გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-663-02 24 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, რ. ნადირიანი

დავის საგანი: უსაფუძვლო გამდიდრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 20 ივლისს სს “ს-მა” “... კორპორაციის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთაA კოლეგიას.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ 1999წ. 27 აგვისტოს “ს-ს”, თბილისის მერიასა და სს “რ-ს” შორის გაფორმდა შეთანხმება. ამ შეთანხმების შესაბამისად მერიისადმი დაქვემდებარებულ და მოიჯარე ორგანიზაციებს ბიუჯეტის წინაშე სს “ს-ის” სტრუქტურული ერთეულების დავალიანების დასაფარად სს “ს-ისათვის” ბიუჯეტში უნდა ჩაერიცხათ 820 ათასი ლარი, რის შემდეგაც იგივე თანხით შემცირდებოდა სს “რ-ის” დავალიანება სს “ს-ის” მიმართ. მითითებული შეთანხმება შესრულდა 1999წ. 31 აგვისტოს, მაგრამ ჩარიცხული თანხა ჩაითვალა სს “... კორპორაციის” ქონების გადასახადის ანგარიშში.

მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსის 981-ე, 986-ე და 991-ე მუხლების საფუძველზე სს “... კორპორაციისაგან” მოითხოვა მისი კუთვნილი ფულადი სახსრების სარგებლობისათვის წელიწადში 12%-ის დარიცხვით 180400 ლარის, ძირითადი დავალიანების _ 820000 ლარის, სულ _ 1000400 ლარის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1998წ. 4 სექტემბერს სს “... კორპორაციასა” და სს “სა-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებით სს “სა.” ვალდებული იყო, გაზის ტრანზიტის საფასურად მიღებული თანხებით გადაეხადა სს “... კორპორაციის” კუთვნილი ქონების გადასახადი და მასთან დაკავშირებული სახელმწიფო საბიუჯეტო და სხვა აუცილებელი გადასახადები. “სა-ს” ამ დროისათვის მართავდა სს “ს-ი” და სს “სა-ის” მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას კორპორაციის წინაშე ასრულებდა სს “ს-ი”. სადავო თანხა საგადასახადო დავალიანების შესაბამისად ჩარიცხულია თბილისის მერიისადმი დაქვემდებარებული და მოიჯარე ორგანიზაციების და არა სს “ს-ის” მიერ. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოთხოვნილი თანხების დაბრუნება არ შეიძლებოდა არც უსაფუძვლო გამდიდრების პრინპიდან გამომდინარე, ვინაიდან ამ ურთიერთობაში კრედიტორი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის ხარჯზეც სხვამ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ან დაზოგა ქონება. მოცემულ შემთხვევაში სადავო თანხები ჩარიცხული იყო არა მოსარჩელის, არამედ მერიის დაქვემდებარებაში მყოფი ორგანიზაციების მიერ, ამასთან გაზის საერთაშორისო კორპორაციის ანგარიშზე ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარავად ჩაირიცხა ის თანხები, რომელიც ეკუთვნოდა მას და უნდა ჩაერიცხა სს “სა-ს”, ანდა მის მმართველ სს “ს-სს”..

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 8 იანვრის გადაწყვეტილებით სს “ს-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საოლქო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სს “ს-ს” საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 23 აპრილის ბრძანებით მართვის უფლებით გადაეცა სს “სა-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არებული აქციათა პაკეტი – საწესდებო კაპიტალის 100%.

1999წ. 4 სექტემბერს სს “... კორპორაციას” და სს “სა-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად “სა.” ვალდებული იყო, განეხორციელებინა აქტიური სამეურნეო საქმიანობა, მაგისტრალური გაზსადენების ექსპლოატაცია, გაზის რეალიზება და იქედან მიღებული თანხებით მოეხდინა საქართველოს გაზის მეურნეობის აღდგენა – რეაბილიტაცია. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ “სა-ს” ეკისრებოდა და გაზის ტრანსპორტის საფასურად მიღებული თანხებით “კორპორაციის” კუთვნილი ქონების გადასახადისა და მასთან დაკავშირებით სახელმწიფო, საბიუჯეტო და სხვა აუცილებელი გადასახადების გადახდის ვალდებულება. სს “ს-ს”, რომელიც მართვის უფლებით ფლობდა “სა-ის” ქონებას, ევალებოდა, მის ბალანსზე რიცხული და მისივე ეკონომიკური საქმიანობისათვის გამოყენებული ქონების პროპორციულად საგადასახადო ვალდებულების შესრულება.

