გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-702-02 4 სექტემბერი, 2002წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე, ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: მეზობელ ნაკვეთებზე არსებული ნაგებობის მოქმედებით მიყენებული ზიანის და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წელს ე. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს/ს “ს. ე-ის” ფილიალის “ფ. ე-ის” და შპს “ჯ-ის” წინააღმდეგ.

სარჩელში აღნიშნა, რომ 1995 წელს მოპასუხე ორგანიზაციამ მასთან შეთანხმების გარეშე მისი სახლიდან ერთი მეტრის დაშორებით ააშენა დაახლოებით 50 მეტრის სიმაღლის ანძა, საიდანაც გამოიყოფოდა რადიაცია, დიზელგენერატორების ხმაური და გამონაბოლქვი, რის გამოც დაავადდა მოსარჩელის შვილი.

მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის ფოთის საქალაქო სამმართველო და ფოთის მერიის ეკოლოგიის, გარემოს დაცვისა და აგრარულ საკითხთა განყოფილება შემოწმების შედეგად მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ანძის მოქმედება ადამიანის ჯანმრთელობისათვის მავნე იყო.

აღნიშნული საფუძვლების მითითებით, მოსარჩელემ, სკ-ს 176-ე მუხლის თანახმად, მოითხოვა ანძის, დიზელგენერატორების და ვენტილატორების სხვა, უსაფრთხო ადგილზე გადატანა, ან იმავე კოდექსის 175-ე მუხლის III ნაწილის საფუძველზე _ მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით 120000 აშშ დოლარის დაკისრება.

მოპასუხე ს/ს “ს. ე-მა” სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ ე. ბ-ის მოთხოვნა, სსკ-ს 102-ე მუხლის თანახმად არ იყო დასაბუთებული შესაბამისი მტკიცებულებებით. კერძოდ, არ არსებობდა ბავშვის ავადმყოფობის შესახებ სამედიცინო ცნობა და დოკუმენტები, რომლებითაც დადასტურდებოდა სამშენებლო ნორმების დარღვევა.

შპს “ჯ-მა” სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეში იგი წარმოადგენდა არასათანადო მოპასუხეს შემდეგ გარემოებათა გამო: დავა ეხებოდა ანძის, დიზელგენერატორებისა და ვენტილატორების გადატანას, რომლებიც არის ს/ს “ს. ე-ის” საკუთრება. ანძის ნაწილით კი შპს “ჯ-ი” სარგებლობდა მესაკუთრესთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რისთვისაც იხდიდა შესაბამის საზღაურს. აღნიშნულის გამო, შპს “ჯ-მა” შესაგებლით მოითხოვა არასათანადო მოპასუხედ ცნობა და საქმეში ჩაბმა მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე.

საქმის განსახილველად მომზადების სტადიაზე ე. ბ-მა დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც გაზარდა სარჩელის ზომა და მოითხოვა მორალური ზიანის ანაზღაურება, რომლის ოდენობის განსაზღვრაც სასამართლოს მიანდო.

გადაწყვეტილების გამოტანამდე სასამართლოს განცხადებით მიმართეს ნ., ა., ნა., დ. ბ-ებმა და მოითხოვეს საქმეში მესამე პირებად ჩაბმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით.

