გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-678-02 25 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 22 მაისს ჭ. დ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს “.. ..-ის” თერჯოლის განყოფილების წინააღმდეგ და მოითხოვა მისთვის თანხის დაკისრება.

სარჩელში აღნიშნა, რომ 1992წ. ოქტომბერში, ქ. ირკუტსკიდან, მის მიერ დადებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, თერჯოლაში არსებული ფირმა “კ-ის” ანგარიშზე ჩარიცხული იქნა 4900000 რუსული მანეთი.

მაშინდელი დროის ვითარებიდან გამომდინარე მას, როგორც მოქალაქეს უფლება არ ჰქონდა აღნიშნული თანხა მიეღო ხელზე და მოეხდინა პროდუქციის (შამპანურის) შესყიდვა და ირკუტსკში გაგზავნა, რისთვისაც დახმარება სთხოვა თერჯოლის “ბ-ის” განყოფილების თანამშრომელს, მაგრამ საქართველოს ეროვნული ბანკის მეშვეობით თერჯოლაში თანხის გადარიცხვა მოხდა დაგვიანებით, მოსარჩელემ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობით განიცადა ზარალი.

თერჯოლის “ბ-მა” რომლის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა მოპასუხე, მისი თანხები გამოიყენა სხვადასხვა ოპერაციებისათვის. ბანკის აღნიშნული მოქმედებით მას მიადგა ქონებრივი და მორალური ზიანი, რისთვისაც მოითხოვა მოპასუხისათვის 6145000 რუსული მანეთის დაკისრება.

საქმის განსახილველად მომზადების სტადიაზე მოსარჩელემ დააზუსტა მოპასუხის ვინაობა და ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა ს/ს “.. ..-ის” თერჯოლის ფილიალისაგან.

მოპასუხე ბანკმა სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული 4900000 რუსული მანეთის ჩარიცხვა მოხდა “ბ-ის” თერჯოლის ფილიალში ფირმა “კ-ის” ანგარიშზე. როგორც ჭ. დ-ი უთითებდა, თანხის ჩარიცხვა ბანკში მოხდა ორთვენახევრის დაგვიანებით, რასაც ადასტურებდა ასევე პროკურატურის დავალებით რევიზორ-ექსპერტის მიერ შედგენილი აქტი. აღნიშნულის გამო უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის პრეტენზია “ბ-ის” მიმართ თანხის დაგვიანებით გადარიცხვით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურებაზე, რადგან თანხა გაჩერებული იყო საქართველოს ეროვნული ბანკის ანგარიშზე.

მოპასუხემ, ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმული იყო, ვინაიდან, როგორც თვითონ მოსარჩელე აღნიშნავდა გადარიცხვა განხორციელდა 1992 წელს. აღნიშნული გარემოებების მითითებით, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ განსახილველ დავაში პასუხი უნდა ეგო საქართველოს ეროვნულ ბანკს და არა ს/ს “.. ..-ს”.

თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 11 მაისის გადაწყვეტილებით ჭ. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1992წ. 10 ოქტომბერს ქ. ირკუტსკიდან საწარმოო “გ-ის” მიერ “ბ-ის” თერჯოლის განყოფილებაში ფირმა “კ-ის” ანგარიშზე გადაირიცხა 4900000 რუსული მანეთი. სასამართლომ აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, ასევე დადგენილად ცნო, რომ ჭ. დ-ს სარჩელის შეტანის უფლება წარმოეშვა 1992 წელს, რომელიც შეიტანა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. აპელანტმა აღნიშნა, რომ მართალია თანხის გადარიცხვა მოხდა 1992 წელს, მაგრამ იმ პერიოდის საყოველთაოდ ცნობილი მოვლენების გამო ვერ შეძლო დაედგინა, თუ რომელ საბანკო დაწესებულებაში იყო თანხა ჩარიცხული, ვის ანგარიშზე იმყოფებოდა და როგორ და ვის მიერ იქნა იგი გახარჯული. აპელანტმა მიუთითა, რომ იგი ცდილობდა დაედგინა კონკრეტული მოპასუხე, რათა შეძლებოდა სარჩელის შეტანა. აღნიშნული მისთვის ცნობილი გახდა 1997წ. მაისში, როდესაც პროკურატურის ორგანოებისაგან შეიტყო სადავო თანხის ადგილმდებარეობისა და გახარჯვის შესახებ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ჭ. დ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1992წ. 20 ოქტომბერს ¹424 საგადასახადო დავალების საფუძველზე, ქ. ირკუტსკიდან გადმოირიცხა თანხა შპს “კ-ის” ანგარიშზე, რომელიც ჩაირიცხა “ბ-ის” თერჯოლის განყოფილებაში. აპელანტი შპს “კ-ის” ნაცვლად მოპასუხედ ასახელებდა ს/ს “.. ..-ის” თერჯოლის ფილიალს, როგორც “ბ-ის” სამართალმემკვიდრეს, რაც სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა გაზიარებული და ამ მოტივით, სსკ-ს 85-ე მუხლის თანახმად ჭ. დ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჭ. დ-მა. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ს 85-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიუთითა, რომ საქმეში მოპასუხედ უნდა ჩაბმულიყო შპს “კ-ი” და არა ს/ს “.. ..-ი”. მითუმეტეს, რომ თვით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მასსა და “ბ-ის” ყოფილ თანამშრომელ – ა. ს-ეს შორის შეთანხმების არსებობა, რომლის მიხედვითაც ჭ. დ-ს ქ. ირკუტსკიდან თანხა უნდა გადმოერიცხა შპს “კ-ის” ანგარიშზე.

