¹ 3კ-829-02 20 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 2 ნოემბერს ე. ბ.-ემ თბილისის საოლქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის მიმართ და მოითხოვა საავტორო უფლების დაცვა, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1995 წელს შექმნა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ემბლემა, რომელიც მოწონებულ და მიღებულ იქნა ფეხბურთის ფედერაციის მიერ თავის საკუთარ ემბლემად. საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია წლების მანძილზე ამ ემბლემით სარგებლობდა. ამასთან, შეცვალა მისი თავდაპირველი სახე. 2001წ. 8 აგვისტოს საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციამ აღნიშნული ემბლემა დამახინჯებული სახით წარუდგინა “საქპატენტს”, რომელმაც გასცა ¹... სერტიფიკატი. ემბლემის ავტორად მხატვარი ე. ბ.-ეა მიჩნეული. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია ემბლემის ავტორთან შეთანხმების გარეშე ამზადებს სხვადასხვა სუვენირებს, სადაც იყენებს აღნიშნულ ემბლემას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ფეხბურთის ფედერაცია არღვევს მის საავტორო უფლებებს, რადგან უკანონოდ იყენებს ემბლემას, არღვევს მის მხატვრულ მხარეს, თვითნებურად ცვლის მას და ავტორის თანხმობის გარეშე იყენებს ემბლემას კომერციული მიზნებისათვის, რითაც იღებს მოგებასა და უგულვებელყოფს ემბლემის ავტორის ფინანსურ ინტერესებს.

მოსარჩელემ მოითხოვა მისი საავტორო უფლების აღიარება და ემბლემის უკანონო გამოყენებისათვის კომპენსაციის სახით მოპასუხეზე 300.000 აშშ დოლარის დაკისრება; ყველა სახის პროდუქციის, რომელზეც გამოსახულია მოსარჩელის მიერ შექმნილი ემბლემა, კონტრაფაქციულად ჩათვალა, წარმოებიდან ამოღება, სარჩელის ავტორისათვის გადაცემა და ამ პროდუქციის წარმოების აკრძალვა ავტორთან სათანადოდ გაფორმებული ხელშეკრულების გარეშე; ყველა იმ ნაწარმზე ყადაღის დადება, რომელიც მზადაა სარეალიზაციოდ; მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 200.000 აშშ დოლარის ოდენობით. ასევე, მოითხოვა სარჩელის უზრუნელყოფის მიზნით ყადაღის დადება მოპასუხის ქონებასა და საანგარიშსწორებო ანგარიშზე ბანკში, ასევე, სასამართლოსა და წარმომადგენლის ხარჯების ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, რის საფუძვლადაც მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელით ემბლემის ავტორობის აღიარების მოთხოვნა საჭიროებას მოკლებულია, ვინაიდან ამ უფლებას სადავოდ არავინ ხდის და მასზე “საქპატენტის” მიერ გაცემულია სერტიფიკატი.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ საქართველოს კანონის “საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ” 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ე” ქვეპუნქტით მოთხოვნილ კომპენსაციას, ამავე კანონის 67-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით აღნიშნული კანონის ნორმები ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომელიც წარმოიშვა ამ კანონის ძალაში შესვლის შემდეგ, ხოლო, მოპასუხის მითითებით კი, მოსარჩელესთან ურთიერთობა წარმოიშვა 1995წ. დასაწყისში, როდესაც შეიქმნა ემბლემა, ე.ი. გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისი მუხლები.

რაც შეეხება წარმოებული პროდუქციის კონტრაფაქციულად ცნობას, ყადაღის დადებას, რეალიზაციის აკრძალვას და ა.შ. მოპასუხის მოსაზრებით, არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით ე. ბ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელესა და საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის მაშინდელ ხელმძღვანელ ნ. ა.-ს შორის 1995 წელს დაიდო საავტორო ხელშეკრულება ნაწარმოების გამოსაყენებლად გადაცემის შესახებ.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 515-ე მუხლზე, რომლის თანახმად ავტორს უფლება აქვს, ნაწარმოების გამოყენების მიზნით დადოს საავტორო ხელშეკრულება ნაწარმოების გამოსაყენებლად გადაცემის შესახებ.