1999წ. 27 აგვისტოს თბილისის მერიას, სს “ს-სა” და სს “რ-ს” შორის დაიდო სამმხრივი შეთანხმება, რომლის თანახმადაც თბილისის მერიისადმი დაქვემდებარებული და მოიჯარე ორგანიზაციები ჩაურიცხავდნენ სს “ს-ს” 820000 ლარს ბიუჯეტში წარმოშობილი დავალიანების დასაფარად, რის სანაცვლოდაც სს “რ-საც” შეუმცირდებოდა ამავე ოდენობის დავალიანება სს “ს-ისადმი”.

1999წ. 30-31 აგვისტოს შპს “თ-მა”, სს “საქ-მა” და თბილისის მერიის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველომ სს “რ-ის” დავალებით საქართველოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში გადარიცხეს თანხები “... კორპორაციის” ქონების გადასახადის დავალიანების დასაფარად.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სს “ს-ს”, რომელიც მართვის უფლებით ფლობდა სს “სა-ის” ქონებას, ევალებოდა საგადასახადო ვალდებულების შესრულება მის ბალანსზე რიცხული და მისივე ეკონომიკური საქმიანობისათვის გამოყენებული ქონების პროპორციულად.

აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ გაზიარებული ვერ იქნებოდა მოსარჩელის მოთხოვნა 820000 ლარის უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძვლით უკან დაბრუნების თაობაზე, მითუმეტეს, ეს თანხა სს “... კორპორაციის” ქონების გადასახადის დასაფარად მიემართა სწორედ “ს-ის” მითითებით.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის მას არ ევალებოდა სს “სა-ის” ქონების გადასახადის გადახდა. კოლეგიამ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოთხოვნა პროცენტის სახით 180400 ლარის დაბრუნების თაობაზე და მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 981-ე, 986-ე და 991-ე მუხლების საფუძველზე არ შეიძლებოდა დაკმაყოფილებულიყო სარჩელი.

საოლქო სასამართლომ დააკმაყოფილა მოპასუხის თხოვნა გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ და მოსარჩელეს დააკისრა 5000 ლარი.

2002წ. 22 აპრილს სს “ს-მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი. სასამართლომ არ მიიჩნია ვალდებულების შემდგომი შეწყვეტა კანონით გავთალისწინებულ გარემოებად. მისი მოსაზრებით, საოლქო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ თითქოს მოსარჩელე იყო ვალდებული დაედასტურებინა 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის (თანხის გადახდის დროისათვის) ასეთი ვალდებულების არარსებობა. მას მიაჩნია, რომ ვალდებულების შემდგომი შეწყვეტა ყოველთვის გულისხმობს ისეთ მდგომარეობას, როდესაც ჯერ ვალდებულება სრულდება, შემდეგ კი ხდება მისი შეწყვეტა ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო. მოცემულ შემთხვევაში სს “ს-სა” და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს შორის დადებული 1998წ. 1 მაისის ხელშეკრულების გაუქმება არის ის შემთხვევა, როდესაც ვალდებულება სხვა საფუძვლის გამო შემდგომში წყდება.

მანვე მიუთითა, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა დადგენილი ის გარემოება, რომ სს “ს-ს” ევალებოდა სს “სა-ის” საგადასახადო დავალების შესრულება. რეალურად სს “ს-ს” ეკისრებოდა მხოლოდ “სა-ისათვის” მართვის უფლებით გადაცემული მოგების წილის შესაბამისი 20%-ის გადახდის უზრუნველყოფა. კასატორის მოსაზრებით ეს რომ ასე არ ყოფილიყო, მაშინ ხელშეკრულებაში პირდაპირ ჩაიწერებოდა, რომ მმართველი საზოგადოება სააქციო საზოგადოების ყვედა ვალდებულებაზე არის სრულად პასუხისმგებელი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სკ-ს 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობით ან სხვა საფუძვლების გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, თითქოსდა ის ვალდებულება, რომელიც მას, როგორც სს “სა-ის” მმართველ პირს, ეკისრებოდა 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის, შემდგომში შეწყდა და ის არ იყო პასუხისმგებელი სს “სა-ის” ვალებზე. კასატორის მიერ მოყვანილი არგუმენტი მიუთითებს მხოლოდ იმაზე, რომ სს “ს-ს” მართლაც უნდა დაეფარა 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის სს “სა-ის” დავალიანება, რომელიც მას ნაკისრი ჰქონდა ... კორპორაციის წინაშე. მართალია, შემდგომში (საქმის მასალებით დადგენილი არ არის, მაგრამ მხარეები არ უარყოფენ, რომ ეს მოხდა 1999წ. 31 აგვისტოს შემდეგ) “ს-ს” შეუწყდა სს “სა-ის” მმართველობითი უფლებამოსილება, მაგრამ ამ უფლების შემდგომში შეწყვეტა არ ნიშნავს იმას, რომ ამ სუბიექტებს შორის 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის არსებული ვალდებულებითი ურთიერთობანი შეწყდა. დაუშვებელია ამ ვალდებულებითი ურთიერთობის შედეგად საბიუჯეტო დავალიანების დასაფარავად შეტანილი თანხების უკან დაბრუნება იმ საფუძვლით, რომ დავალიანების გადახდის შემდეგ მმართველობითი ურთიერთობა შეწყდა.

