3კ-671-02 4 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
რ. ნადირიანი,მ. წიქვაძე
სარჩელის საგანი: ფულადი ვალდებულება.
შეგებებული სარჩელის საგანი: ხელწერილის ბათილად ცნობა, მატერიალური ზიანის ანაზღაურება და ბოდიშის მოხდა.
აღწერილობითი ნაწილი:
მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ნ.კ.-ის მიმართ და მოითხოვა ვალის დაბრუნება 250 აშშ დოლარის ოდენობით, მოსარჩელემ სარჩელთან ერთად წარმოადგინა მოპასუხის მიერ 2001 წ. 27 თებერვალს შედგენილი ხელწერილი, სადაც მოპასუხე ადასტურებს, რომ აქვს ა.ა.-ის ვალი – 250 აშშ დოლარი, რომელსაც გადაუხდიდა არაუგვიანეს 25 მარტისა. ვალის გადაუხდელობის შემთხვევაში მოსარჩელეს გადაეცემოდა მოპასუხის კუთვნილი ავტომანქანა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ხელწერილის ბათილად ცნობა, მორალური ზიანისათვის ბოდიშის მოხდა, მატერიალური ზიანის – 300 აშშ დოლარისა და 600 ლარის ანაზღაურება.
მოპასუხე შეგებებული სარჩელის საფუძვლად მიუთითებდა, რომ 2000წ. 23 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელეს ორიწ. ვადით იჯარით გადასცა თავისი კუთვნილი ავტომანქანა რაფი. მოსარჩელე არ უხდიდა საიჯარო ქირას, რის გამოც მან მოითხოვა ავტომანქანის დაბრუნება, რაზედაც მოსარჩელემ უარი უთხრა და იძულებით დააწერინა ხელწერილი ვალის დაბრუნების შესახებ.
თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 5 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაეკისრა 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო მოპასუხეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2000წ. 23 სექტემბერს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ მოსარჩელეს იჯარით გადასცა ავტომანქანა ორიწ. ვადით, თვეში 200 ლარის საიჯარო ქირის გადახდის პირობით, მოპასუხეს ორიწ. განმავლობაში არ უნდა მოეთხოვა ავტომანქანის უკან დაბრუნება, ხოლო მოსარჩელეს შეეძლო ნებისმიერ დროს დაებრუნებინა ავტომანქანა. ხელშეკრულების თანახმად, რემონტი და ყველა აუცილებელი ოპერაციები დაკავშირებული ავტომანქანასთან ეკისრებოდა მოსარჩელეს. ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა ავტომანქანაზე დახარჯული თანხის ამოღების შემდეგ.
სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელემ ავრომანქანის შეკეთებაზე დახარჯა 550 აშშ დოლარი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელემ ამოიღო ავტომანქანის შეკეთებაზე დახარჯული თანხა, შესაბამისად ხელშეკრულებაც არ არის ძალაში შესული და აქედან გამომდინარე საიჯარო ქირის გადახდის მოთხოვნაც უსაფუძვლოა.
სასამართლომ დადგენილად ცნო ასევე, რომ მოპასუხემ ავტომანქანის შეკეთების შემდეგ მოითხოვა ავტომანქანის დაბრუნება, გადაუხადა მოსარჩელეს რემონტზე დახარჯული თანხა 300 აშშ დოლარი, ხოლო 250 აშშ დოლარის გადახდაზე ვალდებულება იკისრა ხელწერილით.
სასამართლომ გამოიყენა სკ-ს 360-ე მუხლი და მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვალდებულება 250 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ უნდა შეასრულოს.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება იმის შესახებ, რომ ხელწერილი მოსარჩელემ დააწერინა იძულებით, რადგან აღნიშნული ფაქტი მოპასუხის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული. სასამართლომ მიიჩნია რომ არ არსებობს სსკ-ს მე-18 მუხლით გათვალისწინებული მორალური ზიანის მოთხოვნის საფუძველი.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და შესაბამისად უცვლელად დარჩა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.
კასატორი მოითხოვს სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას შემდეგი საფუძვლებით:
1. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არ მოიპოვა მტკიცებულებები და სათანადოდ არ გამოურკვევია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები (მოწმეთა დაკითხვებით).
2. სასამართლომ არ გამოიყენა მატერიალური სამართლის ნორმები, სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” პუნქტის, 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის და სკ-ს 175-ე მუხლის მოთხოვნები.
3. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მის მიერ ხელწერილი დაწერილი იყო იძულებით, ავტომანქანის განადგურების მუქარით.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე შეისწავლა საქმის მასალები, საკავსაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ს მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე; მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს და შესაგებელს.
სსკ-ს 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. ამავე კოდექსის 140-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოწმე შეიძლება გამოცხადდეს სასამართლოში დაინტერესებული მხარის მეშვეობით.
ამდენად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა მტკიცებულებათა მოპოვებას და წარმოდგენას ავალებს მხარეებს. სასამართლოს მტკიცებულებათა გამოთხოვა შეუძლია მხოლოდ მხარეთა შუამდგომლობის საფუძველზე (სსკ-ს 103-ე მუხლის მე-2 ნაწ.) აქედან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ ფაქობრივი გარემოებების დასადგენად არ მოიპოვა მტკიცებულებები და არ დაკითხა მოწმეები საფუძველს მოკლებულია.
მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა ის გარემოება, რომ ხელწერილი ვალის – 250 აშშ დოლარის არსებობის შესახებ შედგენილი იყო იძულების წესით და სასამართლოს მიერ მართებულად არ იქნა გაზიარებული.
საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა მატერიალური სამართლის არცერთი ნორმა და გადაწყვეტილება გამოიტანა სსკ-ს 393-ე და 394-ე მუხლების და სკ-ს 175-ე მუხლის დარღვევით.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ხელწერილით იკისრა ვალდებულება 250 აშშ დოლარის გადახდაზე და გამოიყენა სკ-ს 361-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.
რაც შეხება მორალური ზიანს, სკ-ს არცერთი ნორმა არ ითვალისწინებს მორალური ზიანისათვის ბოდიშის მოხდას, სკ-ს მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს მოითხოვოს იმ ცნობების უარყოფა, რომლებიც ლახავს მის პატივს, ღირსებას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას. ამასთან ცნობები უნდა იყოს გავრცელებული.
კასატორი მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებს, რომ მას მორალური ზიანი მიადგა შინაგან საქმეთა ორგანოებში მისი გამოძახებით და დაშინებით, ასეთი საფუძვლით კი მე-18 მუხლი პასუხისმგებლობის მორალური ზიანისათვის არ ითვალისწინებს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ არ არსებობს მორალური ზიანისათვის პასუხისმგებლობის საფუძველი.
გაუგებარია კასატორის მითითება, რომ სასამართლომ დაარღვია სკ-ს 175-ე მუხლის მოთხოვნები, რადგან აღნიშნული ნორმა არეგულირებს სამეზობლო დავას, მოცმული დავა კი გამომდინარეობს ვალდებულებითი ურთიერთობიდან, რის გამოც სასამართლოს მითითებული ნორმა არც უნდა გამოეყენებინა და შესაბამისად მის მოთხოვნებს ვერ დაარღვევდა.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ნ. კ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 11 მარტის განჩინება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