იმავე კოდექსის 515-ე მუხლის თანახმად ნაწარმოების გამოსაყენებლად გადაცემის შესახებ საავტორო ხელშეკრულებით ავტორი გადასცემს ან კისრულობს შექმნას და ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში გადასცეს მეორე მხარეს თავისი ნაწარმოები ხელშეკრულებით დადგენილი წესით გამოსაყენებლად, ხოლო ორგანიზაცია კისრულობს ვალდებულებას, გამოიყენოს ეს ნაწარმოები ან ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში შეუდგეს მის გამოყენებას, აგრეთვე, ავტორს ან მის უფლებამონაცვლეს მისცეს გასამრჯელო, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

სსკ-ს 517-ე მუხლის შესაბამისად საავტორო ხელშეკრულება უნდა დაიდოს წერილობით.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის საავტორო ხელშეკრულება წერილობით არ დადებულა, მაგრამ ეს არ შეიძლება გახდეს ხელშკრულების ბათილობის საფუძველი, რადგან იმავე კოდექსის 45-ე მუხლის შესაბამისად კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველობა იწვევს გარიგების ბათილობას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ასეთი შედეგი პირდაპირაა მითითებული კანონში, ხოლო მოცემულ შემთხვევასთან დაკავშირებით კანონში მსგავსი მითითება არ არის.

ამავე კოდექსის 523-ე მუხლის მიხედვით სახვითი ხელოვნების ნაწარმოები, რომელიც შეკვეთით შეიქმნა, გადადის შემკვეთის საკუთრებაში, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ავტორს რჩება საავტორო უფლება ამ ნაწარმოებზე. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 1995 წელს დაიდო ხელშეკრულება საჯაროდ გამოყენების მიზნით სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების შექმნის შესახებ (მხატვრული შეკვეთის ხელშეკრულება), რომლის საფუძველზედაც მოპასუხეს ჰქონდა უფლება, ავტორთან დამატებითი შეთანხმების გარეშე ფეხბურთის ფედერაციის ემბლემა გამოეყენებინა თავისი შეხედულებისამებრ, ხოლო მოსარჩელეს კი დარჩა მხოლოდ საავტორო უფლება. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხემ 2001წ. 8 აგვისტოს “საქპატენტს" ემბლემა წარუდგინა დამახინჯებული სახით და მასზე გაიცა სერტიფიკატი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად ავტორს უფლება აქვს, დაიცვას ნაწარმოები ყოველგვარი დამახინჯებისაგან ან სხვაგვარი ხელყოფისაგან, რომელმაც შეიძლება შელახოს ავტორის პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია. მოპასუხის მიერ მოსარჩელის არაქონებრივი საავტორო უფლების დარღვევის ფაქტი უკვე წარმოშობს მისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს, ანუ ივარაუდება, რომ მოსარჩელემ უკვე განიცადა მორალური ზიანი და ამავე კანონის 59-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე უფლება აქვს, მოითხოვოს კომპენსაცია, რომლის ოდენობასაც განსაზღვრავს სასამართლო.

მოცემულ შემთხვევაში კომპენსაციის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში Mმიიღო მხოლოდ მოპასუხის მიერ ემბლემის დამახინჯებულად გამოყენების გამო მოსარჩელისათვის მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება და საკომპენსაციო თანხად განსაზღვრა 5.000 ლარი.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ყველა ის პროდუქცია, რომელიც დამზადებულია მოპასუხის მიერ და რომელზეც საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ემბლემაა გამოსახული დამახინჯებული ფორმით, “საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ” კანონის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად იწვევს საავტორო უფლებათა დარღვევას და ითვლება კონტრაფაქციულ ეგზემპლარად, რის გამოც იგი უნდა ჩამოერთვას მოპასუხეს და გადაეცეს მოსარჩელეს. ამასთან, მოპასუხეს უნდა აეკრძალოს დამახინჯებული ფორმით ემბლემის გამოყენება ამავე კანონის 59-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 5.000 ლარის გადახდა კომპენსაციის სახით; აეკრძალა ემბლემის გამოყენება ავტორისეული ორიგინალისაგან განსხვავებული ფორმით; ყველა ის პროდუქცია, რომელზეც გამოსახული იყო საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ემბლემა ავტორის მიერ შექმნილი ორიგინალისაგან განსხვავებული ფორმით, ჩაითვალა კონტრაფაქციულად და მოპასუხეს დაევალა მათი მოსარჩელისათვის გადაცემა.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

მოსარჩელის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა შეფასებული მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა, რადგან მათ მიერ მოპასუხეზე დაკისრებული თანხა 5.000 ლარი არანაირად არ შეესაბამებოდა იმ მორალურ ზიანს, რაც განიცადა მოსარჩელემ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით.

