებული იყო შემდეგი: “კლიენტმა არ დაუშვას ბანკის წინაშე აღებული ვალდებულებების არსებობის შემთხვევაში ბანკთან ანგარიშის გასწორებამდე, სხვა საბანკო დაწესებულებაში გახსნილი ანგარიშით სარგებლობის ფაქტები (გარდა სახელმწიფო ბიუჯეტთან ანგარიშსწორებისა)”. ს. ი-ძის განცხადებით, ამ ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების 2.3.5 პუნქტის ძალით “ა. ქ.” სს “ს. ს. ბ.” წინაშე იკისრა 2.3.3 პუნქტით აღებული ვადლდებულების მთლიანი ღირებულების 30%-ის ოდენობით ჯარიმის გადახდა, ხოლო იმავე ხელშეკრულების 2.3.3 პუნქტის მოთხოვნის განმეორებით შეუსრულებლობის შემთხვევაში, დამატებით ჯარიმის გადახდა 50%-ის ოდენობით. მოსარჩელემ სარჩელში აღნიშნა რომ ს. ი-ძის მიერ დასახელებული ხელშეკრულების 2.3.3, 2.3.5 და 2.3.6 პუნქტები აღნიშნული სახით არ ყოფილა შეტანილი ხელშეკრულებაში და მოპასუხემ იცოდა რა, რომ მოსარჩელეს ხელშეკრულების დედანი არ გააჩნდა, შეეცადა გაეყალბებინა იგი. ამ პუნქტების მიხედვით მოპასუხემ მოსარჩელეს აუკრძალა რა სხვა საბანკო დაწესებულებაში გახსნილი ანგარიშებით სარგებლობა, თავი ჩაიყენა დომინირებულ მდგომარეობაში, რითაც მან დაუმსახურებელი უპირატესობა მიიღო, რაც იკრძალება “კომერციული ბანკების შესახებ” საქართველოს კანონის 22-ე მუხლით. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ხელშეკრულების 2.3.3, 2.3.5 და 2.3.6 პუნქტების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნას სსკ-ს 54-ე მუხლი. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხის მიერ მისი ანგარიშიდან თანხების მისი ნების საწინააღმდეგოდ ჩამოჭრა წარმოადგენს სსკ-ს 861-ე მუხლის მოთხოვნის დარღვევას, რის გამოც მოპასუხის მიერ არა მხოლოდ აღდგენილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ჩამოჭრილი თანხა _ 581447,26 ლარი, არამედ გადახდილი უნდა იქნეს საურავი, რაც “კომერციული ბანკების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის შესაბამისად შეადგენს არანაკლებ 0,5%-ს ყოველ ვადაგადაცილებულ საბანკო დღეზე. მოცემულ შემთხვევაში კი აღნიშნული თანხა 2001წ. 5 ნოემბრის მდგომარეობით 370000 ლარს შეადგენდა.

შპს “ა. ქ.” მოპასუხისგან ასევე მოითხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელის განცხადებით იმის გამო, რომ მოპასუხემ მისი ანგარიშიდან უკანონოდ ჩამოჭრა თანხა, მან ვერ შეძლო შპს “დ. ტ.” წინაშე 2000წ. 22 სექტემბრის ხელშეკრულების ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება. მოსარჩელე იძულებული გახდა იმ თანხის სანაცვლოდ, რომელიც მოპასუხისადმი მიცემული საგადასახადო დავალების თანახმად უნდა გადარიცხულიყო შპს “ს. ტ.” სს “ე.” აიღო სესხი 250000 ლარის ოდენობით, ხოლო 200000 ლარი კი დაეფარა სს “თ. ბ.” ბანკის ანგარიშიდან. მოსარჩელის განცხადებით მოპასუხეს რომ შეესრულებინა 2001წ. 15 თებერვლის საგადასახადო დავალება, მოსარჩელეს მიეცემოდა საშუალება შპს “დ. ტ.” მთლ.დ დაეფარა აპრილის დავალიანება, რითაც აიცილებდა საჯარიმო სანქციებს. მოსარჩელემ ითხოვა მოპასუხე სს “ს. ს. ბ.” ძირითადი თანხის 581447,26 ლარის, საურავის 370000 ლარის და ზიანის 134304 აშშ დოლარის შესაბამისი 281366.88 ლარის, სულ 1232814,14 ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შპს “ა. ქ.” მიმართ აღძრა შეგებებული სარჩელი. მოთხოვნების დაზუსტების შემდეგ სს “ს. ს. ბ.” შეგებებული სარჩელით მოთხოვა შპს “ა. ქ.” ბანკის წინაშე არსებული დავალიანების 405000 აშშ დოლარის და ჯარიმის 3010814,83 აშშ დოლარის და 695151,84 ლარის დაკისრება.

