გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-553-01 24 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

სააქციო საზოგადოება “ა-მა” 2000წ. 13 დეკემბერს კავშირ “საქართველოს ...ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1993წ. 3 დეკემბერს სააქციო საზოგადოება “ა-ს”, კავშირ “საქართველოს ...სა” და კომპანია “ა. ტ. ი-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ.

ხელშეკრულების თანახმად კავშირ “საქართველოს ...ს” სააქციო საზოგადოება “ა-ისათვის” უნდა მიეწოდებინა ელექტროენერგია ხარისხის მოქმედი სტანდარტების შესაბამისად, ხოლო ელექტროენერგიის მიწოდების ნაწილობრივ ან მთლიანად შეწყვეტის შემთხვევაში მოსარჩელე ორი დღით ადრე გაეფრთხილებინა.

კავშირმა “საქართველოს ...მა” სს “ა-ს” მიაწოდა უხარისხო ელექტროენერგია, ამასთან, ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე ადგილი ჰქონდა და აქვს ელექტროენერგიის მიწოდების შეწყვეტას.

ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესების შესაბამისად გაკეთებული გაანგარიშებით სააქციო საზოგადოება “ა-მა” 1999წ. დეკემბრიდან 2000წ. ნოემბრის ჩათვლით განიცადა 4775251 ლარის ზიანი.

მოსარჩელემ მოითხოვა მითითებული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრება.

კავშირმა “საქართველოს ...მა” სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ სააქციო საზოგადოება “ა-ი” არ ასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას, არ იხდიდა მიწოდებული ელექტროენერგიის ღირებულებას, რაც გარკვეულ სიძნელეებს უქმნიდა კავშირს ნაკისრ მოვალეობათა შესრულებაში.

კერძოდ, სს “ა-ს” ხელშეკრულების 2.3.1. მუხლის შესაბამისად თავისი საქმიანი პარტნიორის მეშვეობით ყოველთვიურად არ გადაუხდია მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის 59% (შეღავათიანი 59%-ის გადახდა ევალებოდა იმ შემთხვევაში, თუ დარჩენილი ნაწილის გადახდის გადავადებაზე იქნებოდა საგადასახადო ინსპექციის თანხმობა, მაგრამ ასეთი არ ყოფილა).

თუ ხელშეკრულების მითითებული პირობა არ შესრულდებოდა, მაშინ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება ძალას კარგავდა, ანდა სს “ა-ი” მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ვალდებული იყო, გადაეხადა მოხმარებული ელექტროენერგიის სრული ღირებულება და არა მხოლოდ 59%.

სააქციო საზოგადოება “ა-ის” მიერ მიწოდებული ელექტროენერგიის გადაუხდელობამ შეადგინა 18,089,373,96 ლარი.

მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის გადაუხდელობა უხარისხო ელექტროენერგიის მიწოდების საბაბით მოპასუხეს უსაფუძვლოდ მიაჩნია იმ მოტივით, რომ მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის გადახდა პირველ რიგში უნდა მოხმარებოდა ელექტროენერგიის სექტორის საიმედო და გარანტირებულ ფუნცქიონირებას. მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის გადაუხდელობამ განაპირობა სათანადო პარამეტრების დაუცველობა, რაზეც მოსარჩელეს პრეტენზიის გამოთქმის უფლება არ ჰქონდა.

არ არსებობს არცერთი ორმხრივი აქტი უხარისხო ელქტროენერგიის მიწოდებაზე, ასევე არ არსებობს არცერთი შეტყობინება სიხშირისა და ძაბვის ვარდნის შემთხვევაზე.

არასათანადო ხარისხის ელექტროენერგიის მიწოდების შემთხვევაში სს “ა-ი” მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ვალდებული იყო, არ მიეღო ელექტროენერგია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 10 აპრილის გადაწყვეტილებით სააქციო საზოგადოება “ა-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა: კავშირ “საქართველოს ...ს” სს “ა-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 4770251 ლარი და სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხა 5000 ლარი.

