3კ-830-02 23 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი
დავის საგანი: მესაკუთრედ ცნობა.
აღწერილობითი ნაწილი:
1996წ. 16 ივლისს ა. თ.-მა ა. ს.-ის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1962 წელს ა. ს.-ს ერთი ოთახი დაუთმო 10 წლის ვადით 35000 მანეთად. მოპასუხეებმა ამ ოთახს მიაშენეს კიდევ ერთი ოთახი. მიუხედავად მისი მოთხოვნისა მიშენება ს.-ებმა არ მოშალეს. აღნიშნულის გამო ა. თ.-მ მოითხოვა მოპასუხეების ბინიდან გამოსახლება. შემდეგში მან შეცვალა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა ყოველთვიური ბინის ქირის _ თვეშიE 5 ლარის ოდენობით გადახდა.
შ. ს.-მ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მის მიერ აშენებული ნაგებობის მესაკუთრედ ცნობა. მან მიუთითა, რომ მის მიერ ნაყიდ ერთ ოთახს სათანადო წესების დაცვით მიაშენა მეორე ოთახი, მოაწყო აბაზანა, ასწია საპირფარეშოს დონე.
ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1996წ. 5 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამავე განჩინებით დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი. დადგენილად იქნა ცნობილი იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი სადავო ბინაში შ. ს.-ისა და მისი ოჯახის ცხოვრების შესახებ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1996წ. 2 სექტემბრის განჩინებით გაუქმდა საბურთალოს რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება ბინის ფლობის დადგენის ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.
საბურთალოს რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ს.-ებს თ.-ების სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრათ ყოველთვიური ბინის ქირა 5 ლარის ოდენობით. შეგებებული სარჩელი კი არ დაკმაყოფილდა.
1999წ. 19 ოქტომბერს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ განიხილა საზედამხედველო პალატის შუამდგომლობა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1998წ. 21 დეკემბრისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999წ. 22 იანვრის განჩინების გაუქმების შესახებ. პალატის მიერ აღნიშნული შუამდგომლობა არ იქნა დაკმაყოფილებული და უცვლელად დარჩა ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1998წ. 21 დეკემბრისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999წ. 22 იანვრის განჩინება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 12 მაისის განჩინებით, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო გაუქმდა ამ საქმეზე ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის 1998წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1999წ. 22 იანვრის განჩინება და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999წ. 19 ოქტომბრის განჩინება, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს.
2000წ. 29 ივნისს შ. და ა. ს.-ებმა შეიტანეს დამატებითი შეგებებული სარჩელი, რომლითაც საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994წ. 16 მარტის ¹156 დადგენილებიდან გამომდინარე მოითხოვეს მათ მიერ მიტაცებულ ნაკვეთზე მათ მიერვე აგებული უნებართვო ნაგებობის მათივე სახელზე რეგისტრაცია, ხოლო 1998წ. 25 ივლისის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად დაკავებულ მიწის ნაკვეთთან ერთად სადავო ნაგებობის მესაკუთრედ ცნობა.
თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა.
2001წ. 21 მაისს სააპელაციო სასამართლომ ა. თ.-ის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე განიხილა საქმე, გააუქმა რაიონული სასამართლოს 2001წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილება და მოპასუხეებს ყოველთვიურად ქირის სახით დაეკისრათ 5 ლარის გადახდა, ხოლო შეგებებული სარჩელის ავტორს უარი ეთქვა სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 10 ოქტომბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა შ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს გამოყენებული ჰქონდა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 25 აპრილის გადაწყვეტილებით თ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 25 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.
სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს შ. ს.-ს მოსარჩელე ა. თ.-ის სასარგებლოდ ბინის ქირის სახით 1998წ. 1 აგვისტოდან დაეკისრა ყოველთვიურად 5 ლარის გადახდა.
შ. ს.-ს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
საპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის ურთიერთობა თვით მხარეთა აღიარებითაც წარმოადგენდა მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვდა.
ამ ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონი და მიუთითა, რომ ზემოთ მითითებული ნორმის მე-6 მუხლის თანახმად მოსარგებლეს აქვს საკუთრების უფლება საკუთარი ხარჯებით განხორციელებულ საცხოვრებელ სადგომზე მიშენება-დაშენებაზე მხოლოდ მესაკუთრის თანხმობის შემთხვევაში. შეგებებული სარჩელის ავტორებს კი ამის შესახებ მესაკუთრის თანხმობა არ გააჩნდათ.