შეგებებული სარჩელში მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1996წ. 2 აგვისტოს საქართველოს კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სამინისტროს სახელით “ა. ქ.” გააფორმა ხელშეკრულება კორპორაცია “დ.” ხელშეკრულებაში შეტანილი იქნა მე-10 და 26-ე მუხლები, რომელთა თანახმად სს “ს. ს. ბ.” სახელდებოდა ქართული მხარის მხრიდან კონტრაქტის შესრულების გარანტად. ამ დებულების დაფიქსირებისათვის, შპს “ა. ქ.” ვალდებულება იკისრა ხელშეკრულების I-ლ მუხლში მითითებული კონტრაქტის ღირებულების (9 მილიონი დოლარი) 3% ანუ 270000 აშშ დოლარის ნახევარი გადაეხადა სს “ს. ს. ბ.”. ამ კონტრაქტის შესაბამისად, ბანკმა გასცა საგარანტიო წერილი 9000000 აშშ დოლარზე. საგარანტიო წერილის გაცემის საზღაური შპს “ა. ქ.” უნდა გადაეხადა ამ დროისათვის არსებული ტარიფის მიხედვით, მაგრამ არაუმეტეს 3%-ისა. საზღაურის გადახდის ვალდებულება დაფიქსირებული იყო 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულების 2.2.4 მუხლით. 2000 წელს მხარეთა შორის ბანკისაგან გაცემული გარანტიისათვის შეთახმებული იქნა ბანკის მიერ დამტკიცებული სატარიფო განაკვეთი 3%-ის ოდენობით. ამდენად “ს. ს. ბ.” მიაჩნია, რომ 2000წ. 5 იანვარს ხელშეკრულების გაფორმებისათვის შპს “ა. ქ.” გააჩნდა მის წინაშე 405000 აშშ დოლარის ოდენობის დავალიანება, რის ანაზღაურებასაც ითხოვდა.

სს “ს. ს. ბ.” განცხადებით მიუხედავად იმისა, რომ 2000წ. 5 იანვრის შემდეგ შპს “ა. ქ.” წარმოეშვა სხვადასხვა ვალდებულებები, 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 პუნქტების დარღვევით, იგი მაინც სარგებლობდა სხვადასხვა ბანკებში გახსნილი ანგარიშებით. სს “ს. ს. ბ.” მიუთითა, რომ აღნიშნული ვალდებულებები მის წინაშე შპს “ა. ქ.” გააჩნდა 9000000 აშშ დოლარზე გაცემული საგარანტიო წერილის 450000 აშშ დოლარის დავალიანებისა და 2000წ. 5 იანვრიდან 2000წ. 31 ნოემბრამდე შპს “ა. ქ.” მიმდინარე საბანკო ანგარიშებზე დაშვებული ოვერდრაფტების საფუძველზე, ამის გამო მას 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულების 2.3.3. და 2.3.5 პუნქტებიდან გამომდინარე სკ-ს 417-ე და 418-ე მუხლების შესაბამისად შპს “ა. ქ.” უნდა აუნაზღაუროს მას 3010814,83 აშშ დოლარი და 695151,84 ლარი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა 2002წ. 15 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს “ა. ქ.” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოპასუხე, სს “ს. ს. ბ.” დაეკისრა 581447,26 ლარი შპს “ა. ქ.” სასარგებლოდ; სს “ს. ს. ბ.” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლო კო.იამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2000წ. 5 იანვარს სს “ს. ს. ბ.” და შპს “ა. ქ.” შორის გაფორმდა საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულება.

საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ ორგანული კანონის მე-2 და 73-ე მუხლებით, კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ” კანონის მე-18 მუხლის შესაბამისად 1999წ. 2 სექტემბერს საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ¹220 ბრძანებით დამტკიცებული იქნა საქართველოში უნაღდო ანგარიშსწორების თანდართული წესები. აღნიშნული წესების I მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით ბანკები ორგანიზაციების ანგარიშებიდან საანგარიშსწორებო ოპერაციებს აწარმოებენ საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის ფორმა მოცემულია ხსენებული ნორმატიული აქტის ¹1 დანართში.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება (5.01.2000) შეიცავს აღნიშნული ფორმისაგან განსხვავებულ წესებს, რომლებიც მოცემულია ხელშეკრულების 2.3.3, 2.3.5, 2.3.6 და 2.3.7 პუნქტებში. საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების აღნიშნული ფორმა დამტკიცებულია სს “ს. ს. ბ.” დირექტორის მიერ 1999წ. 4 ოქტომბრის ¹15 ოქმით და გამიჯნულია მრავალჯერადი გამოყენებისათვის., სს “ს. ს. ბ.” დაადასტურა, რომ ნებისმიერ კლიენტთან გაფორმებული ხელშეკრულება იდენტური ხასიათისაა.

სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 342-ე მუხლის I ნაწილი, რომლის თანახმად “ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები არის წინასწარ ჩამოყალიბებული, მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნული პირობები, რომელთაც ერთი მხარე (შემთავაზებელი) უდგენს მეორე მხარეს და რომელთა მეშვეობითაც უნდა მოხდეს კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა და მიაჩნია, რომ მოდავე მხარეებს შორის 2000წ. 5 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულება შეიცავს სტანდარტულ პირობებს, რომლებიც ჩამოყალიბებულია 2.3.3 და 2.3.7 პუნქტებში.

სასამართლო კო.იამ მიიჩნია, რომ კლიენტისათვის ბანკის წინაშე ვალდებულებების არსებობის შემთხვევაში სხვა საბანკო დაწესებულებებში ანგარიშების გახსნის და ამ ანგარიშებით სარგებლობის აკრძალვა (რასაც ითვალისწინებს ზემოხსენებული ხელშეკრულება) ნდობის და კეთილსინდისიერების პრინციპების საწინააღმდეგოდ საზიანოა კლიენტისათვის.

სსკ-ის 346-ე მუხლის საფუძველზე კო.იამ მიიჩნია, რომ 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულებაში 2.3.3 და 2.3.7 პუნქტებით ჩართული სტანდარტული პირობები ბათილად უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან აღნიშნული პუნქტები ეწინააღმდეგება “კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ” საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის, რომლის მიხედვით “ბანკებს ეკრძალებათ ისეთი გარიგებები და ქმედებები, რომელთა შედეგად ისინი დამოკიდებულად ან სხვა პირებთან ერთად აღმოჩნდებიან დომინირებულ მდგომარეობაში ფულის, საფინანსო ან საკრედიტო ბაზარზე, აგრეთვე ყოველგვარი მანიპულაციები, რომლებიც დაუმსახურებელ უპირატესობას მიანიჭიბეს მათ ან მესამე პირებს, შექმნის საბანკო საქმიანობის კონკურენციის შეზღუდვის, საპროცენტო განაკვეთებისა და საკომისიო გასამრჯელოს ფიქსაციის შესაძლებლობას ან საშიშროებას. კო.იამ ჩათვალა, რომ აღნიშნული პუნქტები არღვევს როგორც კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ასევე ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს, რადგან ირღვევა პირის კონსტიტუციით აღიარებული საკუთრების უფლება და იზღუდება მისი, როგორც სამეწარმეო საქმიანობის თავისუფალი სუბიექტის მდგომარეობა, გახსნას მისთვის მოსახერხებელ საბანკო დაწესებულებებში ანგარიშები და ისარგებლოს კუთვნილი სახსრებით საკუთარი შეხედულებისამებრ.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კო.იამ სს “ს. ს. ბ.” და შპს “ა. ქ.” შორის დადებული 2000წ. 5 იანვრის ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 პუნქტები ბათილი გარიგებად მიიჩნია სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე.