საოლქო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ საქართველოს ...ს, სს “ა-სა” და კომპანია “ა. ტ. ი-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ.

ამ ხელშეკრულების შესაბამისად მხარეებს წარმოეშვათ გარკვეული უფლებები და მოვალეობები. კერძოდ, სს “ა-ს” ელექტროენერგია უნდა მოეხმარა მოქმედი ნორმების შესაბამისად და მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის 41% უნდა გადაეხადა 2003წ. იანვრიდან 24 თვის განმავლობაში. საქართველოს ...ს უნდა მიეწოდებინა სს “ა-ისათვის” ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარისხის ელექტროენერგია, ხოლო კომპანია “ა. ტ. ი-ს” უნდა გადაეხედა მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის 59%.

ამავე ხელშეკრულებით საქართველოს ... შემოდგომა ზამთრის პერიოდში უხარისხო, არასათანადო ძაბვის და სიხშირის ელექტროენერგიის მიწოდებისათვის თავისუფლდებოდა ამ მიზეზით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისაგან.

საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს ხელშეკრულება თავისი შინაარსით წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას და იგი არ შეწყვეტილა.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ არ დაიცვა ხელშეკრულების 5.5 მუხლის მოთხოვნა. კერძოდ, მოსარჩელეს არ მიაწოდა სათანადო ძაბვის და სიხშირის ელექტროენერგია, ასევე, ელექტროენერგია მიაწოდა წყვეტილობით. მოპასუხემ ზიანის მიყენების შესახებ შეტყობინების მიღებისთანავე არ ჩამოაყალიბა კომისია, რომელსაც, თავის მხრივ, ათი დღის განმავლობაში უნდა შეემოწმებინა შეტყობინებაში მითითებული ფაქტის სისწორე და შეედგინა სათანადო აქტი. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის მიერ ასეთი შეტყობინება მიეწოდა ...ს, მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია და დაადასტურა კიდეც. ამავე მუხლის შესაბამისად ძალაში შევიდა მოსარჩელის მიერ შედგენილი ცალმხრივი აქტები.

საოლქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების 5.8 პუნქტის მიხედვით პრეტენზია ზარალის შესახებ არ უნდა განხილულიყო, რადგან მოსარჩელეს არ ჰქონდა გადახდილი მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასური. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია არცერთი მტკიცებულება თავისი განმარტების დასამტკიცებლად.

საოლქო სასამართლომ სკ-ს 410-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულების 5.8 მუხლი ბათილად მიიჩნია, რადგან წინასწარი შეთანხმებით, დაუშვებელია ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმა.

საოლქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება მოსარჩელის მიერ ალტერნატიული წყაროს გამოყენების შესაძლებლობასთან დაკავშირებით, რადგან ხელშეკრულების 6.3 მუხლის შესაბამისად ალტერნატიული წყაროს გამოყენება მოსარჩელის უფლება იყო და არა ვალდებულება.

საოლქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულების 11.5 მუხლის შესაბამისად სს “ა-ი” ვალდებული იყო მოწოდებული ელექტროენერგიის ღირებულების 41% დაეფარა 2003 წლიდან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის ამის შესახებ თანხმობას მიიღებდა საგადასახადო ინსპექციისაგან. ვინაიდან სს “ა-ს” ასეთი ნებართვა არ გააჩნდა, მოპასუხემ მიიჩნია, რომ სს “ა-ს” მიწოდებული ელექტროენერგიის ღირებულება მთლიანად უნდა დაეფარა მისი მიწოდების პარალელურად. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სკ-ს 52-ე მუხლის შესაბამისად ხელშეკრულების 11.5 მუხლი ამავე ხელშეკრულების 12.1 მუხლის შესაბამისად ხელშეკრულების შემაფერხებელ გარემოებად უნდა ჩათვლილიყო, ვინაიდან ამავე ხელშეკრულების 12.1 მუხლის “ა” პუნქტის მიხედვით ხელშეკრულების მონაწილე თითოეული მხარე აცხადებდა და გარანტიას იძლეოდა, რომ უფლებამოსილი იყო, დაედო ეს ხელშეკრულება და არავისგან არავითარი ნებართვა არ იყო საჭირო, რათა შეესრულებინა ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებანი.