მოსარჩელის წარმომადგენელმა ასევე მიუთითა, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტი იმის შესახებ, რომ ბ.-ესა და ა.-ს შორის დადებულ იქნა ხელშეკრულება, არ შეესაბამება სიმართლეს, რადგან ეს იყო მხოლოდ საუბარი მომავალი თანამშრომლობის მიზნით. მათი თანამშრომლობა ნ. ა.-ის გარდაცვალების გამო შეწყდა.

გარდა ამისა, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, ვინაიდან ფეხბურთის ფედერაციასა და ემირ ბ.-ეს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1995 წელს, იგი გაგრძელდა ახალი კანონმდებლობის მიღების შემდეგაც, აქედან გამომდინარე კი, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა მხოლოდ “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ”კანონი.

კასატორი ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებას.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ასევე საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციამ.

კასატორმა მიუთითა, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი: სადავო ემბლემა დამზადდა და საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციას გადაეცა 1995 წელს, როდესაც მოქმედებდა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსი და სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა მხოლოდ აღნიშნული კოდექსის ნორმა და არა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა შესახებ” კანონის ნორმები, რადგან ამ კანონის 67-ე მუხლში მითითებულია, რომ ეს კანონი ვრცელდება იმ საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა ობიექტების შექმნასა და გამოყენებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვა ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ.

გარდა ამისა, კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელეს არ დაუსაბუთებია მორალური ზიანის არსებობა. კასატორმა მიუთითა ისიც, რომ სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ მოუთხოვია, კერძოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, ხოლო სასამართლომ კი მოპასუხეს დააკისრა კომპენსაცია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს შემდეგი გარემოების გამო:

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე" ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია. ამასთან, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ" ქვეპუნქტი, რომლითაც გადაწყვეტილება კანონის დარღვევით გამოტანილად ითვლება, თუ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, როემლიც არ უნდა გამოეყენებინა. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილა, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 1995 წელს, სარჩელის დავის საგანს წარმოადგენს საავტორო უფლების დაცვა იმ ემბლემაზე, რომელიც მხატვარმა 1995 წელს შექმნა. ასევე, ამ ემბლემის უკანონო გამოყენებისათვის მოსარჩელე მოითხოვს მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებას, ე.ი. მოსარჩელე მოითხოვს მისი დარღვეული უფლების აღდგენას, რომელიც დაურღვიეს 1995 წლიდან.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სასამართლოს არ უნდა გამოყენებინა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ" კანონის ნორმები, რადგან ამავე კანონის 67-ე მუხლის პირველი ნაწილით ეს კანონი ვრცელდება იმ საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა ობიექტების შექმნასა და გამოყენებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშვა ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ. კანონი კი ამოქმედდა 1999წ. ივლისიდან. ამდენად, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა 1995 წელს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი.

პალატა მიუთითებს, რომ მოცემული საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს საქმეში არსებული (ასევე _ მხარეთა მიერ დამატებით წარმოდგენილ მტკიცებულებანი, თუ ასეთი მხარეებმა წარმოადგინეს საქმის ხელახლა განხილვისას) მასალები მხატვრული შეკვეთის ხელშეკრულების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, რადგან დავის საგანს საავტორო უფლების დაცვა წარმოადგენს. მართალია, საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლერბივ მოტივაციას საავტორო ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებით, მაგრამ დავის სწორად გადასაწყვეტად დასადგენია ის გარემოებები, რომლებიც დაადასტურებენ ხელშეკრულების დადების ფაქტს. დავის ერთ-ერთ საგანს საავტორო უფლების დაცვა წარმოადგენს და ამ ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა, რაც საკასაციო სასამართლოს უსაფუძვლოდ მიაჩნია. პალატა თვლის, რომ მოპასუხემ შესაგებელში მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად დამატებით უნდა წარმოადგინოს ისეთი მტკიცებულებანი, რომლებიც დაადასტურებენ ხელშეკრულების ნამდვილობას (მაგ. ფეხბურთის ფედერაციის გამგეობის იმ სხდომის ოქმი, რომელზედაც განხილულ იქნა ფედერაციის ემბლემის საკითხი), ვინაიდან მტკიცების ტვირთი მხარეებს აკისრიათ, ხოლო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს მხატვრული შეკვეთების ხელშეკრულების დადებისათვის საჭირო ყველა ის არსებითი პირობა, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ გარიგების დადებისას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავვე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.