კო.იამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს “ს. ს. ბ.” მიერ შპს “ა. ქ.” ანგარიშებიდან თანხის ჩამოჭრა მოხდა მოსარჩელის ნების საწინააღმდეგოდ, მასთან შეთანხმების გარეშე და სკ-ს 861-ე მუხლის საფუძველზე დააკისრა სს “ს. ს. ბ.” 581, 447, 26 ლარის ანაზღაურება შპს “ა. ქ.”.

სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შპს “ა. ქ.” მოთხოვნა საგადასახადო დავალებების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისათვის კომერციული ბანკების შესახებ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის შესაბამისად 0,5% საურავის ყოველი ვადაგადაცილებულ დღეზე დაკისრების თაობაზე, რადგან შპს “ა. ქ.” მიერ წარდგენილი საგადასახადო დავალებებში მითითებული თანხები შესაბამის ანგარიშებზე მას არ გააჩნდა, რის გამოც მიიჩნია, რომ აღნიშნული დავალებების შეუსრულებლობისათვის ბანკს არ შეიძლია დაეკისროს პასუხისმგებლობა.

უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული ასევე შპს “ა. ქ.” მიერ დაყენებული მოთხოვნა 134.304 აშშ დოლარის ეკვივალენტის 281386,88 ლარის ზიანის სახით ანაზღაურების ნაწილში, რადგან ის თანხები, რომლებიც სს “ს. ს. ბ.” ჩამოაჭრა შპს “ა. ქ.” გამიზნული იყო არა “დ. ტ.” ვალდებულების დაფარვისათვის არამედ შპს “ს. ტ.” წინაშე არსებული ვალდებულებების შესასრულებლად.

სს “ს. ს. ბ.” შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა შპს “ა. ქ.” 405000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში კო.იამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რადგან სარჩელში აღნიშნული ვალდებულებები 1996წ. 2 აგვისტოს ხელშეკრულებით არ არის გათვალისწინებული. სასამართლომ არ გაიზიარა ამ ვალდებულების არსებობის შესახებ ზეპირი შეთანხმების არსებობაც, იმ საფუძვლით, რომ სს “ს. ს. ბ.” აღნიშნული ვერ დაადასტურა უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული ასევე სს “ს. ს. ბ.” მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საგარანტიო წერილის გაცემისათვის კლიენტს ევალება საგარანტიო თანხის 3% საკომისიოს გადახდა ბანკის სასარგებლოდ, ვინაიდან, ტარიფები შედგენილია 1997, 1998, 1999 წლებში ე.ი. 1996წ. 2 აგვისტოს ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ და შპს “ა. ქ.” ცნობილი ვერ იქნებოდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სს “ს. ს. ბ.” წარმომადგენელმა, დ. შ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორი თვლის, რომ სასამართლო კო.იამ არასწორად განმარტა და გამოიყენა კანონი, კერძოდ სსკ-ის 861-ე მუხლი, კომერციული ბანკების შესახებ” კანონის 22-ე მუხლი, საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის მიერ 1999წ. 2 სექტემბრის ¹220 ბრძანება, სსკ-ის 54-ე, 61-ე, 342-ე და 346-ე მუხლები. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სს “ს. ს. ბ.” ფელადი სახსრების დაკისრების და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმებას და ამ ნაწილში საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, ასევე კასატორი ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2002წ. 18 იანვარს ამავე საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების გაუქმებას.

საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კო.იის 2002წ. 15 იანვრის გადაწყვეტილებაზე შეგებებული საკასაციო საჩივარი შეიტანა შპს “ა. ქ.” წარმომადგენელმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილდება. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში არ არის დასაბუთებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რიომ მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო: სსკ-ს 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომელსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომელსაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, მართალია, შეიცავს სამოტივაციო ნაწილს, მაგრამ სამოტივაციო ნაწილში არ არის აღნიშნული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, ანუ სასამართლოს არ გამოუკვლევია მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა შესაბამისად შემდგომში შესაძლებელი გახდებოდა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, სასამართლოს მოსაზრებებისა და დასკვნების შეფასება. მითითებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით შეფასებულია მხოლოდ საქმეში წარმოდგენილი საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულების ზოგიერთი მუხლები და ამ ხელშეკრულების ნაწილის ბათილად ცნობის საფუძველზე ეთქვა უარი შეგებებულ სარჩელს დაკმაყოფილებაზე. ამავე საფუძვლით დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხისათვის 581, 447,26 ლარის დაკისრების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ საბანკო მომსახურების ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლების ბათილად ცნობა უსაფუძვლოა. მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა კანონი. სსკ-ს 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ანდა არასწორად განმარტა კანონი. საოლქო სასამართლომ მოცემული საქმის გადაწყვეტის დროს გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. აღნიშნული გამოიხატა შემდეგში:

სკ-ს 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამ მუხლის თანახმად გარიგების ბათილობას იწვევს შემდეგი სახის ფასეულობათა დარღვევა: კანონით დადგენილი წესები და აკრძალვები, საჯარო წესრიგი, ზნეობის ნორმები. საჯარო წესრიგის დარღვევაში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ხელშეკრულებისა და მეწარმეობის თავისუფლებანი და ა.შ. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს.

საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ¹222 ბრძანებით დამტკიცებული დროებითი ინსტრუქცია, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს საბანკო დაწესებულებებში საანგარიშსწორებო, საკორესპონდენტო, სავალუტო, საბიუჯეტო, მიმდინარე და სხვა ანგარიშების გახსნასთან დაკავშირებით საკითხების მოწესრიგების წესებს, მეორე მუხლით ადგენს, რომ იურიდიულ, ფიზიკურ და არაიურიდიულ პირებს ენიჭებათ უფლება, დამოუკიდებლად აირჩიონ საბანკო დაწესებულება საკრედიტო-საანგარიშსწორებო და საკასო მომსახურეობისათვის ამასთან, მათ შეუძლიათ საბანკო ანგარიშები გახსნან ერთ ან რამდენიმე ბანკში.

აღნიშნული ნორმა იურიდიულ პირს აძლევს უფლებას, ანგარიში გახსნას ერთ ან რამდენიმე ბანკში. რამდენიმე ბანკში ანგარიშის გახსნა და საბანკო ოპერაციების წარმოება უფლებაა და არ არის სავალდებულო.

ამდენად, თუ პირს ანგარიში ექნება გახსნილი მხოლოდ ერთ ბანკში, ეს არ შეიძლება ჩაითვალოს კანონით დადგენილი წესის დარღვევად.

აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ საბანკო მომსახურეობის შესახებ ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლები ეწინააღმდეგება საბანკო მომსახურეობის განხორციელების მოწესრიგებისათვის განსაზღვრულ ნორმებს, დაუსაბუთებელია.

საჯარო წესრიგის დარღვევა შეიძლება გამოიხატოს პიროვნების თავისუფლების დარღვევაში, პირადი თავისუფლების შეზღუდვაში, ისე, რომ ეს ეწინააღმდეგებოდეს საზოგადოების თავისუფალი წევრის მდგომარეობას და პირს აყენებდეს მონურ მდგომარეობაში. ხშირ შემთხვევაში საჯარო წესრიგის დარღვევის შეფასების კრიტერიუმად მიჩნეულია სამოქალაქო და პოლიტიკურ ურთიერთობათა საერთაშორისო აქტის (1966წ.) ნორმა, რომლის თანახმად, არავის შეიძლება წაერთვას უფლება მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მას არ ძალუძს შეასრულოს რაიმე სახელშეკრულებო ვალდებულება.

