გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-727-02 24 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ფარდულის აღდგენა, კედლისა და მიწის ნაკვეთის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 18 ივლისს შპს “მ-მა” სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს “თ-ის” წიანააღმდეგ და მოითხოვა კედლის და მიწის ნაკვეთის დაბრუნება, ასევე, მოპასუხის კუთვნილი ფარდულის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხემ 1998წ. ივნისის თვეში თავის კუთვნილ რკინის ფარდულს ჩაუტარა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. კერძოდ, მასთან შეთანხმების გარეშე გამოანგრია კედელი და შიგ მოათავსა თავისი ფარდულის სახურავის რკინები. მოპასუხის უკანონო მოქმედებით დაზიანდა შპს “მ-ის” საკუთრებაში არსებული შენობა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ წვიმის დროს კედელი ნესტიანდება და მომავალში მოსალოდნელია მისი ჩამონგრევა.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ შპს “თ-ი” ფარდულის გაფართოების შედეგად შეიჭრა მის სახელზე პრივატიზებულ მიწის ნაკვეთში.

აღნიშნული საფუძვლების მითითებით მოსარჩელემ სკ-ს 170-ე, 171-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა ფარდულის და კედლის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა და მიწის ნაკვეთის დაბრუნება.

შპს “თ-მა” სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ მან გაარემონტა თავისი კუთვნილი შენობის შიდა ნაწილი, კერძოდ, აიღო ე.წ. დიქტების კრებული, რომლითაც მაღაზიის სავაჭრო ფართი და საკუჭნაო იყო გაყოფილი. მოპასუხემ ჩაატარა შენობის კოსმეტიკური და არა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები.

შპს “თ-მა”, ასევე მიუთითა, რომ სადავო ნაგებობა შპს “მ-ის” კუთვნილი შენობის კედელთან იყო მიერთებული შენობის აგების დღიდან.

შპს “თ-მა” ასევე აღნიშნა, რომ სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964წ.), ვინაიდან მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1987 წელს და თუ მოსარჩელე “თ-ის” კუთვნილი მაღაზიის დადგმას თავის უფლებების დარღვეულად მიიჩნევდა, სასამართლოსათვის უნდა მიემართა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით დადგენილ სასარჩელო ხანდაზმულობის 3 წლიან ვადაში, მოცემულ შემთხვევაში კი, სარჩელი იყო ხანდაზმული.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 25 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “მ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის და ტექ-აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურის მასალების საფუძვლეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე კანონიერად ფლობდა 70,44 კვ.მ მიწის ფართს, რომელშიც შედიოდა ასევე მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული 15,40კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მოსარჩელემ კი სასამართლოს ვერ წარუდგინა მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა მას. ექსპერტიზის დასკვნით, ტექ-აღრიცხვის სამსახურის მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით და შპს “თ-ის” ექსპლუატაციაში მიღების აქტით, სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოპასუხისათვის გადაცემული შენობის ზომები _ 70,44 კვმ, შეცვლილი არ იყო. ასევე, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სადავო კედელზე შესრულებული სამუშაოები განხორციელდა არა 2000წ. ივნისში, როგორც ამას მოსარჩელე უთითებდა, არამედ რამდენიმე წლით ადრე.

სასამართლო გადაწყვეტიელება სამართლებრივად დაეფუძნა სამოქალაქო კოდექსის 149-ე, 170-ე, 172-ე მუხლებს და “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4-5 მუხლებს.