ნ. ბ-მა სარჩელში აღნიშნა, რომ მოპასუხე ს/ს “ს. ე-ის” მიერ დადგმული ანძის მოქმედების გამო დაავადდა ბრონქიალური ასთმით, რომელიც პრაქტიკულად განუკურნებელ ავადმყოფობას წარმოადგენს. აღნიშნულის გამო, სარჩელით სკ-ს 413-ე მუხლის თანახმად, მოითხოვა მორალური ზიანის ანაზღაურება და მოპასუხისათვის 50000 აშშ დოლარის დაკისრება. იგივე საფუძვლები და იგივე მოთხოვნები მიუთითეს სასარჩელო განცხადებაში ა., ნა. და დ. ბ-ებმა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 14 ივნისის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის და მესამე პირების _ ა., ნ. და დ. ბ-ების სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ნა. ბ-ის მიმართ გამოტანილ იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, სასამართლო სხდომაზე მისი გამოუცხადებლობის გამო. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნები ემყარებოდა სკ-ს 175-ე მუხლს (სამეზობლო სამართალი), ხოლო ამ უკანასკნელისათვის საჭირო იყო, რომ ისინი ყოფილიყვნენ მეზობლად არსებული მიწის მესაკუთრეები, მაგრამ ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი მათ სასამართლოს ვერ წარუდგინეს. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, სასარჩელო მოთხოვნები მიჩნეულ იქნა უსაფუძვლოდ.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე., ა., ნ. და დ. ბ-ებმა. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება. აპელანტებმა მიუთითეს, რომ სახლის ერთადერთ მესაკუთრეს წარმოადგენდა ე. ბ-ი, რაც უკანონოდ არ გაიზიარა ფოთის საქალაქო სასამართლომ. მან ასევე სრულად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სათანადოდ არ შეაფასა სანიტარული ზედამხედველობის უფროსის ახსნა-განმარტება, რომელმაც დაადასტურა, რომ სადავო ანძის მოქმედება საფრთხეს უქმნიდა მათ ჯანმრთელობას და პირდაპირ კავშირში იყო ბავშვის დაავადებასთან.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 22 თებერვლის განჩინებით ბ-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ გარემოს დაცვის ინსტიტუტის დასკვნის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის ანძაზე დამონტაჟებული 100კვტ-იანი დიზელგენერატორის მუშაობისას გამოყოფილი მავნე ნივთიერებების ოდენობა არ აჭარბებდა ზღვრულ ოდენობას. რაც შეეხება 88 კვტ-იან დიზელგენერატორს, მისი მუშაობისას გარკვეულ მავნე ნივთიერებათა კონცენტრაცია აჭარბებდა დასაშვებ ზღვარს, მაგრამ, ვინაიდან ეს გენერატორი ფაქტობრივად არ გამოიყენებოდა, მის მიერ ატმოსფეროს დაბინძურება უმნიშვნელო იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბ-ების მოთხოვნა კომპენსაციის ანაზღაურების შესახებ მიჩნეულ იქნა უსაფუძვლოდ. სააპელაციო პალატამ სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დასკვნის საფუძველზე, ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. ბ-ი დაავადებული იყო ვეგეტოასთენური სინდრომით, რაც არ წარმოადგენდა ქრონიკულ დაავადებას და გამოწვეული იყო მავნე ფაქტორების კომბინირებული ზემოქმედებით. რამდენადაც ვეგეტოასთმური სინდრომი შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო მავნე ფაქტორების კომბინირებული ზემოქმედებით, იგი არ შეიძლებოდა გამხდარიყო მოპასუხისათვის კომპენსაციის მოთხოვნის საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი, ვინაიდან მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს, რომ ზიანის მიყენება გამოწვეული იყო უშუალოდ მოპასუხის კუთვნილი ანძის და სხვა დანადგარების მუშაობის შედეგად. აღნიშნულის გამო, ასევე უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

საოლქო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე., დ., ა. და ნ. ბ-ებმა. კასატორები ითხოვენ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას, მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით 50000 აშშ დოლარის და მორალური ზიანისათვის 50000 აშშ დოლარის დაკისრებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ყურადღების გარეშე დატოვა სკ-ს 175-ე მუხლის მესამე ნაწილის მოთხოვნა, რომლის თანახმად მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა თმენის კომპენსაცია.

სააპელაციო პალატამ თავისი განჩინება დააფუძნა გარემოს დაცვის ინსტიტუტის დასკვნის ერთ ნაწილზე და ყურადღება არ მიაქცია მეორე ნაწილს, სადაც მითითებულია იმ უარყოფითი შედეგების შესახებ, რასაც იწვევდა მოპასუხის ანძის და დანადგარების მუშაობა. სასამართლომ, ასევე არ გაითვალისწინა პროფესიულ დაავადებათა ინსტიტუტის დასკვნა, რომ აღნიშნული უარყოფითი შედეგები შეიძლებოდა ყოფილიყო ბავშვის ავადმყოფობის მიზეზი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საკასაციო საჩივარს, საქმის მასალებთან ერთად შეამოწმა მისი საფუძვლიანობა და თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

