გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-835-02 12 სექტემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

თ. კობახიძე, ქ. გაბელაია

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ.თბილისში, ... მდებარე სახლის ¹16, ¹17 ოთახები, სამზარეულო და დამხმარე ფართი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით ირიცხება დ. თ-ეზე. აღნიშნული ფართი დ. თ-ემ 1993 წელს შეიძინა ე. და რ. შ-ებისაგან.

1945 წელს სახლის მაშინდელ მესაკუთრე მ. შ-ასთან დადებული შინაურული ხელშეკრულების საფუძველზე მითითებული ფართი დაიკავა ა. გ-ის ოჯახმა. ამ უკანასკნელმა ბინის მესაკუთრეს გადაუხადა 2300 მანეთი აღიშნული ფართი დაკავებული აქვს ა. გ-ის შვილიშვილ თ. გ-ს თანმყოფ პირებთან ერთად.

დ. თ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. გ-ის მიმართ ბინიდან გამოსახლების შესახებ მოსარჩელემ მიუთითა, რომ თანახმა იყო, სადავო ბინის სანაცვლოდ მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაეცა თბილისში, ... მდებარე ოროთახნახევრიანი ¹16 ბინა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 9 იანვრის გადაწყვეტილებით დ. თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: თ. გ-ი თანმყოფ პირებთან ერთად გამოსახლდა სადავო ბინიდან და დ. თ-ეს დაევალა თ. გ-ისათვის ... ¹16-ში მდებარე ბინის საკუთრებაში გადაცემა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობა, რომელიც დასტურდებოდა ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა: სადავო სახლში მოპასუხის რეგისტრაცია, წლების მანძილზე სახლის ფლობა, კომუნალურ გადასახადების გადახდა და სხვ. სასამართლომ დ. თ-ის მოთხოვნა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის თანახმად მიიჩნია საფუძვლიანად.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. გ-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 31 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით დ. თ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ მიჩნია, რომ ბინიდან გამოსახლებით ილახებოდა თ. გ-ის უფლებები, რადგან სანაცვლოდ შეთავაზებული ბინა მდებარეობდა არა იმავე დასახლებულ პუნქტში, არამედ ქალაქის განაპირა რაიონში, ამასთან, სადავო ბინა თ. გ-ის მიერაა კეთილმოწყობილი საკუთარი ხარჯებით.

საკასაციო საჩივრით დ. თ-ე ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით: სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით აშკარად ილახება მისი, როგორც მესაკუთრის, უფლებები; სასარჩელო მოთხოვნა სრულად შეესაბამება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლს, რის გამოც უკანონოდ უნდა ჩაითვალოს უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობას.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი “საცხოვრებელი სადგმით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-5 მუხლი და მე-7 მუხლის მეორე პუნქტი, რომლითაც დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელი და არასამართლებრივია, რაც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დააფუძნა გაუქმებულ კანონს, რის გამოც მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია და იგი გაუქმებულ უნდა იქნეს.

პალატა თვლის, რომ საჭიროა საქმეზე დამატებითი მტკიცებულებების გამოკვლევა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა. პალატა უფლებამოსილი არ არის, მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება, რის გამოც საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს შესაბამის პალატას.

საქმის ხელახალი განხილვისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, რომელიც ითვალისწინებდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა შორის არსებობდა წერილობითი დოკუმენტი, რითაც აღიარებული იყო საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულება. საკუთრების თაობაზე მხარეთა შორის წამოჭრილი დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს სკ-ს 59-ე, 183-ე, 323-ე, 328-ე და 49-ე მუხლებით, რომლებითაც მოწესრიგებულია უძრავი ქონების გასხვისებისა და შეძენისას ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოსილებანი, ხელშეკრულების ფორმა და მისი დაუცველობის შედეგები.

სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა გაითვალისწინოს ის ფაქტი, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით იურიდიულად, ძალადაკარგულად ჩაითვალა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლი და მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომლებიც ითვალისწინებდნენ მოსარგებლეთა გამოსახლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უზრუნველყოფდა მოსარგებლეს შესაბამისი ბინით, ან გადაუხდიდა კომპენსაციის სახით ამ ბინის ღირებულებას.

მას შემდეგ, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ სპეციალური კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც გარკვეული ვალდებულებების შესრულების შემთხვევაში მესაკუთრეს უფლებას აძლევდა, მოეთხოვა სარგებლობის შეწყვეტა, ამ საკითხის მოწესრიგებას სპეციალური კანონის სხვა ნორმები არ ითვალისწინებს. დიდ პალატას მიაჩნია, რომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

პალატა თვლის, რომ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად გამოყენებულ არ უნდა იქნეს სკ-ს 531-575-ე მუხლები, რომლებიც აწესრიგებს ქირავნობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ ურთიერთობებს, ვინაიდან თვით სპეციალურ კანონშია იმპერატიულად მითითებული, რომ ეს ურთიერთობები არ არის ქირავნობის ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი ვალდებულებები.

სკ-ს მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. მოცემულ შემთხვევაში 1998წ. 25 ივნისის საქართველოს კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” სამოქალაქო კოდექსთან მიმართებაში სპეციალური და ახალი კანონია. ამ კანონის მე-2 მუხლის მეორე პუნქტის მიხედვით, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, რაც დასტურდება ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადებისა და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა და სხვა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებისა), მაშინ ასეთი გარიგება წესრიგდება ამ კანონით, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

ამრიგად, აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ურთიერთობა მხარეთა შორის ქირავნობის სახელშეკრულებო ვალდებულებითი ურთიერთობა არ არის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წამოჭრილი სამოქალაქო დავა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის იმ მუხლების შესაბამისად, რომლებიც ითვალისწინებს მფლობელისა და მესაკუთრის უფლება-მოვალეობებს. მოსარგებლეთა მიერ, მათ სარგებლობაში (მფლობელობაში) არსებულ საცხოვრებელ სადგომებზე განხორციელებულ მიშენება-დაშენებასთან, ასევე, მათი სახსრებით შესრულებულ სარემონტო სამუშაოებთან დაკავშირებით წამოჭრილი სამოქალაქო დავები

სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6, მე-7 მუხლების, სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმების დაცვით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. თ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 31 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.