მოპასუხე ბანკმა სასამართლოში ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ სადავო თანხა იყო არა მის მიერ, არამედ განაწილებული იყო შპს “კ-ის” მიერ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა, გაეცნო საკასაციო საჩივარს, საქმის მასალებთან ერთად შეამოწმა მისი საფუძვლიანობა და თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ს 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ.

დადგენილია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1992 წელს ანუ სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დავა უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964წ.).

აღნიშნული კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თანხების გადახდა სახელმწიფო ორგანიზაციების, კოლმეურნეობებისა და სხვა კოოპერატიულ და სხვა საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს შორის ურთიერთვალდებულებათა მიხედვით წარმოებს უნაღდო ანგარიშსწორების წესით საკრედიტო დაწესებულებების მეშვეობით, რომლებშიც აღნიშნული ორგანიზაციები კანონის შესაბამისად თავიანთ ფულად სახსრებს ინახავენ.

მითითებული ნორმით სხვადასხვა სახის ორგანიზაციებს უფლება ჰქონდათ საკრედიტო დაწესებულებებში გაეხსნათ პირადი ანგარიშები თანხების ჩარიცხვისა და მათი განკარგვის მიზნით. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ფირმა “კ-ი” წარმოადგენს სწორედ ასეთ ორგანიზაციას, რომელსაც გააჩნდა ანგარიშში “ბ-ის” თერჯოლის ფილიალში.

დადგენილია, რომ კასატორსა და მითითებული ბანკის ყოფილ თანამშრომელს – ა. ს-ეს შორის არსებული შეთანხმების საფუძველზე, ქ. ირკუტსკიდან საწარმო “გ-ის” მიერ გადმორიცხულ იქნა თანხა ფირმა “კ-ის” ანგარიშზე.

საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ მან თანხის გადმორიცხვამდე საერთოდ არ იცოდა ფირმა “კ-ის” არსებობის შესახებ და მასთან ურთიერთობა არასდროს ჰქონია, ვინაიდან დავის გადასაწყვეტად აღნიშნულ გარემოებას არა აქვს არსებითი მნიშვნელობა. ამასთან, დადგენილია, რომ ჭ. დ-ისათვის ცნობილი იყო, რომ თანხა უნდა გადმორიცხულიყო შპს “კ-ის” ანგარიშზე.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 386-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ორგანიზაციები განკარგავენ ფულად სახსრებს, რომლებიც მათ ანგარიშებზე ინახება საკრედიტო დაწესებულებებში, ამ სახსრების მიზნობრივი დანიშნულების შესაბამისად.

ამავე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, ორგანიზაციის თანხმობის გარეშე ჩამოწერა სახსრებისა, რომლებიც მის ანგარიშზეა საკრედიტო დაწესებულებაში, დასაშვებია მხოლოდ სსრ კავშირის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში.

საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ მოპასუხე ბანკმა სასამართლოში ვერ წარადგინა მტკიცებულება სადავო თანხის ფირმა “კ-ის” მიერ გახარჯვის შესახებ. ასევე, დაუსაბუთებელია საკასაციო პრეტენზია, რომ თანხის გახარჯვა მოხდა ბანკის თანამშრომლის -– რ. ქ-ის მიერ. სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კასატორმა ვერცერთი ინსტანციის სასამართლოში ვერ წარადგინა მტკიცებულება თავისი მოთხოვნის დასასაბუთებლად, რომ სადავო თანხა გახარჯული იქნა ბანკის მიერ, რის გამოც მას უნდა დაკისრებოდა მიყენებული ზარალის ანაზღაურება.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ ვინაიდან თანხა ჩარიცხული იყო “ბ-ის” თერჯოლის განყოფილებაში გახსნილი ფირმა “კ-ის” ანგარიშზე, ამ უკანასკნელს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 386-ე მუხლის თანახმად შეეძლო მოეხდინა სადავო თანხის განკარგვა, ვინაიდან ანგარიშზე ჩარიცხვის მომენტიდან სწორედ ის წარმოადგენდა აღნიშნული თანხის მფლობელს. საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ საბანკო დაწესებულებას უფლება არ ჰქონდა, კლიენტის მიერ დავალების მიცემის შემთხვევაში უარი ეთქვა მისთვის თანხის განკარგვაზე.

სსკ-ს 85-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვალაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი გააჩნია შპს “კ-ის” და არა “ბ-ის” სამართალმემკვიდრის – ს/ს “.. ..-ის” მიმართ. აღნიშნული გარემოება სწორად შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ და კასატორს მიეცა წინადადება, რომ არასათანადო მოპასუხე შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით, რაზედაც მან განაცხადა უარი, რის გამოც საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სწორად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 154-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით ან ამ კოდექსის მე-4 მუხლში აღნიშნული სხვა საფუძვლით.

საკასაციო პალატა საქმის მასალების ანალიზის საფუძველზე თვლის, რომ ჭ. დ-ს და მოპასუხედ მითითებულ ბანკს შორის არ არსებობს ვალდებულების წარმოშობისათვის სსკ-ს მე-4 და 154-ე მუხლებით გათვალისწინებული არცერთი საფუძველი, რის გამოც მოთხოვნა ს/ს “.. ..-ისაგან” ზიანის ანაზღაურების შესახებ უსაფუძვლოა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ სწორად შეაფასა საქმის მასალებით და გამოიტანა სამართლებრივად დასაბუთებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ჭ. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 28 თებერვლის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.