¹3კ-606-02 12 ივნისი, 2002 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 28 აპრილს ლ. ტ-ოვამ გ. თ-შვილის, გი. თ-შვილის, თბილისის მთაწმინდის რაიონის შს სამმართველოსა და მოსამართლე ზ. გ-ას წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1983 წლიდან იგი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოპასუხე გ. თ-შვილთან. ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ შვილი გი. თ-შვილი. მათი ოჯახი ცხოვრობდა თბილისში, ..... ქუჩაზე. 1991-92 წლებში ქ. თბილისში მომხდარი მოვლენების დროს სახლი დაიწვა, რის გამოც მიიღეს ორდერი ....... ქუჩაზე მშენებარე სახლში 4 ოთახიანი ბინის მიღების თაობაზე. ახალ ბინაში გადასვლამდე დროებით ცხოვრობდნენ ერთოთახიან ბინაში. ეკონომიურად ძალიან უჭირდათ, მეუღლე ცუდად ეპყრობოდა, რამაც მის ნერვიულ სისტემაზე გავლენა მოახდინა და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში დასჭირდა სტაციონალური მკურნალობის კურსის ჩატარება ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში. (ამ საავადმყოფოდან აღებული ცნობის საფუძველზე მათმა ოჯახმა მიიღო 4 ოთახიანი ბინა 3 ოთახიანის ნაცვლად). ეკონომიური მდგომარეობის გამო იგი მცირეწლოვან შვილთან ერთად იძულებული გახდა წასულიყო რუსეთში, სადაც დაიწყო მუშაობა, მიიღო ბინა, მაგრამ მიმოწერა არ შეუწყვეტია თავის მეუღლესთან. როცა მისი შვილი გახდა 16 წლის, იგი საცხოვრებლად გადმოვიდა მამამისთან. მოგვიანებით შეიტყო, რომ მისი მეუღლე სხვა ქალთან ცხოვრობს, რომლის შვილიც ცოლად მიიყვანა მისმა შვილმა. იგი სასწრაფოდ ჩამოვიდა თბილისში, სადაც შეიტყო, რომ ახალი ბინა მის მეუღლეს გაუქირავებია, საიდანაც იგი ამოუწერიათ. ახალი ბინა პრივატიზებული იყო მეუღლის სახელზე, მეუღლესთან განქორწინებული იყო სასამართლოს მეშვეობით და მისი ყოფილი მეუღლის განცხადების საფუძველზე სასამართლოს მეშვეობით ცნობილი იყო ქმედუუნაროდ. მართალია, საქართველოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის ასოციაციის სარჩელის საფუძველზე ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება გაუქმებულ იქნა, მაგრამ ამ გარემოებამ მას მიაყენა ძლიერი ფსიქიური სტრესი, თავი იგრძნო დამცირებულად და შეურაცხყოფილად. ყველას გიჟი ეგონა, ბევრიც არიდებდა თავს მასთან ურთიერთობას.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ იგი არის სადავო ბინის თანამესაკუთრე, რადგან ბინა შეძენილია მოპასუხესთან ქორწინების პერიოდში, რის გამოც მოითხოვა მითითებული ბინის 1/2-ის საკუთრებაში გამოყოფა; აღნიშნული ბინის იჯარით გაცემული შემოსავლის 50%-ის მისთვის მიკუთვნება; მორალური ზიანის მიყენებისათვის გ. თ-შვილისათვის 50000 ლარის დაკისრება, ბინის პრივატიზაციის გაუქმება და ბინიდან მისი ამოწერის გაუქმება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 26 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გ. თ-შვილს ლ. ტ-ოვას სასარგებლოდ დაეკისრა საცხოვრებელი სახლის იჯარის შემოსავლის შედეგად მიღებული თანხის 1/3-ის, 33000 ლარის გადახდა, მოსარჩელის სასარგებლოდ. მასვე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის მიყენებისათვის 10000 ლარის გადახდა. დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მოსარჩელეს რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტების საქმეთა პალატის 2001წ. 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონულ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მორალური ზიანის დაკისების ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მოთხოვნის საფუძველზე სასამართლოს მიერ 1998წ. 10 აგვისტოს მოსარჩელე ცნობილი იქნა ქმედუუნაროდ, რასაც საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ იგი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მართლაც მკურნალობდა ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში სტაციონალურად და შემდგომში ეს გადაწყვეტილება გაუქმდა მისი გამოჯანმრთელების გამო, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია მოსარჩელის პატივისა და ღირსების, აგრეთვე, საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების გავრცელებას. მოსარჩელის ქმედუუნაროდ ცნობა მოხდა სასამართლოს გადაწყვეტილებით და თუნდაც მოცემული გადაწყვეტილება უკანონო ყოფილიყო, მოპასუხეს არ შეიძლება პასუხი ეგო ამ გადაწყვეტილების კანონიერებასთან დაკავშირებით. რაც შეეხება მოპასუხის მხრივ ქმედუუნარობასთან დაკავშირებით სასამართლოში განცხადებით მიმართვას სავსებით შეესაბამება მოქმედ კანონმდებლობას და ვერ ჩაითვლება პირის პატივისა და ღირსების შემლახველ ქმედებად. მოსარჩელემ კი ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხე თავისი ქმედებით მიზნად ისახავდა მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მოპასუხის შეპასუხებაში მითითებული გარემოება, რომ მოსარჩელემ ფაქტობრივად მიატოვა ოჯახი, დაგმო მათი განვითარების პოზიცია, და დღეს ანტიკონსტიტუციურად მოქმედ პიროვნებას წარმოადგენს, ვერ ჩაითვლებოდა პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების გავრცელებად, რადგან მოსარჩელეს ფაქტობრივად მიტოვებული ჰყავდა ქმარ-შვილი და იგი წლების მანძილზე ცხოვრობდა რუსეთში. რაც შეეხება მეორე და მესამე გამონათქვამს, კერძოდ, ის გარემოება, რომ პირმა დაგმო ეროვნული პოზიცია, ვერ ჩაითვლება მისი პატივის და ღირსების შემლახველად, რადგან ნებისმიერ პირს უფლება აქვს, ჰქონდეს განსხვავებული აზრი ეროვნულ მოძრაობაზე, ხოლო პირის ანტიკონსტიტუციური მოქმედების ჩამდენ პირად მოხსენიება წარმოადგენს პირის მიერ სხვა პირის შეფასებას და სცილდება სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის დისპოზიციას.

