გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-618-02 29 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 26 თებერვალს ე. ჟ-იამ ს. შ-იას წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა წალენჯიხის რაიონის სასამართლოს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ გამომძიებელმა ს. შ-იამ 1991 წელს მისი კუთვნილი ავტომანქანა “ვაზ 21063” უსაფუძვლოდ დააკავა და გამოძიების დამთავრებამდე, ასევე, უსაფუძვლოდ გადასცა სხვა მოქალაქეს.

მოსარჩელემ გამომძიებელ ს. შ-იასგან მოითხოვა იმავე მარკის სამი წლის ავტომანქანის დაბრუნება ანდა ამ ავტომანქანისა და გადასაფარებელი ბრეზენტის (რომელიც მანქანის გადაცემის დროს დაიკარგა პოლიციიდან) ღირებულების, 3200 აშშ დოლარის, ანაზღაურება.

1999წ. 7 მაისამდე მოცემულ საქმეზე მოპასუხედ მოწვეული იყო მხოლოდ ს. შ-ია, ხოლო 1999წ. 26 ივნისს ისე, რომ მოსარჩელეს საქმეში მოპასუხედ არ მოუწვევია თ. ფ-ია, სასამართლომ თავისი ინიციატივით თ. ფ-ია ს. შ-იასთან ერთად მოპასუხედ მოიწვია, თუმცა საქმეში მოპასუხედ მისი ჩაბმის შესახებ განჩინება არ მიუღია.

მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარუდგენიათ, მაგრამ საქმის სასამართლოში განხილვის დროს სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ თავისი მოქმედება, სადავო ავტომანქანის ჟ. კ-იაზე გადაცემა, სწორად მიაჩნიათ, ხოლო თუ რა ვითარებაში დაიკარგა ავტომანქანაზე გადაფარებული ბრეზენტი მათთვის უცნობია, ამიტომ მათ არ შეიძლება დაეკისროს სარჩელში მითითებული თანხის გადახდა.

ჩხოროწყუს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 29 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ს. შ-იას დაეკისრა 4000 ლარის, ხოლო თ. ფ-იას 400 ლარის გადახდა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 18 დეკემბრის განჩინებით ს. შ-იასა და თ. ფ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე ჩხოროწყუს რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ გამომძიებლების ს. შ-იას და თ. ფ-იას მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების კანონის დარღვევით წარმოების შედეგად ზიანი მიადგა მოსარჩელეს. კანონის დარღვევა გამოიხატა საგამოძიებო ვადის უსაფუძვლოდ 10 წლით გაჭიანურებასა და სადავო ავტომანქანის, სათანადო საფუძვლის არარსებობის გამო, სხვა პირისათვის არამესაკუთრე ჟ. კ-იასათვის, გადაცემაში და მოსარჩელის კუთვნილი ბრეზენტის დაკარგვაში.

აქედან გამომდაინარე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 457-ე მუხლის შესაბამისად მოსარჩელისათვის ზიანი უნდა აენაზღაურებინა ზიანის მიმყენებელს, ანუ ავტომანქანის ქურდობის ფაქტზე გამოძიების მწარმოებელ გამომძიებლებს.

2002წ. 28 მარტს ს. შ-იამ და თ. ფ-იამ საკასაციო საჩივრით მიმართეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. კასატორებმა მოითხოვეს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება დაუსაბუთებელია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტა უნდა მომხდარიყო სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964წ. რედაქცია).

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 457-ე მუხლი (1964წ. რედაქცია) ზიანის მიყენებისათვის აყალიბებს პასუხისმგებლობის ზოგად საფუძვლებს. კერძოდ, იმას, თუ როგორ და ვის მიერ უნდა ანაზღაურდეს ზიანი, რა შემთხვევაში თავისუფლდება ზიანის მიმყენებელი ანაზღაურებისაგან და რა შემთხვევაში შეიძლება ანაზღაურდეს მართლზომიერი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანი.

ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებლობის კონკრეტული საფუძვლები მითითებულია ამავე კოდექსის 41-ე თავში. კონკრეტულად სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ბრალით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებებზე მითითებულია ამავე კოდექსის 458-ე მუხლში. ამ ნორმის შესაბამისად ორგანიზაცია მოვალეა, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიყენებულია მისი მუშაკის ბრალით, როცა ეს მუშაკი თავის შრომითს (სამსახურებრივ) მოვალეობას ასრულებდა.

