¹3კ-631-02 12 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 23 აგვისტოს შპს “ა-მა” შპს “ს-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1997წ. 30 ივნისს შპს “ს-მა” და შპს “ა-მა” ერთი წლის და 6 თვის ვადით გააფორმეს ორმხრივი ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1 პუნქტის თანახმად შპს “ს-ი” ვალდებული იყო, ქსელების მოდერნიზაციისა და განახლების მიზნით მონაწილეობა მიეღო საჭირო აპარატურისა და სამონტაჟო-გასაწყობ სამუშაოთა შესრულებაში, რაც შპს “ს-ის” მიერ არ იქნა შესრულებული. ხელშეკრულების შესაბამისად მოპასუხეს უნდა გადაეხადა 1.837.979 აშშ დოლარის ნახევარი – 918989 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ ვალდებულება შეასრულა, მაგრამ მოპასუხემ უარი განაცხადა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების წილობრივი მონაწილეობით შესრულებაზე. ვინაიდან მოპასუხემ არ გადაიხადა შეძენილი აპარატურის ნახევარი, ამ თანხის გადახდა აწარმოა მოსარჩელემ, მაგრამ სათანადო თანხების უქონლობის გამო ვადაგადაცილებისათვის მოუწია ზედმეტად 267245 აშშ დოლარის გადახდა.

ამავე ხელშეკრულების შესაბამისად შპს “ა-ის” აბონენტებს გამავალ ხაზებზე მომსახურეობას უწევდა შპს “ს-ი” და იღებდა შესაბამის ანაზღაურებასაც. ამ ვითარების გამო თავისთავად შპს “ს-ი” კავშირს ახორციელებდა შპს “ა-ის” ქსელის გამოყენებით, რომლის ექსპლუატაციაზე მომსახებას ახორციელებდა შპს “ა-ი”, მაგრამ შემომავალ ზარებზე მომსახურების თანხებს იღებდა “ს-ი” და შპს “ა-ს” გადასახადს არ უხდიდა. მითითებული საკითხის მოგვარებისა და შესრულებული სამუშაოების ანაზღაურების მიზნით მან არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს – კავშირგაბმულობის სამინისტროს და საქართველოს ანტიმონოპოლიურ სამსახურს, მაგრამ უშედეგოდ. ამ მიმართებით ხელშეკრულების გაფორმება შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 2000წ. 2 იანვარს, რომლითაც ერთი წუთის მომსახურების ღირებულება განისაზღვრა 3 თეთრით. ამ სახის მომსახურების ღირებულებამ 1997წ. ივნისიდან 2000წ. 1 იანვრამდე შეადგინა 416381 ლარი. მართალია, 1997წ. 30 ივნისის ხელშეკრულება შემომავალ ზარებზე არ განსაზღვრავდა მომსახურების ღირებულებას, მაგრამ, ვინაიდან ხელშეკრულებით დარეგულირებული იყო გამავალი ზარების ღირებულება, რასაც შპს “ა-ი” იხდიდა კიდეც, იგულისხმებოდა, რომ შემომავალ ზარებზე მომსახურების ღირებულებაც იგივე იყო.

მიუხედავა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო, გადაეხადა მომსახურების ღირებულება, მან უსაფუძვლოდ უარი განაცხადა მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებაზე.

გარდა ამისა, 1998წ. მარტიდან სს “ე-ის” თბილისის სატელეფონო ქსელსა და შპს “ს-ის” სადგურს შორის ხორციელდებოდა “ა-ის” მიერ მოწყობილი 2 მეგაბიტიანი არხებით მომსახურება 2 მეგაბიტიანი არხებითვე ხორციელდებოდა შპს “ს-ის” დაკავშირება შპს “ა-ის” აბონენტებთანაც, მაგრამ მიუხედავად არაერთი მოთხოვნისა, “ს-ის” მიერ ხელშეკრულება არ იქნა ხელმოწერილი და არც გაწეული მომსახურების თანხები გადახდილი.

მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსის მე-4, 361-ე, 52-ე, 319-ე, 394-ე, 335-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა, შპს “ს-ის” ქსელების მოდერნიზაციისა და განახლების მიზნით აპარატურის შეძენასა და სამონტაჟო გასაწყობი სამუშაოების შესრულებაში მონაწილეობის მიუღებლობის გამო დაკისრებოდა გამოწვეული ზარალის – 267245 აშშ დოლარის – ანაზღაურება; შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე გაწეული მომსახურების ხარჯების, 416381 ლარის ანაზღაურება და შპს “ა-ის” მიერ 2 მეგაბიტიანი არხებით გაწეული მომსახურების საფასურის _ 524400 ლარის, სახელმწიფო ბაჟის – 5000 ლარისა და იურიდიული მომსახურების ხარჯების – 40000 ლარის, სულ – 1520271 ლარის გადახდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ქსელის მოდერნიზაციისათვის აპარატურის შეძენისა და სამონტაჟო სამუშაოებისათვის გადახდილი თანხების ანაზღაურების ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არასწორი იყო, ვინაიდან მხარეს წარმოდგენილი არ ჰქონდა გაანგარიშება იმის შესახებ, თუ რაში გამოიხატებოდა ზიანის – 267 245 ლარის – არსებობა. ამასთან, მოწყობილობათა შეძენა განხორციელდა ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ და თუნდაც ამ მოწყობილობის შეძენით ზიანი განეცადა, მათ ამ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა.

მანვე მიუთითა, რომ შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მომსახურების ხარჯების სახით 416 381 ლარის მოთხოვნაც უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან მხარეებს შორის შემომავალ ზარებზე მომსახურების ანაზღაურების შესახებ არ არსებობდა ხელშეკრულება. ამასთან, გაურკვეველია, თუ რის საფუძველზე გაიანგარიშა შემომავალი ზარების ოდენობა და ღირებულება.

მოპასუხის მოსაზრებით, საფუძველს ასევე მოკლებულია მოსარჩელის მოთხოვნა 2 მეგაბიტიან არხებზე მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან მხარეებს შორის არ არსებობს შეთანხმება. მისივე მოსაზრებით, ასევე საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მოთხოვნა სამართლებრივი მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, ვინაიდან საპროცესო კანონმდებლობა ასეთი ხარჯების ანაზღაურებას არ იცნობს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეს დაეკისრა 940781 ლარის, იურიდიული მომსახურეობის – 5000 ლარის და სასამართლო ხარჯების – 5000 ლარის – გადახდა.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის 1997წ. 30 ივნისს დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება. მითითებული ხელშეკრულების 1.2 და 3.2 მუხლების შესაბამისად რეგულირდებოდა “ს-სა” და “ა-ს” შორის ურთიერთობანი. ანგარიშსწორება მხარეებს შორის უნდა მომხდარიყო ყოველთვიურად, მომდევნო თვის 20 რიცხვამდე. მიუხედავად იმისა,M რომ მოსარჩელე ანაზღაურებდა გამავალ ზარებზე მომსახურებას, შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე “ა-ის” მიერ “ს-ისათვის” გაწეული მომსახურების ანაზღაურებას არ ახდენდა “ს-ი”. “ს-ი” ასევე არ უნაზღაურებდა “ა-ის” 2 მეგაბიტიანი არხებით გაწეული მომსახურების ღირებულებას. ამ მომსახურეობის ანაზღაურების შესახებ “ს-ი”, როგორც დომინანტი საწარმო, ხელშეკრულებასაც არ უფორმებდა “ა-ს”, მიუხედავად მისი არაერთი მოთხოვნისა.

“ს-სა” და “ა-ს” შორის ხელშეკრულების დონეზე ურთიერთობა მოწესრიგდა მხოლოდ 2000წ. 1 იანვარს. ამ ხელშეკრულებით მომსახურების საფასური განისაზღვრა 3 თეთრით, რასაც მოპასუხე 2000წ. 1 იანვრიდან მოსარჩელის სასარგებლოდ იხდიდა, მაგრამ აუნაზღაურებელი დარჩა მომსახურების ხარჯები 1997წ. 30 ივნისიდან 2000წ. 1 იანვრამდე და ამ ხარჯებმა შეადგინა სულ 416381 ლარი. საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 1997წ. 30 ივნისიდან 2000წ. 1 იანვრის ჩათვლით საზღვარგარეთის და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მომსახურებას ახორციელებდა შპს “ა-ი”, მაგრამ მომსახურების ღირებულებას ღებულობდა შპს “ს-ი”.

საოლქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “ა-ი” შპს “ს-ს” მომსახურებას უწევდა 2 მეგაბიტიანი არხებითაც და ამ მომსახურების ღირებულებამ შეადგინა 524400 ლარი.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 629-ე, 630-ე მუხლების საფუძველზე ნარდობის ხელშეკრულების დროს (სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად შპს “ს-ი”, როგორც დომინატი საწარმო, ვალდებული იყო, შემომავალ ზარებზე და 2 მეგაბიტიან არხზებზე მომსახურების ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელესთან დაედო ხელშეკრულება) ანაზღაურება უსიტყვოდაც ითვლება შეთანხმებულად, თუ გარემოების მიხედვით ნარდობა მხოლოდ ანაზღაურებითაა მოსალოდნელი. თუ ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ არის, ტარიფის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სატარიფო განაკვეთი, ხოლო თუ ტარიფი არ არსებობს, მაშინ – ჩვეულებრივი ანაზღაურება.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის ყოველდღიური სამეწარმეო ურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე, “ა-ის” მიერ “ს-ისათვის” გაწეული მომსახურება მხოლოდ ანაზღაურებით იყო მოსალოდნელი, ამასთან, მხარეებს მომსახურების ტარიფები დადგენილი ჰქონდათ და სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობაც ამ შეთანხმებულ ტარიფებს ეყრდნობოდა.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საზღვარგარეთის და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე და 2 მეგაბიტიან ხაზებზე მომსახურების ანაზღაურების თაობაზე სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის საფუძველზე არ იყო ხანდაზმული, ვინაიდან მოსარჩელემ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით არაერთგზის მიმართა საქართველოს კავშირგაბმულობის სამინისტროს და საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიურ სამსახურს. უკანასკნელი მიმართვა განხორციელდა 1999წ. 6 მაისს და ხანდაზმულობის ვადის დენაც აქედან უნდა დაიწყოს. ვინაიდან სარჩელი შეტანილია 2001წ. 23 აგვისტოს, ანუ სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა გასული არ იყო.

საოლქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ქსელის მოდენიზაციისათვის გაწეული ხარჯების გადაუხდელობის შედეგად მიყენებული ზიანის _ 267245 ლარის – ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში და მიუთითა: მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა, რომ მიყენებული ზიანი მოპასუხის ბრალით იყო გამოწვეული.

საოლქო სასამართლომ მხოლოდ 500 ლარის ფარგლებში დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში.

2002წ. 12 აპრილს შპს “ს-მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ 1997წ. 30 ივნისის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა საზღვარგარეთის და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მოსარჩელის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებას. ამასთან, მოსარჩელეს სათანადო მტკიცებულებები არ წარუდგენია სასამართლოში 416381 ლარის დავალიანების არსებობის თაობაზე. მასვე მიაჩნია, რომ შპს “ს-ი” არ იყო მონოპოლისტი საწარმო და არ იყო ვალდებული, ხელშეკრულება გაეფორმებინა შპს “ა-თან” შემომავალ ზარებზე მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე.

მისი მოსაზრებით, ვინაიდან არ არსებობდა ვალდებულება, არ შეიძლებოდა არსებულიყო შესრულება.

კასატორის მოსაზრებით, საოლქო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მხარეებს შორის 1997წ. 30 ივნისს დადებული ხელშეკრულება ნარდობის ხელშეკრულებად და შესაბამისად, არასწორად გამოიყენა კანონი. მისი მოსაზრებით, ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, ეს ხელშეკრულება არის ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, ამიტომ კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელიცაა, ვინაიდან სასამართლოს არ გაურკვევია, რომელი სამუშაო შეასრულა მოსარჩელემ და რა სამუშაოს შესრულებისათვის უნდა გადაიხადოს მოპასუხემ 416381 ლარი. ამასთან, სასამართლოს, ნარდობის ხელშეკრულების პრინციპიდან გამომდინარე, არ დაუსაბუთებია, რომ შესრულებული სამუშაო ანაზღაურებადია და იგი უნდა აანაზღაუროს მოპასუხემ.