2002წ. 5 ივნისს შ. ს.-მ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ გამოიყენა 1964წ. სსკ-ს 107-ე მუხლი, რომელიც მოქმედებაშია 1965წ. 1 ივლისიდან, მაშინ როცა მშენებლობა განხორციელდა უფრო ადრე. ასევე მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს სათანადო შეფასება არ მიუცია იმ გარემოებებისათვის, რომ სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა ძველი კოდექის მოქმედების პერიოდში, მათ ერთი ოთახი შესყიდული აქვთ და იმ პერიოდში მოქმედი კანონის შესაბამისად უნდა მოეხდინა ამ ოთახზე მისი მესაკუთრედ ცნობა.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1996წ. 27 ივნისამდე წარმოშობილ ურთიერთობებს და ეს კანონო უნდა გავრცელდეს მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებზე.
საკასაციო პალატა ასევე იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლი, რომლის საფუძველზეც მოითხოვდა შ. ს.-ი მესაკუთრედ ცნობას, აწესრიგებს მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებს.
დადგენილია, რომ ა. თ.-მ 1962 წელს დათმობის წესით გადაეცა ერთი ოთახი 10წ. ვადით ს.-ების ოჯახს. მხარეებს შორის შეთანხმება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ წერილობით არ დადებულა, მაგრამ მხარეები ამ შეთანხმებას არ უარყოფენ. ა. ს.-მა დაკავებულ ნაგებობას 1965 წელს მიაშენა ერთი ოთახი და მოახდინა დაკავებული ნაგებობის რეკონსტრუქცია, რასაც ასევე არ უარყოფენ მხარეები. ასევე უდავოდ დადგენილია, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც სადავო შენობაა განთავსებული ა. თ.-ის სახელზე ირიცხებოდა უვადო სარგებლობის უფლებით, რაც დადასტურებულია ¹20-1400 ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებით.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, რაც დასტურდება ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადებისა და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა და სხვა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებისა), ითვლებიან მოსარგებლეებად.
“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის თანახმად მოსარგებლეს აქვს საკუთრების უფლება მესაკუთრის თანხმობით საკუთარი ხარჯებით განხორციელებულ საცხოვრებელ სადგომზე მიშენება-დაშენებაზე. მოცემულ შემთხვევაში კი მესაკუთრის თანხმობა არ დგინდება. საქმეში არსებული 1987წ. 17 აგვისტოს წერილიდან ჩანს, რომ ა. თ.-ი მოითხოვდა ს.-ების მიერ უნებართვოდ აშენებული ბინის დანგრევას. ასევე არ არსებობს ბინის რეკონსტრუქციის თაობაზე მესაკუთრის თანხმობა. რაც შეეხება აღმასკომის თანხმობას ის არ შეიძლება გაიგივდეს მესაკუთრის თანხმობასთან.
საოლქო სასამართლომ სწორად გამოიყენა აღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად ბინის ქირის ოდენობა ერთ სულზე 12 კვ.მ-ზე მეტ საცხოვრებელ ფართობზე თვეში შეადგენს დაუბეგრავი მინიმუმის სამ პროცენტს თითოეულ კვადრატულ მეტრზე. დადგენილია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საცხოვრებელი ფართი შეადგენს 34,50 კვ.მ ერთ სულზე მოდის 12 კვმ.ზე მეტი საცხოვრებელი ფართობი, ბინის ქირის ოდენობა კი შეადგენს 11,38 ლარს. სსკ-ს 284-ე მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი ვიდრე ის მოითხოვდა. რამდენადაც ა. თ.-ს არ მოუთხოვია ბინის ქირა 5 ლარზე მეტი ოდენობით, აქედან გამომდინარე საოლქო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა ბინის ქირა, რომელიც 1998წ. 1 აგვისტოდან შეადგენს ყოველთვიურად 5 ლარს.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სსკ-ს 107-ე მუხლში მითითებულია სახლის თვითნებურად აშენების შედეგებზე და არა მშენებლობის თანხმობაზე.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მშენებლობის შედეგები დაკავშირებულია სწორედ მშენებლობის ნებართვასთან და მშენებლობის წარმოებაზე საჭიროა სათანადო ორგანოების ნებართვა. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს დადგენილი წესით დამტკიცებული საცხოვრებელი სახლის პროექტისა და სათანადო ორგანოების ნებართვის გარეშე თვითნებურად აშენებული ნაგებობის მოშლას. ამდენად, უსაფუძვლოა კასატორის მითითება იმის თაობაზე, რომ საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული ნორმა.
ამასთან, ვინაიდან დადგენილია, რომ უნებართვო მშენებლობა მიმდინარეობდა 1962-1965 წლებში, ხოლო 1964წ. რედაქციით სამოქალაქო სამართლის კოდექი სამოქმედოდ შემოვიდა 1965წ. 1 ივლისიდან, ამ კანონის 107-ე მუხლი სწორად გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
შ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 25 აპრილის გადაწყვეტილება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