მოცემულ შემთხვევაში, თუ კი სასამართლო მიიჩნევდა, რომ გამომძიებლების მოქმედებით (გამოძიების ვადების უსაფუძვლოდ გაჭიანურება, სადავო ავტომანქანის სხვა პირზე უკანონო გადაცემა) მოსარჩელემ განიცადა ზიანი, მაშინ სასამართლო ვალდებული იყო, მოცემული დავის გადასაწყვეტად გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 458-ე მუხლი (1964წ. რედაქცია). ამ მუხლის შესაბამისად ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრებოდა ორგანიზაციას, ანუ შს სამინისტროს.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც სამოქალაქო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” პუნქტის შესაბამისად საკასაციო საჩივრის საფუძველს წარმოადგენს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 79-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სასამართლო საქმის განხილვას შეუდგება დაინტერესებული პირების განცხადებით. მხარეებად სასამართლოში შეიძლება გამოვიდნენ ფიზიკური და იურიდიული პირები.

ამავე კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” პუნქტის შესაბამისად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მოპასუხის გვარი, სახელი და მისამართი. ხოლო თუ მოპასუხე იურიდიული პირია – მისი სახელწოდება და მისამართი, ხოლო ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ.

კანონის ზემოთ მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე მოსარჩელე სარჩელის წარდგენის დროს თვითონ ირჩევს მოპასუხეს. თუ კი მოსარჩელე შეცდომით აირჩევს არასათანადო მოპასუხეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად სასამართლოს უფლება აქვს, მხარეს მისცეს შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 458-ე მუხლის (1964წ. რედაქცია) პრინციპებიდან გამომდინარე სარჩელზე პასუხი შეიძლება ეგო მხოლოდ ორგანიზაციას, ცხადია, მოცემულ საქმეზე მოპასუხედ შს სამინისტრო უნდა ყოფილიყო. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე და 85-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო, მოსარჩელისათვის შეეთავაზებინა არასათანადო მოპასუხის შეცვლა სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე თანახმა არ იქნებოდა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, მაშინ შეეძლო უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს 393-ე და 394-ე მუხლებით,M ანუ ამოწმებს იმას, გადაწყვეტილება კანონის დარღვევით ხომ არ არის გამოტანილი ან მიღებული გადაწყვეტილება დასაბუთებულია თუ არა.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად არ მოახდინა რა რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შემოწმება, თვითონ მიიღო უკანონო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 458-ე მუხლი (1964წ. რედაქცია). ამ კანონის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ ნაცვლად ორგანიზაციისა საქმეში მოპასუხეებად მუშაკი ჩააბა და ზიანის ანაზღაურება დააკისრა იმ პირებს, რომლებსაც ამ ნორმის შესაბამისად არ შეიძლება დაკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურება. ზიანი ანაზღაურების დაკისრება იმ პირზე, რომელსაც კანონის შესაბამისად არ ეკისრება ზიანის ანაზღაურება, თავისთავად დაუსაბუთებელს ხდის სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, რაც ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

მართალია, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 469-ე მუხლის პირველი ნაწილის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად იმ პირს, რომელმაც სხვა პირის მიერ მიყენებული ზიანი აანაზღაურა, აქვს უკუმოთხოვნის (რეგრესის) უფლება ამ პირისადმი ზიანის ასანაზღაურებლად გადახდილი თანხის რაოდენობით, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, მაგრამ ჯერ ერთი, კანონით დადგენილი უკუმოთხოვნის აღნიშნული პრინციპი პირის უფლებაა და არა მოვალეობა და მეორეც, მოცემულ შემთხვევაში მუშაკის ბრალით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სამოქალაქო სამართლის 458-ე მუხლის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად ამ კანონითვე ეკისრება ორგანიზაციას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ვერ დაასაბუთა ს. შ-იას და თ. ფ-იას რატომ დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება, თუ კი ზიანი, გამოწვეული იქნებოდა ზემოთმითითებულ პირთა ბრალით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 458-ე მუხლის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად ზიანის ანაზღაურება ევალებოდა ორგანიზაციას.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე და 85-ე მუხლების შესაბამისად უნდა გადაწყვიტოს საქმეში სათანადო მხარის ჩაბმის საკითხი და ამის შესაბამისად გადაწყვიტოს, მოცემული დავის გადაწყვეტა ხომ არ უნდა მოხდეს ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტის საპროცესო წესების გამოყენებით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლოს იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ს. შ-იას და თ. ფ-იას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 18 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

აპელანტები განთავისუფლდნენ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მორალური ზიანის ანაზღაურება