პირველი ინსტანციის სასამაღთლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “მ-მა”. აპელანტმა მიუთითა, რომ ქუთაისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1987წ. 30 დეკემბრის ¹28.15.902 გადაწყვეტილებით მოპასუხეზე მიწის ნაკვეთი არ გამოყოფილა. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს კანონი, “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ”, როდესაც მიუთითა, რომ შპს “მ-ს” არ წარუდგენია მიწის რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ შპს “თ-მა” მიწის მართვის სამმართველოში წარადგინა ჯიხურისათვის მიწის გამოყოფაზე აღმასკომის 1987წ. გადაწყვეტილება ჯიხურის ჩადგმის სქემასთან ერთად და მიუთითა, რომ ექსპერტიზის დასკვნითაც დადასტურებულია, რომ ჯიხურის ჩადგმიდან დღემდე ჯიხურის ფართია 70,74 კვ.მ, რაც შეეხება ჯიხურის მიერ დაკავებულ ფართს, ექსპერტიზის დასკვნის მე-6 მუხლით დადასტურებულია, რომ სქემით ჯიხურის სიგრძე უნდა შეადგენდეს 9,5 მეტრს, ფაქტიურად კი შეადგენს 13,45 მეტრს.

აპელანტმა ასევე მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო მოპასუხის სახელზე, არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს, იმდენად, რამდენადაც მას საკადასტრო რუკა არ გააჩნდა. აღნიშნულის გამო მითითებული დოკუმენტი სასამართლოს მტკიცებულებად არ უნდა გამოეყენებინა.

აპელანტმა მოითხოვა სკ-ს 312-ე მუხლის საფუძვლეზე, ქუთაისის მერიის ტექბიუროში არსებული გეგმა-ნახაზის და მიწის მართვის მთავარი რეგისტრაციის მიერ საჯარო რეესტრში შპს “თ-ის” კერძო საკუთრებად 70,44 კვ.მ მიწის შესახებ ჩანაწერების გაუქმება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპეალციო პალატამ ქუთაისის ტექ-აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურის 2001წ. 29 იანვრის ¹1/19 ცნობის საფუძვლეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “თ-ი” ტექინვენტარიზაციის სამსახურის მიერ ინვენტარიზებული იქნა 1993წ. 20 დეკემბერს. რაც შეეხება შენობის ზომებს, სასამართლომ დაადგინა, რომ მისი ზომები არ შეცვლილა, ჩატარდა მხოლოდ შიდა რეკონსტრუქცია და საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად სადავო ფართი ეკუთვნოდა შპს “თ-ს”.

საჯარო რეესტრის ჩანაწერების გაუქმების თაობაზე აპელანტის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული მოთხოვნა წარმოადგენდა დავის საგნის შეცვლას: საჩივარში დასმულ მოთხოვნაში შესაძლოა მოპასუხე მხარე ყოფილიყო ადმინისტრაციული ორგანო, პირველი ინსტანციის სასამაღთლოში კი მოპასუხე იყო მხოლოდ შპს “თ-ი”. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დავის საგნის შეცვლა გამოიწვევდა საქმის განხილვის გაჭიანურებას. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაეფუძნა სკ-ს 183-ე მუხლის პირველ ნაწილს და 312-ე მუხლის პირველ ნაწილს.

საოლქო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “მ-მა”. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას იმავე სასამართლოსათვის იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნებზე იმ მოტივით, თითქოს მის მიერ შეცვლილ იქნა დავის საგანი; პალატამ სასამართლოზე არ გამოიძახა ტექაღრიცხვის ბიუროს წარმომადგენელი და მიწის მართვის მთავარი რეგისტრატორი. ასევე, მთლიანად გაიზიარა ექსპერტის დასკვნა, რომელიც არ ემყარება საქმეში არსებულ მასალებს, მაშინ, როდესაც თავისივე განჩინებაში მიუთითა, რომ ექსპერტიზის დასკვნით შპს “თ-ის” მიერ დაკავებული მიწის ფართობი შეადგენს 71,67კვ.მ, რეალურად კი საკუთრების უფლებით მის სახელზე რეგისტრირებულია 70,44 კვ.მ. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ექსპრეტიზის დასკვნის მიხედვით, ექსპერტიზის ჩატარების დროს ჯიხური არარსებობდა და წარმოადგენდა II ჯგუფის კაპიტალურ ნაგებობას. აღნიშნული გარემოებით კი დგინდება ის ფაქტი, რომ შპს “თ-მა” შენობის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები აწარმოა უკანონოდ, კასატორის შენობის კედლის გამოყენებით, ვინაიდან, როგორც საქმეში წარმოდგენილი 1996წ. 21 მარტის აქტიდან ირკვევა, პავილიონი (ამჟამად “თ-ი”) წარმოადგენს დროებით ნაგებობას. 1996წ. შემდეგომ კი არ არსებობს რაიმე დოკუმენტი, პროექტი, რაც დაადასტურებდა, რომ პავილიონმა განიცადა რეკონსტრუქცია და იქცა II ჯგუფის კაპიტალურ ნაგებობად.