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ 1998წ. მარტიდან 1999წ. მაისის ჩათვლით სს “ე-ის” თბილისის სატელეფონო ქსელსა და შპს “ს-ის” სადგურებს შორის მომსახურება ხორციელდებოდა შპს “ა-ის” მიერ მოწყობილი 2 მეგაბიტიანი არხებით, რისთვისაც მოსარჩელეს მოპასუხემ უნდა გადაუხადოს 524400 ლარი. მისი მოსაზრებით, სასამართლოს არგუმენტი საფუძველს მოკლებულია, ვინაიდან მხარეებს შორის ხელშეკრულება 2 მეგაბიტიანი არხებით მომსახურების შესახებ არ გაფორმებულა. არც მოსარჩელის მიერაა წარმოდგენილი რაიმე დოკუმენტი მოპასუხის მიერ 2 მეგაბიტიანი არხით სარგებლობას, ასევე, ამ არხებით სარგებლობის ხანგრძლივობისა და ფასების შესახებ. მოსარჩელის მიერ ამ მიმართებით წარმოდგენილი ცნობები ცალმხრივია. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ცალმხრივი გაანგარიშება არ შეიძლებოდა, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი გამხდარიყო, ვინაიდან 2 მეგაბიტიანი არხებს იყენებს სხვა ოპერატორიც. 2 მეგაბიტიანი არხების მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების 50%-ის მისთვის დაკისრება დაუშვებელია, ვინაიდან 2 მეგაბიტიანი არხებით სარგებლობის შესახებ მხარეებს შორის არ არსებობდა ხელშეკრულება და თუნდაც დადასტურებულიყო მოპასუხის მიერ ამ ხაზით სარგებლობის ფაქტი, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულების არარსებობის გამო, რაიმე თანხის ანაზღაურება მოპასუხეს არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა.

კასატორს მიაჩნია, რომ თუ სასამართლო გაიზიარებდა მოსარჩელის მოთხოვნას, მაშინ ვალდებული იყო, 1998წ. დეკემბრამდე ურთიერთობებზე გაევრცელებინა ხანდაზმულობის ვადა. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი, ვინაიდან საოლქო სასამართლოს მიერ მითითებულ წერილებში საუბარია მხოლოდ ხელშეკრულების გაფორმების მოთხოვნებზე და არა – ფულადი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნაზე.

კასატორი ადასტურებს 2 მეგაბიტიანი არხებით სარგებლობის ფაქტს და აღნიშნავს, რომ შპს “ა-ის” აბონენტებთან დაკავშირება შეუძლებელია მოსარჩელის კუთვნილი 2 მეგაბიტიანი არხების გამოუყენებლად, მაგრამ მას მიაჩნია, რომ შპს “ს-ი” და შპს “ე-ი” არ შეიძლება იხდიდეს ყველა ოპერატორისათვის გაწეული მომსახურების საფასურს. მისი მოსაზრებით, თუ “ე-ი” უხდის ღირებულების 50%-ს, დანარჩენი 50% უნდა გადანაწილდეს 9 სხვა ოპერატორზე, რადგან ამ ხაზებით სარგებლობენ ისეთი ოპერატორები, როგორიცაა: “მ-ი”, “ჯ-ი”, “კ-ი”, “ლ-ი” და სხვები.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება 2 მეგაბიტიანი არხების მოდერნიზაციაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში არ გასაჩივრებულა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს დადგენილად აქვს მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოდავე მხარეებს შორის 1997წ. 30 ივნისს დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება. მითითებული ხელშეკრულების 1.2 და 3.2 მუხლების შესაბამისად რეგულირდებოდა შპს “ს-სა” და შპს “ა-ს” შორის ურთიერთობანი. ანგარიშსწორება უნდა მომხდარიყო ყოველთვიურად მომდევნო თვის 20 რიცხვამდე. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე ანაზღაურებდა გამავალ ზარებზე მომსახურებას, შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე, შპს “ა-ის” მიერ შპს “ს-ისათვის” გაწეული მომსახურების ანაზღაურებას შპს “ს-ი” არ ახდენდა. იგი ასევე არ ანაზღაურებდა 2 მეგაბიტიანი არხებით გაწეული მომსახურების ღირებულებას. ამ მომსახურების ანაზღაურების შესახებ მოპასუხე, როგორც დომინანტი საწარმო, ხელშეკრულებასაც არ აფორმებდა მოსარჩელესთან.

საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მომსახურების ანაზღაურების შესახებ მხარეებს შორის ხელშეკრულების გაფორმება შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 2000წ. 21 იანვარს. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად მომსახურების საფასური განისაზღვრა სამი თეთრით, რასაც მოპასუხე იხდიდა კიდეც, მაგრამ აუნაზღაურებელი დარჩა მომსახურება 1997წ. 30 ივნისიდან 2000წ. 1 იანვრამდე და ამ თანხამ საერთო ჯამში შეადგინა 416381 ლარი.

საოლქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოპასუხეს მომსახურებას უწევდა 2 მეგაბიტიანი არხებითაც, მაგრამ მომსახურების თანხები მოპასუხემ არ აანაზღაურა და დავალიანებამ შეადგინა 524400 ლარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები სასარჩელო ხანდაზმულობის გავრცელების მოთხოვნის გარდა არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, ამიტომ იგი ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს შპს “ს-ს” _ შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მომსახურების ანაზღაურების ვალდებულება არ ეკისრება. ვინაიდან 1997წ. 30 ივნისის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა შპს “ა-ისათვის” საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებას, ამასთან, შპს “ს-ი” არ იყო მონოპოლისტი საწარმო და ვალდებული არ იყო ხელშეკრულება გაეფორმებინა მოსარჩელესთან.

დადგენილია, რომ შპს “ს-ი” სადავო პერიოდისათვის წარმოადგენდა დომინანტ საწარმოს. “საქართველოს ტელეკომუნიკაციის სექტორის განვითარებისა და ინვესტიციების სტრატეგიის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 22 თებერვლის ¹75 ბრძანებულების და საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიური სამსახურის 1999წ. 8 ივლისის ¹2-4/12-388 წერილით, დადასტურებულია, რომ შპს “ს-ი” წარმოადგენს დომინანტ ოპერატორს, რომლის წილიც საქართველოს ტელეკომუნიკაციების ბაზარზე შეადგენს დაახლოებით 80%-ს.

სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, მართალია, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ, კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი (ხელშეკრულების თავისუფლება), მაგრამ ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მაშინ საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. მას არ შეუძლია, კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს ხელშეკრულების არათანაბარი პირობები.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის 1997წ. 30 ივნისს დადებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა რა მხოლოდ შპს “ს-ის” მიერ გაწეულ მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებას (რასაც ასრულებდა შპს “ა-ი), მაგრამ არ ითვალისწინებდა შპს “ა-ის” მიერ გაწეული მომსახურების ანაზღაურებას, ამასთან, შპს “ს-ი” არ ანაზღაურებდა შპს “ა-ის” მიერ ამ მიმართებით განხორციელებული სამუშაოების ღირებულებას და არც ხელშეკრულებას აფორმებდა ამ სახის მომსახურების ანაზღაურებაზე, რაც ზემოთ მითითებული ნორმის საფუძველზე დაუშვებელი იყო. მხარეებს შორის დადებული 1997წ. 30 ნოემბრის ხელშეკრულების შესაბამისად საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე მომსახურებას შპს “ა-ი” მაინც ანხორციელებდა, ვინაიდან ამ ხელშეკრულების შესაბამისად ვალდებული იყო, გადაეხადა მომსახურების თანხები შორეულ საზღვარგარეთისა და დსთ-ს ქვეყნებში გამავალ ზარებზე, რომლის მომსახურების ღირებულებასაც უხდიდა შპს “ს-ს”. ასეთ შემთხვევაში, ვინაიდან სატელეფონო მომსახურება ნარდობის ხელშეკრულების ნაირსახეობას წარმოადგენს და მისი განხორციელება ანაზღაურებითაა მოსალოდნელი, შპს “ს-ი” ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე შპს “ა-ის” მიერ განხორციელებული მომსახურების ღირებულება. ასეთი მომსახურების შესახებ, მართალია, მხარეებს შორის არ არსებობდა წერილობითი ხელშეკრულება და თითქოს არ არსებობდა შპს “ს-ის” ნების გამოვლენა, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის შესაბამისად ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვა-სიტყვითი აზრიდან. 1997წ. 30 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს “ა-ი” ახორციელებდა რა შემომავალ ზარებზე მომსახურებას და სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის შესაბამისად ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობასაც, შპს “ს-ი” ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა შპს “ა-ის” მიერ შესრულებული სამუშაოების ღირებულება, რადგანაც ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად. შპს “ა-ის” მიერ ამ მოვალეობის შესრულება თავისთავად წარმოშობს კრედიტორის, ამ შემთხვევაში, შპს “ა-ის”, მხრივ შპს “ს-ის” მიერ შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი აბზაცის შესაბამისად მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევებისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული წესი არ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევებისათვის, მაგრამ ასეთი პირობები საქმეში არ არსებობს, რადგან მოვალეს, ე.ი. შპს “ს-ს” დომინირებული მდგომარეობა უჭირავს ბაზარზე და საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრებოდა ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და უფლება არ ჰქონდა, კონტრაჰენტისათვის შეეთავაზებინა ხელშეკრულების არათანაბარი პირობები.

სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია, გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

ამავე კოდექსის 630-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ანაზღაურება უსიტყვოდაც ითვლება შეთანხმებულად, თუ გარემოებების მიხედვით ნარდობა მხოლოდ ანაზღაურებითაა მოსალოდნელი. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ არის, ტარიფის არსებობისას შეთანხმებულად მიჩნევა სატარიფო განაკვეთი, ხოლო თუ ტარიფი არ არსებობს, მაშინ – ჩვეულებრივი ანაზღაურება.

ვინაიდან, მხარეთა შორის ყოველდღიური სამეწარმეო ურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე, შპს “ა-ის” მიერ შპს “ს-ისათვის” გაწეული მომსახურება მხოლოდ ანაზღაურებით იყო მოსალოდნელი, განსაზღვრულიც იყო მომსახურების ტარიფი, მოპასუხე ვალდებულია, აანაზღაუროს შპს “ა-ის” მიერ შორეული საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე და 2 მეგაბიტიან არხებზე გაწეული მომსახურების ღირებულება, რომელიც ტარიფის შესაბამისადაა გაანგარიშებული და ანაზღაურებას ექვემდებარება იმ ოდენობით, რომელზეც არ არის გასული სასარჩელო ხანდაზმულობა. აღნიშნული ეხება როგორც საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე შპს “ა-ის” მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებას, ისე – 2 მეგაბიტიანი ხაზებით განხორციელებული მომსახურების ანაზღაურებას, რადგან თვითონ მომსახურების ფაქტი დადასტურებულია და ამას არც მოპასუხე არ უარყოფს.

არასწორია კასატორის მოსაზრება, რომ თითქოს მხარეებს შორის დადებული 1997წ. 30 ივნისის ხელშეკრულება არ იყო ნარდობის ხელშეკრულება და თითქოს იგი ამ ხელშეკრულებაში მითითებული 2.1 მუხლის შესაბამისად ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებას წარმოადგენდა.

მართალია, მითითებული ხელშეკრულების 2.1 მუხლის მესამე აბზაცი ქსელის მოდერნიზაციისა და განახლების მიზნით საჭირო აპარატურის შეძენას და სამონტაჟო-გასაწყობი სამუშაოების შესასრულებლად მხარეებს ავალდებულებდა წილობრივი მონაწილეობის მიღებას, მაგრამ ხელშეკრულების ამ მუხლიდან გამომდინარე, სარჩლის მოთხოვნა 267245 აშშ დოლარის გადახდევინების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. ამ ნაწილში საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით მხარეებს არ გაუსაჩივრებიათ, ამიტომ ამ ხელშეკრულების შინაარსის შესაფასებლად მარტოოდენ 2.1 პუნქტში ასახული ურთიერთობა არ გამოდგება. მითითებული ხელშეკრულების ის ნაწილი, რომელიც მხარეებს გარკვეული სამუშაოების შესრულებას და შესრულების შესაბამისად ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებდა და რომლის შესაბამისადაც მოახდინა საოლქო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილება, შეეხებოდა სატელეფონო კავშირის განხორციელებასთან დაკავშირებულ მომსახურებას, რომელშიც დამკვეთი შპს “ს-ი”, ხოლო შემსრულებელი შპს “ა-ი” იყო. ამიტომ ასეთი სახის მომსახურება თავისთავად ნარდობის ხელშეკრულებაა და ანაზღაურებაც ამ ნორმის შესაბამისად წარმოებს. ანალოგიური ითქმის შპს “ა-ის” მიერ 2 მეგაბიტიანი არხებით განხორციელებულ მომსახურებაზეც. ამ არხებით მომსახურების დროს, როცა ურთიერთობა შეეხება სატელეფონო კავშირს შპს “ს-სა” და “ე-ს” შორის, დამკვეთად გვევლინება შპს “ს-ი” და “ე-ი”, ხოლო შემსრულებლად – შპს “ა-ი”, რამეთუ იგი თავისი 2 მეგაბიტიანი არხით ახორციელებს ხელშეკრულების მონაწილე ამ ორი სუბიექტის ურთიერთდაკავშირებას. ამ მომსახურების ნახევარს “ე-ი” უხდის შემსრულებელს, ხოლო ტარიფით გათვალისწინებული მომსახურების მეორე ნახევარს არ იხდის შპს “ს-ი”.