დადგენილია, რომ 1995 წელს მოპასუხე ორგანიზაციამ კასატორების სახლთან ახლოს ააშენა ლითონის კონსტრუქციის ანძა. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2000წ. 1 სექტემბრის დადგენილებით და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ შედგენილი ოქმით ირკვევა, რომ ს/ს “ე.” დაჯარიმდა 60 ლარით, ვინაიდან ს/ს “ე-ის” ტერიტორიაზე დამონტაჟებული დანადგარების ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველებისა და სხვაგვარი ფიზიკური ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები არ შეესაბამებოდა სტანდარტებს.

სკ-ს 175-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად თუ მესაკუთრე მოვალეა, ითმინოს ზემოქმედება, მას შეუძლია ზემოქმედების გამომწვევი ნაკვეთის მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია იმ შემთხვევაში, როცა ზემოქმედება აღემატება მოცემულ ადგილას ჩვეულებრივად მიჩნეულ სარგებლობას და ეკოლოგიურად დასაშვებ ფარგლებს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს საოლქო სასამართლოს მოტივაციას, რომ, მართალია, მოპასუხის კუთვნილი 88 კვტ-იანი დიზელ-გენერატორის მუშაობისას ატმოსფეროში გარკვეულ მავნე ნივთიერებათა კონცენტრაცია აჭარბებდა ზღვრულად დასაშვებს, მაგრამ ვინაიდან, ეს გენერატორი ფაქტობრივად არ გამოიყენებოდა, მის მიერ ატმოსფეროს დაბინძურება უმნიშვნელო იყო.

მართალია, სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, კასატორები უთითებენ, რომ საოლქო სასამართლომ არასრულად შეაფასა გარემოს დაცვის ინსტიტუტის დასკვნა და არასწორად აღნიშნა, რომ არ არსებობდა მოპასუხის კუთვნილი ანძის მოქმედების გამო, მისთვის კომპენსაციის დაკისრების საფუძველი. აღნიშნული დასკვნის ბოლო ნაწილში მითითებულია, რომ 2000წ. 1 დეკემბრიდან 26 იანვრამდე ხმაურის ეკვივალენტური დონე ¹4 100 კვტ-იანი დიზელგენერატორის მუშაობის დროს აჭარბებდა დასაშვებ სიდიდეებს. აქვე აღნიშნულია, რომ მობინადრეებზე ხმაურის ზეგავლენის შეფასება უნდა მოახდინოს კომპეტენტურმა სამედიცინო დაწესებულებამ.

საქმეში არსებული ს/ს ... ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული ჯანმრთელობის მდგომარეობის შემოწმების თანახმად დადგენილია, რომ ნ. ბ-ი 1996 წლიდან იმყოფებოდა ავად. კერძოდ, გამოირიცხა ქრონიკული ბრონქიტი, სმენის დაქვეითება, ენცეფალოპათია და დაუდგინდა ვეგეტოასთმური სინდრომი. ამ დასკვნის მიხედვით ასეთი სინდრომის წარმოშობის მიზეზი შეიძლებოდა ყოფილიყო მავნე ფაქტორების კომბინირებული ზემოქმედება.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დაუსაბუთებელია საოლქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვინაიდან რამდენადაც ვეგეტოასთმური სინდრომი შეიძლება გამოწვეული იყოს მავნე ფაქტორების კომბინირებული ზემოქმედებით, იგი არ შეიძლება გახდეს მოპასუხისათვის კომპენსაციის მოთხოვნის საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ 2001წ. 12 ნოემბრის განჩინებით დანიშნა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა და პასუხის გასაცემად დასვა შემდეგი კითხვები: 1. რა ხანდაზმულობისაა ნ. ბ-ის დაავადება; 2. არის თუ არა გამოწვეული ნ. ბ-ის დაავადება ს/ს “ს. ე-ის” ანძისა და დამხმარე აგრეგატების ზემოქმედების შედეგად. ექსპერტიზის ჩატარება დაავალა პროფესიულ დაავადებათა კვლევით ინსტიტუტს. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოცემულ საქმეზე ამ სახის ექსპერტიზა არ ჩატარებულა. მართალია მოპასუხის მიერ ექსპერტის დასკვნის ნაცვლად წარმოდგენილი იქნა მ-ის სახელობის შრომის, მედიცინისა და ეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დასკვნა, მაგრამ იგი შინაარსის მიხედვით წარმოადგენს წერილს და არა _ ექსპერტის დასკვნას.