კასატორმა მიუთითა, რომ პალატამ არასწორად გამოიყენა სკ-ს 312-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან კასატორმა მოითხოვა საჯარო რეესტრის მონაცემების გაუქმება და ამ ჩანაწერების მტკიცებულებად გამოყენება პალატას არ შეეძლო. ასევე, არასწორად გამოიყენა სსკ-ს 381-ე მუხლი, რადგან კასატორის განმარტებით, მას დავის საგანი არ შეუცვლია, სარჩელშიც და სააპელაციო საჩივარშიც მოთხოვნა შეეხებოდა სადავოდ ქცეულ 15 კვ.მ მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული ნაკვეთის არასწორი რეგისტრაციის ფაქტი აღიარებულია იმერეთის მხარის მიწის მართვის სამმართველოსა და ქუთაისის მერიის მიერ გამოყოფილი კომისიის დასკვნით.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ, ასევე არ გამოიყენა ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის ¹66 ბრძანებით დამტკიცებული “მშენებლობა დამთავრებული შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციაში მიღების წესი”, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად II კატეგორიას მიკუთვნებული შენობების ჩამონათვალს არ განეკუთვნება მოპასუხის შენობა.

ამრიგად, კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის დადგენილი საქმის მთელი რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც იგი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საკასაციო საჩივარს, შეამოწმა მისი საფუძვლიანობა და თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 381-ე მუხლის თანახმად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოწინააღმდეგე მხარე თანახმა იქნება ამაზე, ან სააპელაციო სასამართლო ამას მიზანშეწონილად ცნობს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მისი მოთხოვნა დავის საგნის შეცვლად. დადგენილია, რომ კასატორმა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელით მოითხოვა ფარდულის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა, კედლის და მიწის ნაკვეთის დაბრუნება. ასევე, დადგენილია, რომ მან სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა ქუთაისის მერიის ტექბიუროში არსებული გეგმა-ანაზომების და მიწის მართვის მთავარი რეგისტრატორის მიერ საჯარო რეესტრში, შპს “თ-ის” კერძო საკუთრებად ... დაფიქსირებული 70,74კვ.მ მიწის შესახებ ჩანაწერების გაუქმება.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას, რომ შპს “მ-ის” სააპელაციო მოთხოვნა წარმოადგენდა არსებითად სხვა სასარჩელო მოთხოვნას, რომელზეც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა არ ჰქონია. სააპელაციო სასამართლო კი ამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას იმ ფარგლებში, რა ფარგლებშიც იქნა გადაწყვეტილი სასარჩელო მოთხოვნა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებასაც, რომ მოპასუხე მხარეს სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის შეცვლის შესახებ თანხმობა არ განუცხადებია. პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოტივაცია მოთხოვნის გადაწყვეტის ამ ნაწილში სწორი და დასაბუთებულია.

სსკ-ს 374-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სააპელაციო საჩივრის შემოსვლიდან 10 დღის განმავლობაში სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს დასაშვებია თუ არა სააპელაციო საჩივარი. თუ შემოწმების შედეგად აღმოჩნდება, რომ სააპელაციო საჩივარი დასაშვებია, სასამართლოს გამოაქვს განჩინება სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღების შესახებ.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ თუ სააპელაციო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო სააპელაციო საჩივარი, მისი ზემოაღნიშნული მოთხოვნაც უნდა განეხილა. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ განიხილა რა სააპელაციო საჩივარი, ამომწურავი და დასაბუთებული პასუხი გასცა მასში დასმულ საკითხებს. სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღება არ ნიშნავს იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ დასაშვებად მიიჩნია სარჩელის საგნის შეცვლა.