სკ-ს მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად: სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს შეუძლიათ განახორციელონ კანონით აუკრძალავი, მათ შორის, კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ნორმების მოქმედება. ამ ნორმის თანახმად სამოქალაქო კანონით აუკრძალავი ნებისმიერი მოქმედება დაშვებულია.

შპს “ა. ქ.” უფლება ჰქონდა შეეზღუდა მისი სხვა საბანკო დაწესებულებებში არსებული ანგარიშებით სარგებლობის უფლება იმ პერიოდისათვის, თუ კი მას “ს. ბ.” წინაშე ვალი ექნებოდა. ამგვარი შეზღუდვა სამოქალაქო ბრუნვისთვისაა დამახასიათებელი. საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულებაში ამგვარი ნორმის მითითება წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების ერთგვარ გარანტიას და ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ ნების ამგვარი წესით შეზღუდვის ფაქტი დასაშვებად მიიჩნია და თავის 2002წ. 13 მარტის ¹3კ\ 321-02 გადაწყვეტილებაში* (დავაზე სარჩელის გამო შპს “ე.” “ს. ბ.” წინააღმდეგ) მიუთითა, რომ ნების ამგვარი წესით შეზღუდვას იცნობდა საქართველოს ცალკეული საკანონმდებლო აქტებიც. კერძოდ, სახელმწიფო ვალის შესახებ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის თანახმად საქართველოს პარლამენტის დადგენილების საფუძველზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო გარანტიის გაცემისას აუცილებლად დაცული უნდა იყოს შემდეგი პირობები: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ეკონომიკურ აგენტს შორის უნდა დაიდოს შეთანხმება, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფო კრედიტების დასაფარავად მიმართული სახსრების მთლ.დ დაბრუნებას; შეთანხმება, რომელშიც მითითებულია ეკონომიკური აგენტის საბანკო ანგარიშებზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უპირატესი კონტროლის უფლება; შეთანხმება, რომელიც უფლებას იძლევა, მოიხსნას სახსრები ეკონომიკური აგენტის საანგარიშსწორებო ან სადეპოზიტო ანგარიშებიდან. ამავე კანონის მე-40 მუხლის თანახმად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და ეკონომიკურ აგენტს შორის დადებული ხელშეკრულება განსაზღვრავს ეკონომიკური აგენტის შემდეგ ვალდებულებებს: ყველა ანგარიშიდან შემოსული ნაღდი ფული მოახმაროს გარანტირებულ კრედიტზე დავალიანების დაფარვას; არ გააფორმოს დამატებით ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც მოიცავენ გარანტირებულ კრედიტებთან შედარებით პრიორიტეტულ სავალო ვალდებულებებს.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის 2000წ. 5 იანვარს გაფორმებული საბანკო მომსახურეობის ხელშეკრულება საერთოდ კი არ უკრძალავდა კლიენტს სხვა საბანკო დაწესებულებებში საქმიანობას, არამედ იგი მხოლოდ იმ პერიოდისათვის აწესებდა შეზღუდვებს აქტიურ საბანკო ოპერაციების წარმოებაზე, თუ კლიენტს “ს. ბ.” ვალი ექნებოდა.

აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ უსაფუძვლოა საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის 2000წ. 5 იანვარს დადებულ საბანკო მომსახურეობის შესახებ ხელშეკრულების 2.3.3 და 2.3.7 მუხლები ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კო.იის 2002წ. 18 ნოემბრის განჩინება “ს. ბ.” უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ უნდა დარჩეს უცვლელი, ვინაიდან მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 419-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კო.იის 2002წ. 15 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ხოლო ამავე კო.იის 2002წ. 18 ნოემბრის განჩინება ყადაღის დადების შესახებ დარჩეს უცვლელი.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

* ix. susg 2002, #5, samoq., gv. 834-850.