საოლქო სასამართლომ სკ-ს 410-ე მუხლის გამოყენებით ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ მას გადასახდელად არ უნდა დაკისრებოდა შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებათა შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რადგან ზემოთ მითითებული ნორმის საფუძველზე დაუშვებელია წინასწარი შეთანხმებით ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმა.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულების 5.5 მუხლის თანახმად სს “ა-ის” მიერ ცალმხრივად შედგენილი აქტები გადაეგზვნა მოპასუხეს, რომლის მიერაც იგი სადავოდ არ მიჩნეულა, გაზიარებულ იქნა და ამრიგად, ძალაში შევიდა კიდეც.

2001წ. 11 მაისს კავშირმა “საქართველოს ...მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა საოლქო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

1. 1999წ. 3 დეკემბრის ხელშეკრულება, მიუხედავად იმისა, რომ მათზე ხელი მოაწერა “საქართველოს ...მა, არ იყო მისი ნებით დადებული ხელშეკრულება, რადგან იგი იურიდიული სტატუსით არაა კომერციული ორგანიზაცია, თვითონ არ აწარმოებს ელექტროენერგიას და პასუხისმგებლობას ვერ იღებს ქსელში შემოსულ უხარისხო ელექტროენერგიის გამო გამოწვეულ ზიანზე. მოცემულ შემთხვევაში ამ ხელშეკრულების გაფორმება მიღებულ იქნა სამთავრობო სტრუქტურების მიერ და იგი იძულებული იყო, შეესრულებინა ზემდგომი ინსტანციების მითითება.

2. კასატორი მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების 4.1 მუხლის მიხედვით გადახდილი უნდა ყოფილიყო მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის 59%, ხოლო დანარჩენი გადავადებულიყო 2003 წლამდე საგადასახადო სამსახურთან შეთანხმების და ამ უკანასკნელისაგან ნებართვის, სერთიფიკაციის მიღების შემდეგ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ხელშეკრულება ძალას კარგავდა.

რადგან სს “ა-მა” საჭიროდ არ მიიჩნია ამ პირობის შესრულება, თუმცა ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისია აუცილებლად მიიჩნევდა ხელშეკრულების ამ ნაწილის შესრულებას, აღნიშნულის შეუსრულებლობა ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველი გახდა.

კასატორს მიაჩნია, რომ თუ კი შესასრულებლად აუცილებელი არ იქნებოდა ხელშეკრულების 11.5 პუნქტი, მაშინ ხელშკრულების შეღავაიანი 4.1 პუნქტი მაინც უნდა გაუქმებულიყო, რადგან საგადასახადო სამსახურიდან სათანადო ნებართვის უქონლობის შემთხვევაში ელექტრობაზარი არ დათანხმდებოდა 4.1 პუნქტის შეტანაზე ხელშეკრულებაში და “ა-ს” ელექტოენერგიის საფასური მთლიანად უნდა გადაეხადა.

3. კასატორი მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მიჩნეული იქნება, რომ უნდა გადახდილიყო მიწოდებული ელექტროენერგიის 59%, ხოლო ფაქტობრივად მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის 50%-ც კი, არაა გადახდილი, ასეთ ვითარებაში ხელშეკრულების 5.8 პუნქტის შესაბამისად პრეტენზია ზარალზე არც განიხილებოდა და “...” არც იყო ვალდებული, შეექმნა რაიმე კომისია, შეესწავლა და დაედგინა სს “ა-ისათვის” მიყენებული ზარალი.

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სკ-ს 534-ე და 410-ე მუხლები, რადგან ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნის უფლებაზე უარი გამოიწვეული იყო მხოლოდ სს “ა-ის” მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობით, რითაც ზიანი თავდაპირველად მიადგა “...ს”, რადგან მან ვერ მიიღო კუთვნილი თანხები და რის გამოც შეუძლებელი გახდა ვალდებულების თავისი ნაწილის შესრულება.