ანალოგიური ითქმის შპს “ს-სა” და შპს “ა-ს” შორის 2 მეგაბიტიანი არხებით განხორციელებული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებაზეც. ტარიფით ამ კავშირის ღირებულება შეადგენს 1500 ლარს. როგორც დიდ მომხმარებელზე, შპს “ს-ზე” ვრცელდება 20%-იანი ფასდაკლება და ამის გათვალისწინებით ტარიფი განისაზღვრება 1200 ლარით, რომლის ნახევრის ანაზღაურებაც შპს “ს-ს” ევალება.

შპს “ს-სა” და შპს “ა-ის” შემთხვევაში 2 მეგაბიტიანი არხებით ხორციელდება დაკავშირება შპს “ს-სა” და შპს “ა-ს” შორის. მათ შორის საკომუნიკაციო ხიდი საერთოა და მისი მომსახურების გადასახადი თანაბრად ნაწილდება ორივე კომპანიას შორის. 2 მეგაბიტიან არხებზე გაწეული მომსახურების ღირებულება არ ფარავს საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე განხორციერებულ მომსახურების ღირებულებას, რადგან ამ მომსახურებაზე დაწესებული ტარიფი 3 თეთრი გადაიხდევინება “ა-ის” სატელეფონო სადგურიდან აბონენტამდე, ხოლო 2 მეგაბიტიანი არხის მომსახურების ღირებულების გადახდა ხდება შპს “ს-ის” სადგურიდან შპს “ა-ის” სადგუროებამდე კავშირზე მომსახურებისთვის, რაც საერთოა ორივესათვის და ამიტომაც მოპასუხეს ტარიფით გათვალისწინებული ღირებულების ნახევრის ანაზღაურება ეკისრება მხოლოდ.

აქედან გამომდინარე, არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს დაუსაბუთებელია, თუ რისთვის უნდა გადაიხადოს მოპასუხემ 416381 ლარი და რისთვის – 524400 ლარი. საოლქო სასამართლო ამ მიმართებით სრულყოფილად აქვს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ 416381 ლარი წარმოადგენს დავალიანების საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე განხორციელებული მომსახურებისათვის, ხოლო 524400 ლარი – 2 მეგაბიტიანი არხებით მომსახურებისათვის.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვინაიდან 2 მეგაბიტიანი არხებით სარგებლობს სხვა ოპერატორიც და აქედან გამომდინარე, მომსახურების ანაზღაურება მხოლოდ მას არ უნდა დაეკისროს.

2 მეგაბიტიანი არხებით სარგებლობენ სხვა ოპერატორებიც, როგორიცაა “მ-ი”, “ჯ-ი”, “კ-ი” და სხვა, მაგრამ ამ ოპერატორებს გამოყოფილი აქვთ სხვადასხვა ხაზები. ეს ხაზები, ანუ ეს მომსახურეობები ერთმანეთს არ ფარავს. ვინაიდან “ა-ი” თითოეულ მონაკვეთზე წარმოქმნის 288 მეგაბიტიან არხს, სულ კი ასეთი 20 მონაკვეთი გააჩნია შპს “ა-ს”.

სწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი.

ამ მუხლის შესაბამისად ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანიზაციისათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები.