2002წ. 2 აპრილს მოსარჩელის წარმომადგენელმა ლ. ყ-იანმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით 10000 ლარის დაკისრება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის განხილვის დროს არ გამოიყენა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-14 პუნქტი (დისკრიმინაციის აკრძალვა) და ამავე კონვენციის მე-3 პუნქტის (წამების აკრძალვა) მოთხოვნები. მისი მოსაზრებით, მოპასუხის მხრივ ნამდვილად ჰქონდა ადგილი მოსარჩელეზე, როგორც რუსი ეროვნების მოქალაქის მიმართ დევნა-შევიწროებას.

კასატორს მიაჩნია, რომ ნაცვლად იმისა, რომ სასამართლომ დაიცვას დაზარალებული, აშკარად იცავს მჩაგვრელს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელის ქმედუუნაროდ ცნობა მოხდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლოს თუნდაც ამ გადაწყვეტილების მიღების დროს, დაერღვია კანონის მოთხოვნები და მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება, არასწორ სასამართლო გადაწყვეტილებაზე არ შეიძლება პასუხი აგოს მხარემ. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს გადაწყვეტილებით პირის ქმედუუნაროდ ცნობა არ წარმოადგენს მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების გავრცელებას, რადგან მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა, თუ რაში გამოიხატებოდა გავრცელების ფაქტი და ვერც ის, რომ მოპასუხე მიზნად ისახავდა მისი ღირსების, პატივისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვას.

კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ სასამართლო უნდა გამოდიოდეს დაზარალებულის დამცველად, მაგრამ აშკარად იცავს მჩაგვრელს, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, ამიტომ კასატორის აღნშნული მოსაზრება ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები, თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნას ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტი.

ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. ამავე კოდექსის მე-5 მუხლის შესაბამისად სამოქალაქო საქმეზე მართლმსაჯულების ახორციელებს მხოლოდ სასამართლო კანონისა და სასამართლოს წინაშე ყველა პირის თანასწორობის საწყისებზე. აქედან გამომდინარე, აბსოლუტურად დაუსაბუთებელია კასატორის მიერ საქმეში მონაწილე მხარეების “დაზარალებულად” და “მჩაგვრელებად” დაყოფა და სასამართლოს ვალდებულება საქმის განხილვის დროს “დაზარალებულისათვის” დახმარების აღმოჩენის აუცილებლობის შესახებ.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ევროპის კონვენციის “ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ” მე-3 მუხლის მოთხოვნა.