მისი მოსაზრებით, ელექტროენერგიის უხარისხობაზე პასუხისმგდებელია ელექტროენერგიის შემომტანი. “...” არ იყო ვალდებული, გადაუხდელობის გამო განეხილა პრეტენზიები ზარალზე და არც იყო ვალდებული, აენაზღაურებინა ზარალი.

4. კასატორმა მიუთითა, რომ ხელშეკრულების 2.1.2. პუნქტის მიხედვით მიმწოდებელი არ აგებდა პასუხს ელექტროენერგიის ხარისხზე 1 ნოემბრიდან 1 აპრილამდე, ანუ პრეტენზიები ზარალზე აღნიშნული პერიოდისათვის საერთოდ არ უნდა განხილულიყო. მიუხედავად ამისა, სს “ა-ის” მიერ ცალმხრივად შედგენილ აქტში ნათქვამია, რომ ზარალი მიყენებული იყო როგორც უხარისხო ელექტროენერგიის მიწოდებით, ისე, საერთო გათიშვით, მაგრამ არ არის დაკონკრეტებული ზარალის ოდენობა გათიშვით და ზარალი _ უხარისხო ელექტროენერგიის მიწოდებით. ამასთან, სს “ა-ის” აქტები არაა დადასტურებული არცერთი კომპეტენტური ორგანიზაციის მიერ.

5. 2000წ. 15 მაისიდან “...მა” 2000წ. 5 მაისის წერილით, ელექტროენერგიის საფასურის გადაუხდელობის გამო, სს “ა-ს” ცალხმრივად შეუწყვიტა ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლის საფუძველზე, რასაც “ა-ის” მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია, ამიტომ მომდევნო პერიოდის ურთიერთობები არ უნდა დარეგულირებულიყო 1993წ. 3 დეკემბრის ხელშეკრულებით.

6. კასატორის მოსაზრებით, სს “ა-ს”, ელექტროენერგიის მიუწოდებლობის შემთხვევაში ჰქონდა უფლება, ეპოვა ელექტროენერგიის ალტერნატიული წყარო, მაგრამ მან არ ისარგებლა ამით, რითაც შეგნებულად დაუშვა, რომ მას მისდგომოდა ზარალი.

7. გარდა ამისა, კასატორმა მიუთითა, რომ სს “ა-ს” ...ის დავალიანება გააჩნია 18 მილიონი ლარის ოდენობით და ამის გამო სს “ა-ის” პრეტენზიები ზარალის ანაზღაურებაზე აბსურდულად მიაჩნია.

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მოისმინა მხარეთა განმარტებანი, მიაჩნია, რომ ამ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი, მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს დასაბუთებული არა აქვს მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად მხარეების ფაქტობრივი უფლება-მოვალეობის შესაბამისად განხორციელებული გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება არ მიუცია მათი მოქმედებისათვის. ასევე სამართლებრივი თვალსაზრისით არ შეუფასებია მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება და ხელშეკრულებაში გამოთქმული ურთიერთსაწინააღმდეგო მოსაზრებებიდან გამომდინარე _ მხარეთა შორის ურთიერთობის დარეგულირების შესაძლო პირობები.

არასწორია საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოპასუხის მიერ არ იქნა დაცული ხელშეკრულების 5.5 მუხლის მოთხოვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ძაბვისა და სიხშირის ცვლილებებისა და ელექტროენერგიის მიწოდების შესახებ შეტყობინების მიღებისთანავე არ ჩამოყალიბდა კომისია, რომელსაც, თავის მხრივ, ათი დღის განმავლობაში უნდა შეემოწმებინა შეტყობინებაში მითითებული ფაქტის სისწორე და შეედგინა სათანადო აქტი.