ზემოთ მითითებული დასკვნით დადგენილია, რომ ნ. ბ-ი 1996 წლიდან იმყოფებოდა ავად. 1998 წელს შესწავლილ იქნა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და დაუდგინდა ვეგეტო ასთმური სინდრომი, რისი გამომწვევი მიზეზიც შეიძლება ყოფილიყო მავნე ფაქტორების კომბინირებული ზემოქმედება.

ფოთის სახელმწიფო სანიტარული ზედამხედველობის ინსპექციის დასკვნითა და სანიტარული გამოკვლევის აქტით ირკვევა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციის კუთვნილი ანძა და დანადგარების მუშაობა არ შეესაბამებოდა სანიტარულ ნორმებს. კერძოდ, მათი მუშაობით მომატებული იყო ხმაური და იგი სცდებოდა დასაშვები ნორმის ზღვარს, გენერატორებს არ ჰქონდა სავენტილაციო სისტემა, ხოლო გამონაბოლქვს ფილტრი, ასევე მოპასუხის ტერიტორიაზე არსებული რეზერვუარიდან იღვრებოდა ნავთობი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ ნაწილში საქმეზე არასრულად არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა, თუ რომელი ფაქტორის კომბინირებულ ზემოქმედებას შეეძლო გამოეწვია ნ. ბ-ის ავადმყოფობა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვის დროს უნდა დაადგინოს მავნე ფაქტორების კომბინირებულ ზემოქმედებაში მოიაზრება თუ არა ზემოთ მითითებული გარემოებები, ანუ იმოქმედა თუ არა ნ. ბ-ის ჯანმრთელობაზე მოპასუხის კუთვნილ ტერიტორიაზე არსებული ფაქტორების (დასაშვებ ზღვრულ დონესთან შედარებით მომეტებული ხმაური, ვენტილაციის და გამონაბოლქვის მფილტრავი საშუალების არარსებობა და ა.შ.) არსებობის ერთობლიობამ, თუ მისი ავადმყოფობა გამოწვეული იყო სხვა მიზეზებით, რომლებიც დაკავშირებული არ იყო მოპასუხე ორგანიზაციასთან.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა დაადგინოს, მოვალეა თუ არა მოპასუხის მეზობელი ნაკვეთის მფლობელი, ითმინოს მოპასუხის ნაკვეთიდან გამომავალი ზემოქმედებანი; დასაშვებია ეს ზემოქმედებანი თუ არა და მოსარჩელეებს აქვთ თუ არა უფლება თმენისათვის მოითხოვონ ფულადი კომპენსაცია. ფულადი კომპენსაციის შესაძლებლობის შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლომ უნდა განსაზღვროს საკომპენსაციო თანხის ოდენობაც.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინების მიღებისას დაშვებული აქვს სხვა დარღვევებიც. კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელეებმა ვერ წარმოადგინეს საფრთხის წყაროს მეზობლად არსებული ნაკვეთის მესაკუთრეობის დამადასტურებელი ცნობა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა ეს გადაწყვეტილება, თუმცა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა დაასაბუთა სულ სხვა საფუძვლით, ანუ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არსებითად არ განიხილა სარჩელი, არასათანადო მოსარჩელეებად ჩათვალა ბ-ები და ამიტომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სარჩელი, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ არსებითად განიხილა სარჩელი, მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებზე მავნე ზემოქმედებას ადგილი არ ჰქონია და ამიტომ მათი სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ, სსკ-ს 386-ე მუხლის შესაბამისად ახალი გადაწყვეტილების გამოტანის ნაცვლად, მიიღო განჩინება, რაც დაუშვებელია.

სსკ-ს 47-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია კასატორთა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან განთავისუფლება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 22 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.