მითითებული კონვენციის მე-3 მუხლის შესაბამისად არავინ შეიძლება გახდეს წამების, არაადამიანური მოპყრობის ან დასჯის მსხვერპლი.

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენცია ამ მუხლს ასაბუთებს “წამების აკრძალვით”.

წამება არის ისეთი მოქმედება, როცა პირს განზრახ მიეყენება ფიზიკური ან ზნეობრივი ტკივილი ან ტანჯვა იმ მიზნით, რომ მისგან ან მესამე პირისაგან მიღებულ იქნეს ცნობები ან აღიარება, რათა დაისაჯოს იმ ქმედებისათვის, რომელიც მან ან მესამე პირმა ჩაიდინა, ან რომლის ჩადენაშიც იგი ეჭვმიტანილია, აგრეთვე, დაშინებული ან იძულებული გახდეს თვითონ ან მესამე პირი, რაც ემყარება ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციას, ამასთან, ზემოაღნიშნული მოქმედებას უნდა ჩადიოდეს სახელმწიფო თანამდებობის პირი, ან სხვა პირი, რომელიც სახელმწიფოს რანგში გამოდის.

მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეთა მხრივ ასეთ ქმედებას მოსარჩელის მიმართ ადგილი არ ჰქონია, ანუ წამებას და არაადამიანურ მოპყრობას ადგილი არ ჰქონია. ასევე, ადგილი არ ჰქონია დამამცირებელ მოპყრობას ან დასჯას.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა და დაარღვია “ადამიანის უფლებათა და ძირითადი თავისუფლებათა დაცვის შესახებ ევროპის კონვენციის” მე-14 მუხლის მოთხოვნები.

ამ ნორმის შესაბამისად კონვენციაში ჩამოთვლილი უფლებებით და თავისუფლებებით სარგებლობა შეუძლია ყველას, ყოველგვარი სახის – სქესობრივი, რასობრივი, კანის ფერის, ენის, რელიგიური, პოლიტიკური ან სხვა მრწამსის, ეროვნული ან სოციალური წარმოშობის, ეროვნული უმცირესობისადმი კუთვნილების, ქონებრივი მდგომარეობის, დაბადების ან სხვა გარემოებების გამო დისკრიმინაციის გარეშე.

კასატორის მითითება იმის შესახე, რომ თითქოს “ნაციონალისტი” მოპასუხე რუსი ეროვნების მოსარჩელის დევნას აწარმოებდა ეროვნული ნიშნის მიხედვით და ახდენდა მის დისკრიმინაციას, საფუძველს მოკლებულია. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ეროვნული ნიშნის მიხედვით. სასამართლოს არც ეროვნული ნიშნის მიხედვით მიუჩნევია მოპასუხე ქმედუუნაროდ, ხოლო შემდეგ ქმედუნარიან პირად, აქედან გამომდინარე, კასტორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს “ნაციონალისტი” მოპასუხე ეროვნული ნიშნის მიხედვით ახდენდა მოსარჩელის დისკრიმინაციას, აშკარად უსაფუძვლოა, არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან და არც მოსარჩელეს დაუყენებია აღნიშნული საკითხი თავის სარჩელში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, თუ პატივის, ღირსების, პირადი ცხოვრების საიდუმლოების, პირადი ხელშეუხებლობის ან საქმიანი რეპუტაციის, შემლახველი ცნობების გამავრცელებელი არ დაამტკიცებს, რომ ისინი სინამდვილეს შეეფერება და თუ ეს მოქმედება გამოწვეულია პირის ბრალეული მოქმედებით, მხარეს უფლება აქვს, მოთხოვოს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა, თუ რაში გამოიხატებოდა მოპასუხის მხრივ ზემოთ მითითებული ცნობების გავრცელების ფაქტი და ის გარემოება, რომ მოპასუხე მიზნად ისახავდა მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვას.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ რაიონული სასამართლოს 1998წ. 10 აგვისტოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის ქმედუუნაროდ ცნობის შესახებ თუნდაც უკანონო ყოფილიყო, ამ გადაწყვეტილებაზე პასუხს ვერ აგებს მხარე, რომელმაც კანონით დადგენილი წესით მიმართა სასამართლოს მოსარჩელის ქმედუუნაროდ ცნობასთან დაკავშირებით, ვინაიდან მოპასუხისათვის ცნობილი იყო მოსარჩელის სტაციონალურად ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში მკურნალობის ფაქტი და მოსარჩელის ქმედუუნარობაში ეჭვის შეტანის საფუძველიც გააჩნდა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ლ. ტ-ოვას წარმომადგენელ ლ. ყ-იანის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.