¹ 3კ/685ა-01 1 მარტი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე)

რ. ნადირიანი,მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

კ. ზ-იამ 2000 წლის 20 მარტს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." მიმართ, ქონებრივი და მორალური ზიანის სახით მოპასუხისათვის 26135 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტის ლარებში დაკისრების თაობაზე.

მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებდა, რომ იგი 1998 წლის 1 ივლისიდან მუშაობდა ეკონომიკური სამსახურის უფროსად ავიაკომპანია “ს. ა.", ხოლო 1999 წლის 1 ნოემბრიდან ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." საგეგმო-საფინანსო განყოფილების უფროსად ვადიანი ხელშეკრულებით 2000 წლის 15 იანვრამდე საგამოცდო ვადით, შემდეგ კი ხელშეკრულება გაუგრძელდა 1 თებერვლამდე. 2000 წლის 2 თებერვალს სამუშაო დღის მეორე ნახევარში ავიაკომპანიის მთავარმა ბუღალტერმა მას, თანამშრომელთა თანდასწრებით, უხეში ფორმით განუცხადა, რომ იგი გათავისუფლებულია სამსახურიდან. იმავე დღეს მისთვის გახდა ცნობილი, რომ იგი 2000 წლის 1 თებერვლამდე ყოფილა დანიშნული თანამდებობაზე შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მაშინ, როცა იგი დარწმუნებული იყო, რომ განუსაზღვრელი ვადით იყო მიღებული სამუშაოზე. ამ გარემოებამ მძიმედ იმოქმედა მის ფსიქიკაზე _ განიცადა ძლიერი სულიერი და ფიზიკური ტკივილი, მძიმედ დაავადდა და აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიჩნეულ იქნა მე-2 ჯგუფის ინვალიდად. მისი განცხადების საფუძველზე საქართველოს ავიაციის მუშაკთა პროფკავშირის რესპუბლიკური კომიტეტის პრეზიდიუმის 2000 წლის 18 თებერვლის დადგენილების საფუძველზე იგი აღდგენილ იქნა სამსახურში.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კ. ზ-ია, მართალია, შრომის კანონმდებლობის დარღვევით იქნა გათავისუფლებული სამსახურიდან, რადგან 5 დღით ადრე, წინასწარ არ ეცნობა, რომ იწურებოდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა, მაგრამ შემდეგ ეს დარღვევა გამოსწორებულ იქნა _ მოსარჩელე აღადგინეს სამსახურში და აუნაზღაურეს მატერიალური ზიანი. რაც შეეხება მკურნალობის ხარჯებსა და მორალური ზიანის ანაზღაურებას, მოპასუხე მხარის წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ კ. ზ-იას ავადმყოფობას, და შესაბამისად, აქედან გამომდინარე მკურნალობის ხარჯებს, შპს “ა. ს. ა." ქმედებასთან არანაირი კავშირი არ აქვს.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შპს “ა. ს. ა." კ. ზ-იას სასარგებლოდ დაეკისრა მკურნალობის ხარჯების _ 6135 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარებში ანაზღაურება. ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." წარმომადგენლებმა თ. ე-ძემ და მ. ყ-შვილმა გაასაჩივრეს მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება. აღნიშნულის საფუძვლად მოპასუხე მხარის წარმომადგენლებმა მიუთითეს იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ შპს “ა. ს. ა." უკანონოდ დააკისრა მკურნალობის ხარჯების (6135 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსი ლარებში) გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, რადგან არც კი უმსჯელია (და შესაბამისად, არც დაუდგენია) მოპასუხის ბრალეულობაზე კ. ზ-იას ავადმყოფობასთან მიმართებაში. გარდა ამისა, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის “შრომის მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ" ¹48 ბრძანებულების მე-5 მუხლში მითითებულია, რომ “მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ითვლება დამქირავებლის ბრალეულობით, თუ იგი მოხდა შრომის კანონმდებლობის მოთხოვნათა უგულებელყოფით ან არასათანადო შესრულებით", რაც მოპასუხე მხარის განმარტებით ადასტურებს იმას, რომ შედეგი _ მიყენებული ზიანი უნდა გამომდინარეობდეს საწარმოს ქმედებიდან და პირდაპირ კავშირში უნდა იყოს მასთან, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." წარმომადგენლებმა სადავო გახადეს ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მკურნალობის ხარჯების ასანაზღაურებლად დაანგარიშებული თანხა (6135 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსი ლარები) და აღნიშნეს, რომ კ. ზ-იას მიერ მკურნალობაზე გაწეულმა ხარჯებმა რეალურად შეადგინა 3721,1 აშშ დოლარი (შესაბამისი კურსით ლარებში) ხოლო დანარჩენი 2413,4 აშშ დოლარი წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ გათვალისწინებულ ერთ ოჯახზე საარსებო მინიმუმს. აპელანტთა აზრით, სასამართლომ ისე დააკისრა მოპასუხეს 6135 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ლარებში გადახდა, რომ საარსებო მინიმუმზე არ უმსჯელია და ჩათვალა იგი მკურნალობის ხარჯებად.

გარდა ამისა, აპელანტებმა აღნიშნეს, რომ ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს მიერ დარღვეულ იქნა პროცესუალური ნორმებიც, რადგან მოსარჩელის მიერ საქმის განხილვის სხვადასხვა სტადიაზე 3-ჯერ იქნა გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნა.

მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივარი არ ცნო, აღძრა სასამართლოში შეგებებული სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა ისანი-სამგორის რაიონული სასამრთლოს 2001 წლის 8 ინვრის გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც კ. ზ-იას სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. კ. ზ-იას წარმომადგენელმა გ. გ-ძემ აღნიშნა, რომ რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა მოპასუხის ბრალეულობა მოსარჩელის დაზარალებაში, აგრეთვე მოპასუხის მხრიდან მოქმედი შრომის კანონმდებლობის უხეში დარღვევები, სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა მისი მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში.

ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." წარმომადგენლებმა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ ცნეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 408-ე, 412-ე, 413-ე მუხლებით და დააკმაყოფილა ავიაკომპანია შპს “ა. ს. ა." სააპელაციო საჩივარი. კ. ზ-იას სააპელაციო საჩივარი დატოვა დაუკმაყოფილებელი, გააუქმა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილება და უარი უთხრა კ. ზ-იას სარჩელის დაკმაყოფლებაზე უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ კ. ზ-ია მუშაობდა შპს “ა. ს. ა." საფინანსო-ეკონომიკური დეპარტამენტის ეკონომიკური განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. შპს “ა. ს. ა." ადმინისტრაციასა და კ. ზ-იას შორის დადებული იყო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება, რომლის ვადა იწურებოდა 2000 წლის 1 თებერვალს. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ კ. ზ-ია გაათავისუფლეს სამუშაოდან შრომის კანონთა მოთხოვნის დარღვევით, რაც გამოიხატა იმაში, რომ ეს უკანასკნელი არ იყო გაფრთხილებული 5 დღით ადრე მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ, რასაც ორივე მხარე ადასტურებს. კ. ზ-ია შემდეგ აღდგენილ იქნა სამუშოზე და მას ადმინისტრაციამ აუნაზღაურა იძულებითი განაცდური 507 ლარის ოდენობით და შრომისუუნარობის ფურცელზე ყოფნის მთლიანი პერიოდის თანხა 2000 წლის 9 მარტიდან 4 ივლისამდე, საერთო ჯამში 1551,39 ლარის ოდენობით. კ. ზ-იამ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შეიტყო 2000 წლის 2 თებერვალს, შრომისუნარობის ფურცელზე კი იმყოფებოდა 2000 წლის 4 თებერვლიდან მაღალი არტერიული წნევის გამო.

სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი ექიმ-კონსულტანტ ზ. ზ-ოვას დასკვნის საფუძველზე დადგენილად ცნო ის ფაქტი, რომ კ. ზ-იას ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ არის დაკავშირებული საწარმოსთან და იგი ვითარდებოდა წლების განმავლობაში.

ფსიქონერვოლოგიური დისპანსერის ცნობის საფუძველზე, საიდანაც ირკვევა, რომ კ. ზ-იას “დაავადებათა სიმპტომაცია შესაძლოა განვითარდეს როგორც თავის ტვინის ორგანული დაზიანების შედეგად, ასევე ფსიქოტრავმის შედეგად, ხოლო “მნესტიური ფუნქციების შესუსტება წარმოადგენს თავის ტვინის უშუალო შედეგს, როგორც ნარჩენი მოვლენები", სასამართლომ მიიჩნია, რომ დაავადება გამოწვეული არ იყო სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ინფორმაციის მიღების შედეგად განვითარებული ფსიქოტრავმის უშუალო შედეგი. რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამუშაოდან გათავისუფლებისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას კანონი არ ითვალისწინებს.

კ. ზ-იას წარმომადგენელმა გ. გ-ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება.

კასატორი თვლის, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებულია, ითხოვს მის გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც დაკმაყოფილდება მათი სასარჩელო მოთხოვნები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და თვლის, რომ კ. ზ-იას წარმომადგენლის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანხმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

მითითებული მუხლის თანახმად, მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმისი ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას არ შეეძლო. ამასთან ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა, რომ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ზიანი, როგორადაც არ უნდა იყოს სავარაუდო წინასწარ, თუ იგი მოვალის უშუალო მოქმედებით არ იქნება გამოწვეული, ამ უკანასკნელის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია. ამდენად, მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული მოქმედება, არამედ ზიანის გამომწვევი მოქმედებაც.

მოცემულ საქმეზე, სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის, ჯანმრთლეობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს თბილისის მერიის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური სამსახურის ა. გოცირიძის სახელობის თბილისის ფსიქონერვოლოგიური დისპანსერის ცნობის და ექიმ-კონსულტანტის ზ. ზ-ოვას დასკვნის საფუძველზე, სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ კ. ზ-იას ჯანმრთელობის მოშლა არ არის შპს “ა. ს. ა." დირექციის მოქმედების უშუალო შედეგი, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა (ჰიპერტონული დაავადება) არ არის დაკავშირებული საწარმოსთან. იგი ვითარდებოდა წლების განმავლობაში და გამოწვეული არ არის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ინფორმაციის მიღებისას შედეგად განვითარებული ფსიქოტრავმისაგან.

საქმის მასალებში არ მოიპოვება არანაირი მტკიცებულება, რაც უდავოდ დაადასტურებდა, რომ კ. ზ-იას დაავადება გამოწვეულია მოპასუხე საწარმოს ქმედებით. ამასთან, პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სავალდებულოდ მიიჩნევს თბილისის საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან საკასაციო საჩივრის ავტორის მიერ წამოყენებული არ არის დასაბუთებული და დამატებითი საკასაციო პრეტენზია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

მოქმედი კანონმდებლობა სამუშაოდან დათხოვნის შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურებას არ ითვალისწინებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

კ. ზ-იას წარმომადგენლის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.