საქართველოს სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სწორედ მოსარჩელის მითითებით ჩაირიცხა აღნიშნული თანხა საქართველოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის ანგარიშზე სს “... კორპორაციის” ქონების გადასახადის გამო ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარავად.

სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

როგორც დადგენილია და საქმის მასალებით ირკვევა, სს “ს-მა” ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება ვალდებულების არარსებობის თაობაზე, კერძოდ, 1999წ. 30-31 აგვისტოსათვის, თანხის გადარიცხვის დროისათვის, სს “ს-სა” და სს “სა-ს” შორის არსებული შეთანხმების გაუქმების შესახებ, ხოლო საკასაციო საჩივარში მარტოოდენ უსაფუძვლო გამდიდრების მოტივით თანხების უკან დაბრუნების თაობაზე მითითება არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და იგი ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში,. როცა ქონება აღმოჩნდება სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე არაუფლებამოსილ პირთან და არა იმ პირთან, რომელსაც გააჩნია უფლება ამ ქონებაზე. მოცემულ შემთხვევაში მერიის და მოსარჩელის დავალებით ჩარიცხული, თანხა აღმოჩნდა უფლებამოსილ პირთან _ სს “... კორპორაციასთან”, თუკი მითითებული თანხები არაუფლებამოსილ პირთან აღმოჩნდებოდა, მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში შეიძლებოდა წარმოშობილიყო უსაფუძვლოდ შეძენილი ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებლება.

მართალია, სამართლებრივ საფუძველს მოკლებული შენაძენი და დანაზოგი ქონების ფლობა არამართლზომიერ მოქმედებად ჩაითვლება და ეს ქონება უნდა დაუბრუნდეს კრედიტორს, მაგრამ საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სს “... კორპორაციის” მხრიდან ადგილი არ ჰქონია არამართლზომიერ მოქმედებას, ვინაიდან უდავოდ დადგენილია, რომ სს “სა-ის” დავალიანების შესამცირებლად სს “ს-მა” “რ-ს” მისცა მითითება, რომ მერიის სამ ობიექტს დავალიანება დაეფარა. ამის შემდეგ სს “... კორპორაციის” სახელზე სს “რ-ის” განკარგულებით და სს “ს-ის” მითითებით ჩაირიცხა თანხა, ანუ ამ თანხის ჩარიცხვით სს “... კორპორაციას” უსაფუძვლო გამდიდრება არ მიუღია, რადგან ეს თანხები მას ისედაც ეკუთვნოდა და მისი გადახდის მოვალეობა ეკისრებოდა სს “სა-ს” და მის მმართველ საზოგადოებას _ სს “ს-ს”.

სკ-ს 317-ე მუხლის შესაბამისად ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულების არსებობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლიდან.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სარჩელით მოთხოვნილი პროცენტი შეიძლება დაეკისროს პირს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს საამისო სამართლებრივი წინამძღვრები. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი. აქედან გამომდინარე, ცხადია, არ არსებობს ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო პროცენტის მოთხოვნის საფუძველიც.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს შეიძლებოდა პასუხი ეგო ქონების გადასახადის საერთო ოდენობის მხოლოდ 20%-ზე, ვინაიდან მან, როგორც მმართველმა საზოგადოებამ, იკისრა ვალდებულება სააქციო საზოგადოების ვალდებულებებზე მართვის უფლებით გადაცემული მოგების წილის შესაბამისად.

სსკ-ს 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებების მიმართ, რომელიც ასახულია საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის გადაწყვეტილებებში ან საქმის მასალებში.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეს საქმის განხილვის დროს არ წარმოუდგენია 1998წ. 1 მაისის ხელშეკრულება, რომლითაც გაირკვევოდა მის მმართველობაში გადაცემული სააქციო საზოგადოების ვალდებულებების რამდენ პროცენტზე იკისრა მან პასუხისმგებლობა. ამ საკითხთან დაკავშირებით მხარეებს საქმის არსებითად განხილვის დროს ახსნა-განმარტება არ მიუციათ და ცხადია, არც საოლქო სასამართლოს ჰქონია რაიმე მსჯელობა. აქედან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს კასატორის ზემოთ მითითებულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რადგან იგი არც საქმის მასალებში ასახულა და არც კოლეგიის გადაწყვეტილებაში.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთაA კოლეგიის 2002წ. 8 იანვრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.