მართალია, საქმეს ერთვის მოსარჩელის მიერ ძაბვის და სიხშირის ცვლილების გამო ელექტროენერგიის მიწოდების შეფერხების შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ აქტები და მითითებული აქტები გადაგზავნილია მოპასუხესთან, მაგრამ აღნიშნული გარემოება არ წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი 5.5 მუხლის მოთხოვნათა დაცვას, რადგან ამ ხელშეკრულების 5.4 მუხლი ითვალისწინებს, რომ ელექტროენერგიის შეწყვეტის მიზეზით მიღებული ზარალის შესახებ მომხმარებელმა 72 საათის განმავლობაში უნდა აცნობოს ...ს.

მართალია, საქმეში მოთავსებულია აქტები ელექტოროენერგიის წყვეტილობის გამო მიყენებული ზიანის შესახებ, მაგრამ საქმეს არ ერთვის შეტყობინება ...სადმი ელექტროენერგიის შეწყვეტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ. საქმეში წარმოდგენგილი აქტები, მაგალითად აქტი, 1999წ. 9 და 10 დეკემბერს ელ.ენერგიის ნაწილობრივი გამორთვით მიყენებული ზიანის შესახებ, შედგენილია ცალმხრივად 20 დეკემბერს და დაუდგენელია, თუ როდის გადაეცა იგი მოპასუხეს, ანუ დარღვეულია ხელშეკრულების 5.4 მუხლის მოთხოვნა წყვეტილობის გამო გამოწვეული ზიანის 72 საათის განმავლობაში მოპასუხისათვის შეტყობინების აუცილებლობის შესახებ, რაც, თავის მხრივ, მოწინააღმდეგე მხრიდან ხელშეკრულების 5.5 მუხლით გათვალისწინებულ მოქმედებათა შესრულების შესაძლებლობას გამორიცხავს. აქედან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულების 5.5 მუხლის თანახმად თითქოს ძალაში შევიდა ელ.ენერგიის წყვეტილობის გამო სს “ა-ის” მიერ ცალმხრივად შედგენილი აქტები.

დაუსაბუთებელია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმ ნაწილშიც, რომ ხელშეკრულების 5.8 პუნქტის მიხედვით მოპასუხის განმარტება იმის შესახებ, რომ პრეტენზია ზარალის შესახებ არ უნდა განხილულიყო, რადგან მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია დოკუმენტები, რომ სს “ა-ს” გადახდილი არ ჰქონდა ელ.ენერგიის საფასური.

სსკ-ს 222-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს უფლება აქვს, მხარეებს მისცეს შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მინიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულიად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოებათა დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამოკვლევას.

როცა მოპასუხე საოლქო სასამართლოში მიუთითებდა, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა გადახდილი მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასური საერთოდ, სასამართლო თუ სარწმუნოდ არ მიიჩნევდა აღნიშნულ განცხადებას, შეეძლო, წინადადება მიეცა მხარისათვის, წარმოედგინა ამის შესახებ სათანადო დოკუმენტაცია. მიუხედავად იმისა, რომ მხარემ მოითხოვა სათანადო დოკუმენტაციის წარმოდგენის მიზნით საქმის განხილვის გადადება, სასამართლომ შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ასევე არასწორია საოლქო სასამართლოს მითითება ხელშეკრულების 11.5 მუხლის უცილოდ ბათილად მიჩნევის შესახებ.

მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულების 11.5 მუხლი მიუთითებდა, რომ წინამდებარე ხელშეკრულების ამოქმედებისათვის მომხმარებელი უზრუნველყოფდა საქართველოს საგადასახადო ინსპექციის შეთანხმებას სათანადო საბუთის სახით, ანუ მითითებული მუხლი მოიცავდა შეთანხმებას ამავე ხელშეკრულების 4.1 მუხლში გათვალისწინებულ, მოხმარებული ელექტროენერგიის ღირებულების გადახდის წესსა და პირობებზე, ანუ მითითებული მუხლი ადგენს, რომ სს “ა-ის” და სს “ალ...ს” მიერ ელ. ენერგიის გადახდის წესი და პირობები ხელშეკრულების 4.1 მუხლის თანახმად განხორციელდებოდა იმ შემთხვვაში, თუ კი ამის შესახებ სათანადო ნებართვას მიიღებდნენ საგადასახადო სამსახურიდან.