მართალია, მოთხოვნის არსებობის და ხელშეკრულების დადების შესახებ შპს “ა-მა” 1999წ. 5 თებერვალსა და 20 მარტს აცნობა კავშირგაბმულობის და ფოსტის სამინისტროს, ხოლო 1999წ. 8 აპრილსა და 6 მაისს საქართველოს სახელმწიფო ანტიმონოპოლიურ სამსახურს, მაგრამ ამ ორგანოებისთვის მიმართვა ვერ ჩაითვლება სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის შესაბამისად იმ ორგანოებისათვის მიმართვად, რომელიც შეწყვეტს სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დინებას, ვინაიდან მითითებული ორგანიზაციები არ წარმოადგენენ ისეთ სახელმწიფო ორგანიზაციებს, რომლებსაც შეუძლიათ, გადაწყვიტონ მომსახურების ღირებულების გადასახდელად დაკისრების საკითხი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოში მიმართვა კი არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას, არამედ – კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოში მიმართვა. კომპეტენტურ ორგანოდ უნდა ჩაითვალოს ის სახელმწიფო ორგანო, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად უფლებამოსილია, გადაწყვიტოს ეს საკითხი. მოცემულ შემთხვევაში არც საქართველოს ანტიმონოპოლიურ სამსახურს და არც კავშირგაბმულობისა და ფოსტის სამინისტროს არ შეეძლო, დაევალებინა სამეწარმეო სუბიექტისათვის – შპს “ს-ისათვის” _ შპს “ა-ის” სასარგებლოდ მომსახურების თანხების ანაზღაურება.

ამრიგად, 1998წ. აგვისტომდე განხორციელებული მომსახურების ღირებულება საზღვარგარეთიდან და დსთ-ს ქვეყნებიდან შემომავალ ზარებზე (რადგანაც შესრულება პერიოდულად განსაზღვრულ ყოველ მომდევნო თვის 20 რიცხვისათვის უნდა მომხადრიყო, სარჩელი კი შეტანილია 2001წ. 23 აგვისტოს), რაც თანხობრივად შეადგენს 125051 ლარს ხანდაზმულია და ანაზღაურებას არ ექვემდებარება.

ამავე პრინციპიდან გამომდინარე, ხანდაზმულია და ანაზღაურებას არ ექვემდებარება 2 მეგაბიტიან არხებზე მომსახურება შპს “ა-სა” და შპს “ს-ს” შორის 1998წ. 22 ივლისამდე და ეს თანხა 14960 ლარს შეადგენს. ამავე პრინციპით ხანდაზმულია მოთხოვნა 2 მეგაბიტიან არხებზე შპს “ს-სა” და “ე-ს” შორის განხორციელებულ მომსახურებაზე 1998წ. 22 ივლისამდე თანხით – 35000 ლარი, საერთო ჯამში ხანდაზმულია მოთხოვნა 175011 ლარზე, რაც უნდა გამოაკლდეს საოლქო სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრებულ თანხის საერთო რაოდენობას.

მართალია, 2 მეგაბიტიან არხებით სარგებლობის გამო გადაუხდელი თანხების გაქვითვის შესახებ შპს “ა-ს” მოთხოვნა დაყენებული ჰქონდა სასამართლოში შპს “ს-ის” მიერ შეტანილი სარჩელის განხილვის დროს, მაგრამ ეს მოთხოვნა თავდაპირველად დაფიქსირდა შესაგებელში, შემდეგ კი – საკასაციო საჩივარში, ვინაიდან ეს მოთხოვნა სასამართლოში არც სარჩელის და არც განცხადების სახით არ იყო წარდგენილი, ამიტომ ვერ გაიგივდება სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლით გათვალისწინებული განცხადების და სარჩელის შეტანასთან, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის ასეთი მოქმედება სასარჩელო ხანდაზმულობის დენის შეწყვეტის საფუძველს არ წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მოცემულ საქმეზე საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე აქვს დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, მაგრამ მის მიერვე ფაქტობრივად დადგენილი გარემოება სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის დენის შეწყვეტის ნაწილში არასწორად აქვს შეფასებული და მისი სწორად შეფასება საკასაციო სასამართლოს შეუძლია საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნების გარეშეც.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 26 თებერვლის გადაწყვეტილება შპს “ს-ისათვის” შპს “ა-ის” სასარგებლოდ 940781 ლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

შპს “ა-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. შპს “ს-ს” შპს “ა-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს 765770 ლარი.

დანარჩენ ნაწილში მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 26 თებერვლის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.