¹3კ-619-02 21 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999წ. 8 დეკემბერს მ. წ-ძესა და ნ. ს-ძეს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც მ. წ-ძემ ნ. ს-ძეს ასესხა 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 3000 ლარი ექვსი თვის ვადით, 10%-ით. იმავე დღეს მხარეებს შორის სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, სესხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის დაბრუნების უზრუნველსაყოფად, ასევე ვალის გადაცილებით მიყენებული ზიანის, პირგასამტეხლოს, სასამართლოსა და ქონების რეალიზაციის ხარჯების ასანაზღაურებლად. ნ. ს-ძემ იპოთეკით დატვირთა საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. ზესტაფონში. აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის საცხოვრებელი ფართი შეადგენს 50კვ.მ-ს, დამხმარე _ 9 კვ.მ-ს, სულ 59კვ.მ-ს.

25.05.01წ. მ. წ-ძემ სასარჩელო განცხადეებით მიმართა სასამართლოს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხე ნ. ს-ძემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და ვალის ძირითადი თანხიდან დააბრუნა მხოლოდ 300 აშშ დოლარი, დასაბრუნებელი კი დარჩა 1200 აშშ დოლარი და 10% 2250 აშშ დოლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ნ. ს-ძეზე 3450 აშშ დოლარის დაკისრება, რომლის ანაზღაურებაც უნდა მოხდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შედეგად.

ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს დამოუკიდებბელი სარჩელით მიმართეს ნ. ს-ძის შვილებმა: თ. და გ. ს-ძებმა, მოითხოვეს საქმეში დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირებად ჩაბმა, 1986წ. 1 აგვისტოს რეესტრი ¹1520-ით რეგისტრირებული სამკვიდრო უფლების მოწმობაში ცვლილებების შეტანა და აწ გარდაცვლილ პ. ს-ძის ქონებაზე კანონიერ მემკვიდრეებად აღიარება დედასთან ერთად, სამკვიდრო წილიდან თავიანთი წილის ნატურით რეალურად გამოყოფა და რეესტრი ¹1182-ით იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. წ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოსარჩელეს უარი ეთქვა იპოთეკით დატვირთულ ნ. ს-ძის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სახლის რეალიზაციაზე, ხოლო მასზე მიყენებული ზიანის სრული მოცულობით ანაზღაურება 3450 აშშ დოლარის ოდენობით დაეკისრათ იპოთეკის ხელშეკრულების შეცილების უფლების მქონე პირებს _ ნ. ს-ძესა და გ. ს-ძეს, რომელთა დაუდევრობითაც იქნა დაშვებული შეცდომა გარიგებაში. ასევე დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელიც: ა) შეტანილ იქნა შესწორება ზესტაფონის მე-2 სახელმწიფო სანოტარო კანტორის სახელმწიფო ნოტარიუსის მიერ 1986წ. 1 აგვისტოს რეესტრი ¹1520-ით გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლება მოწმობაში, რითაც აწ გარდაცვლილი პ. ს-ძის ქონებაზე მემკვიდრედ მის მეუღლესთან ნ. ს-ძესთან ერთად ცნობილ იქნენ მისი შვილები _ გ. და თ. სამხარაძეები 1/3 წილზე; ბ). აწ გარდაცვლილ პ. ს-ძის დანაშთი ქონებიდან _ საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. ზესტაფონში, მის კანონიერ მემკვიდრეებს შორის რეალური წილის გამოყოფა განისაზღვრა შემდეგნაირად: ნ. ს-ძეს მიეკუთვნა 39კვ.მ, გ. ს-ძეს 10კვ.მ, თ. ს-ძეს 10 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი შესაბამის არასაცხოვრებელ ფართთან ერთად; ბათილად იქნა ცნობილი 1999წ. 8 დეკემბერს მ. წ-ძესა და ნ. ს-ძეს შორის დადებული ხელშეკრულება.

სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. წ-ძემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 30 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. წ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. წ-ძესა და ნ. ს-ძეს შორის 1999წ. 8 დეკემბერს დაიდო სესხის ხელშკერულება, რომლითაც ნ. ს-ძემ ისესხა 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 3000 ლარი 6 თვით 10% სარგებლით. იმავე თარიღით მხარეებს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება საცხოვრებელ სახლზე. 1986წ. 1 გვისტოს კანონისმიერი მემკვიდრის უფლების მოწმობით დადგენილია, რომ 1986წ. 31 იანვარს გარდაცვლილ პ. ს-ძის ქონებაზე, კერძოდ, საცხოვრებელ სახლზე მემკვიდრედ ცნობილ იქნა მისი მეუღლე ნ. ს-ძე.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ აპელანტის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რაც შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას. სააპელაციო პალატამ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგები და სამართლებრივი შეფასებები და მიიჩნია, რომ არ არსებობს აღნიშნული გადაწყვეტილევბის გაუქმების საფუძველი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. წ-ძემ. კასატორმა მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე, რომელთა მიხედვით ირკვევა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების შესახებ საქმეში ჩაბმულმა მესამე პირებმა იცოდნენ თავიდანვე, ვინაიდან ნ. ს-ძემ ფული ისესხა გ. ს-ძისა და დისშვილის მ. შ-ძისათვის, რომლებიც მიდიოდნენ უცხოეთში სამუშაოდ. გარდა ამისა, იპოთეკის ხელშეკრულების დასადებად სანოტარო ბიუროში შ. წ-ძე და ნ. ს-ძე მოიყვანა გ. ს-ძემ თავისი ა/მანქანით. ამდენად, კასატორი თვლის, რომ მესამე პირებმა იცოდნენ თავიდანვე იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობა და თუ ხსენებული გარიგება მიაჩნდად საცილოდ, სარჩელი სასამართლოში უნდა წარედგინათ ერთი თვის ვადაში ე.ი. 2000წ. იანვარში.