სკ-ს 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგიტრაცია საჯარო რეესტრში.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულებად მიღებული ექსპერტიზის დასკვნა არ შეესაბამება საქმის რეალურ მდგომარეობას. ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ შპს “თ-ს” დაკავებული აქვს 71,76 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. 1996წ. 21 მარტის ¹89/91 აქტით ასევე დადგენილია, რომ შპს “თ-ის” სავაჭრო პავილიონის ფართი შეადგენდა 70,44 კვ.მეტრს. აღნიშნული დადასტურებულია ასევე საჯარო რეესტრის მონაცემებით. ფართის გაზრდა გამოიწვია პავილიონის შიდა ტიხრების აღებამ.

სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ შპს “მ-ის” მოთხოვნა 15 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის დაბრუნების შესახებ უსაფუძვლოა. მან ვერცერთი ინსტანციის სასამართლოში ვერ წარადგინა მტკიცებულება სადავო ნაკვეთის თავის სახელზე რეგისტრაციის შესახებ. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოთხოვნის ამ ნაწილშიც მიღებული აქვს სწორი გადაწყვეტილება.

სკ-ს 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა აღნიშნული ნორმა. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო მიწის ნაკვეთი, რომ რეგისტრირებულია შპს “თ-ის” სახელზე, ეჭვს არ იწვევს და აღნიშნული ფაქტის შესახებ საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერი გაუქმებული არ არის. კასატორმა ვერ წარმოადგინა საწინააღმდეგო არგუმენტები, რომლებიც ეჭვის ქვეშ დააყენებდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სისწორეს.

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ შპს “თ-მა” თვითნებურად, ნებართვის გარეშე აწარმოა თავისი შენობის რეკონსტრუქცია. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შპს “თ-ის” მიერ სახურავის მიდგმა კასატორის შენობის კედელზე განხორციელებულია არა 2000წ. ივნისში, როგორც ამას უთითებს შპს “მ-ი”, არამედ უფრო ადრე (თუმცა ზუსტი თარიღი ექსპერტიზის მიერ ვერ იქნა დადგენილი).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებასაც, რომ შპს “თ-ის” მიერ წარმოებული სარეკონსტრუქციიო სამუშაოები თუნდაც რომ იყოს ჩატარებული ნებართვის გარეშე, საკასაციო პალატა მის კანონიერებაზე ვერ იმსჯელებს, ვინაიდან კასატორმა ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მოპასუხე აღნიშნული მოქმედებით უკანონოდ დაეუფლა თავის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს ან სხვაგვარად შელახა მისი უფლებები.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის ¹ 66 ბრძანება.

ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მოქმედი საამშენებლო ნორმებით, საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის თვალსაზრისით შპს “თ-ის” შენობა მიეკუთვნება კაპიტალურობის მეორე ჯგუფს. დადგენილია, რომ აღნიშნული შენობის ზომების შეცვლა 1996წ. შემდეგ არ მომხდარა და თუნდაც, რომ აღნიშნულ გარემოებას ჰქონოდა ადგილი, კასატორმა ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომ ის განხორციელდა თავისი, როგორც მესაკუთრის უფლებების, ხელყოფის ხარჯზე. ამასთან, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 1999წ. 7 დეკემბრის ¹66 ბრძანებულებას, “მშენებლობადამთავრებული შენობა-ნაგებობების (საამშენებლო პროდუ-ქციის) ექსპლუატაციაში მიღების წესის” დამტკიცების შესახებ, სააპელაციო სასამართლო ვერ გამოიყენებდა, ვინაიდან მითითებული ბრძანება გაუქმებულია 2002წ. 9 იანვრიდან.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, რის გამოც არ არსებობს მის მიერ მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “მ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 აპრილის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.