სკ-ს 61-ე მუხლის შესაბამისად უცილოდ ბათილ გარიგებად ითვლება გარიგება, რომელიც არ წარმოშობს დასახულ სამართლებრივ შედეგს არც მხარისათვის და არც მესამე პირისათვის. თუ რატომ არ წარმოშობდა სამართლებრივ შედეგს მხარისათვის ხელშეკრულების 11.5 მუხლში მითითებული პირობა _ საოლქო სასამართლომ ვერ ახსნა და გარიგების ამ ნაწილის ბათილად მიიჩნევა იმ მოსაზრებით, რომ კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის არსებულ ხელშეკრულებაში ნაკისრი ვალდებულების შესრულების გადავადებაზე მესამე პირისადმი უფლების გადაცემა ხელშეკრულების ამ ნაწილის ბათილობის საფუძველს წარმოადგენდა იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლის შემოწმება შეუძლებელია.

ასევე არასწორია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოპასუხე არ უნდა განთავისუფლებულიყო პასუხისმგებლობისგან იმ პერიოდში მიყენებული ზიანისათვის, რომელიც გამოწვეული იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში. ამ ხელშეკრულების 2.12 პუნქტის შესაბამისად განისაზღვრა მიმწოდებლის ვალდებულება, რომ იგი უზრუნველყოფდა მოქმედი სტანდარტების შესაბამისი ელექტროენერგიის მიწოდებას გარდა შემოდგომა-ზამთრის პერიოდისა (1 ნოემბრიდან 1 აპრილამდე ჩათვლით). არასწორია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სკ-ს 410-ე მუხლი წინასწარი შეთანხმებით ასეთი სახის პასუხისმგებლობის გამორიცხვას დაუშვებლად მიიჩნევს და ასევე არასწორია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მითითებული პერიოდისათვის მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რადგან სკ-ს 410-ე მუხლის შესაბამისად მართლაც დაუშვებელია, ვალდებულების დარღვევის გამო, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმა წინასწარი შეთანხმებით, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მოვალის მიერ ვალდებულებების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს მხოლოდ ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. მოცემულ შემთხვევაში კავშირ “საქართველოს ...ს” არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა ზიანის ანაზღაურება შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში სათანადო ელექტროენერგიის მიუწოდებლობისათვის, იმიტომ რომ ხელშეკრულებით ასეთი მოქმედებისათვის პასუხისმგებლობა გათვალისწინებული არ იყო, ანუ ხელშეკრულება ათავისუფლებდა მხარეს ზიანის დადგომის შემთხვევაში ანაზღაურებისაგან.

სკ-ს 412-ე მუხლის შესაბამისად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში ამ პერიოდისათვის მოპასუხე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხს არ აგებდა, რადგან მის მიერ არასათანადო ელექტროენერგიის მოწოდება თავისთავად არ წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სკ-ს 494-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად მყიდველს არ წარმოეშობა უფლებები ნივთის ნაკლის გამო, თუ ხელშეკრულების დადების მომენტში მან იცოდა ამის შესახებ.

მოცემულ შემთხვევაში სს “ა-ს”, რომელმაც ხელშეკრულების დადების დროს იცოდა, რომ შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში მიეწოდებოდა არასათანადო დენი, არ წარმოეშობა უფლება ამ პერიოდისათვის სათანადო ელექტროენერგიის მიწოდების მოთხოვნის და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არასტანდარტული ელექტროენერგიის მიწოდების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ.

საოლქო სასამართლომ სკ-ს 488-ე მუხლის შესაბამისად მხედველობაში უნდა მიიღოს ის გარემოება, რომ ნივთი ნივთობრივად უნაკლოდ ითვლება, თუ შეთანხმებული ხარისხისაა. აქედან გამომდინარე, ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობის შესაბამისად, თუ შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში მოსარჩელეს მიეწოდებოდა არასათანადო ელექტროენერგია და ეს მხარეთა შორის წინასწარ იყო შეთანხმებული, ივარაუდება, რომ ამ პერიოდში მიწოდებული ელექტროენერგიაც უნაკლო იყო.

ხელშეკრულების 11.5 მუხლის ბათილად ცნობის შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს ძალას ხომ არ დაკარგავდა ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის მოთხოვნაც და შესაძლებელი იქნებოდა თუ არა 11.5 პუნქტის არარსებობის შემთხვევაში ეარსება ხელშეკრულების 4.1 პუნქტს, რომელიც მიწოდებული ელექტროენერგიის საფასურის ანაზღაურების შეღავათიან პირობებს აწესებს.

საოლქო სასამართლომ უტყუარად უნდა დაადგინოს, მხარეებს შორის დადებული 1999წ. 3 დეკემბრის ხელშეკრულება მართლაც ხომ არ შეწყდა 2000წ. 15 მაისიდან და ამის შემდეგ მხარეები ურთიერთობას ხომ არ აგრძელებდნენ უბრალო ნასყიდობის ხელშეკრულების პრინციპებიდან გამომდინარე 1999წ. 3 დეკემბრის ხელშეკრულების პირობების გაუთვალისწინებლად. ამასთან, საოლქო სასამართლომ წარმოდგენილი აქტების საფუძველზე სათანადო დოკუმენტებით უტყუარად უნდა დაადგინოს, რაში გამოიხატება რეალური ზიანი, რამდენია დაბალი ძაბვის, დაბალი სიხშირის და ელექტროენერგიის მიწოდების წყვეტილობის გამო. აქედან, რამდენი მოდის შემოდგომა-ზამთრის პერიოდზე და რამდენი – დანარჩენ პერიოდზე. საოლქო სასამართლომ უნდა დაადგინოს. ხელშეკრულების 5.8 პუნქტში მითითებული მოსაზრება, “პრეტენზია არ განიხილება, თუ მომხმარებლის დებიტორული დავალიანება ...ის მიმართ წინამდებარე ხელშეკრულებით არ აღემატება მოხმარებული ელექტორენერგიის საფასურის 50%-ს”. აღნიშნული გარემოება ხომ არ მიუთითებს იმაზე, რომ მომხმარებლის პრეტენზია განიხილება, თუ კი მოხმარებული ელექტრო ენერგიის საფასური საერთოდ არაა გადახდილი. საოლქო სასამართლომ ასევე უნდა გაარკვიოს, ხელშეკრულების 11.5 მუხლით გათვალისწინებული პირობა როდის უნდა შესულიყო ძალაში (დრო მითითებული არაა) და გადახდის ვალდებულება მოსარჩელეს ხელშეკრულების 4.2 მუხლის თანახმად მხოლოდ 2003 წლიდან ხომ არ წარმოეშობოდა. ასევე უნდა გაირკვეს, ხელშეკრულების 5.5 მუხლის შესაბამისად ვის კომპეტენციაში შედიოდა ზარალის ოდენობის განსაზღვრა და ამავე ხელშეკრულების 5.6 მუხლის შესაბამისად ვინაა უფლებამოსილი პირი, დამრღვევ მხარეს წარუდგინოს პრეტენზია. საოლქო სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმაზე, ჰქონდა თუ არა წესდების შესაბამისად კავშირს ამგვარ ხელშეკრულებაში მონაწილეობის მიღებისა და საბაზრო წესების მეოთხე თავის შესაბამისად ...ის ლიცენზიანტის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში იგი მხოლოდ მოსარჩელესთან ერთად ხომ არ გამოდის საქმეში თანამოსარჩელედ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე დადგენილი არა აქვს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მოსარჩელის მიერ განსაზღვრული მიყენებული ზიანის რეალობა.

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული.

მოცემულ საქმეზე საქმის ფაქტობრივი გარემოებები საოლქო სასამართლოს მიერ სრულყოფილად არ არის გამოკვლეული და ამის გამოკვლევა საკასაციო სასამართლოს კომპეტენციას სცილდება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

კავშირ “საქართველოს ...ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 10 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაბურუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.