კასატორმა განმარტა, რომ ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები, კერძოდ, გასცდნენ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, რაც იმაში გამოიხატება, რომ მესამე პირები სარჩელით მოითხოვნდნ 1999 წლის 8 დეკემბერს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ქ. ზესტაფონი, ... მდებარე სახლის 213 ნაწილზე, სასამართლომ კი მთლიანად გააუქმა იპოთეკის ხელშეკრულება.

კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ მესამე პირებმა გაუშვეს ექსვსთვიანი ხანდაზმულობის ვადა სამკვიდრო ქონების მიღების თაობაზე.

აღნიშულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო პალატის 2002წ. 30 იანვარს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი პირვანდელი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობით და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე" ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 1986წ. 1 აგვისტოს კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობით 1986წ. 31 იანვარს გარდაცვლილი პ. ს-ძის ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობილ იქნა მისი მეუღლე _ ნ. ს-ძე. სამკვიდრო ქონება, რომელზედაც გაცემულ იქნა ეს მოწმობა, შეადგენს ერთსართულიან 50 კვ.მ საცხოვრებელ ფართის სამოთახიან და 9 კვ.მ დამხმარე ფართს. 1999წ. 8 დეკემბერს მ. წ-ძესა და ნ. ს-ძეს შორის გაფორმდა სესხისა და მის უზრუნველსაყოფად იპოთეკის ხელშეკრულებები და იპოთეკით დაიტვირთა ნ. ს-ძის სახელზე რიცხული სახლი.

სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა და სათანადო სეფასება არ მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, რომლის შესაბამისად დაკმაყოფილდა მესამე პირთა სარჩელი და შეტანილ იქნა შესწორება ზესტაფონის მე-2 სანოტარო კანტორის სახელმწიფო ნოტარიუსის მიერ 1986წ. 1 აგვისტოს გაცემულ კნონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობაში, რაც საფუძვლად დაედო 1999წ. 8 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. პირველი ინსტანციის სასამართლო მიუთითებს, რომ მემკვიდრეობის მოწმობა სწორად იყო გაცემული პირველი რიგის მემკვიდრეზე ნ. ს-ძეზე და შესაბამისად სწორი ჩანაწერი იქნა გაკეთებული პ. ს-ძეზე რიცხული საცხოვრებელი სახლის ტექნიკურ პასპორტში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში არ არის განმარტებული და ახსნილი ის სამართლებრივი მექანიზმი, რომლის შესაბამისად კანონმდებლობის დაცვით გაცემული მემკვიდრეობის მოწმობის საფუძველზე შეძენილი ქონების იპოთეკით დატვირთვის ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1421 მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის შესაბამისად მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, იმ შემთხვევაში, როდესაც მოცემულ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა არის გაცემული სხვა პირზე არ წარმოადგენს დასკვნის საფუძველს, რომ ფაქტობრივ მფლობელს სამკვიდრო მიღებული აქვს.

სასამართლოს არ გაურკვევია და არ უმსჯელია მესამე პირთა მიერ ხომ არ არის გაშვებული სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანის მოთხოვნის სასარჩელო ხანდაზმულობის კანონით დადგენილი ვადა.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნები. კერძოდ, აღნიშნული მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი ვიდრე ის მოითხოვდა. საქმეში მესამე პირებად ჩაბმული გ. და თ. ს-ძეები შეგებებული სარჩელით ითხოვდნენ გარდაცვლილი მამის ქონების 1/3 მემკვიდრეებად აღიარებასა და იპოთეკის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას სახლის საცხოვრებელი ფართის ნაწილზე, ხოლო სასამართლომ მთლიანად ბათილად ცნო იპოთეკის ხელშეკრულება, რითაც გასცდა თავის კომპეტენციას და დაარღვია მოქმედი კანონმდებლობა.

მოცემულ საქმეზე სასამართლომ არ გაარკვია დავის საგანი, არ არის მითითებული ის იურიდიული ნორმები, რომლის საფუძველზეც ორ პირს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე თანხის გადახდა ეკისრება მესამე პირს, რომელიც ხელშეკრულების მხარე არ ყოფილა. ამასთან სასამართლომ გაიზიარა მოსაზრება, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების და შესაბამისად სესხის ხელშეკრულების დადების თაობაზე გ. ს-ძისათვის ცნობილი გახდა მხოლოდ სარჩელის სასამართლოში აღძვრის შემდეგ. A

სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა გარკვეული სესხის ხელშეკრულებაში გათვალისწინებუილი 10% შეესაბამებოდა თუ არა ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონზე დაფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთის ზღვრულ ოდენობას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. წ-ძის საკასაციო საჩიავრი დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 30 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება