3კ-854-02 11 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,რ. ნადირიანი
დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
რ. ხ.-მ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ 1999წ. 10 ოქტომბერს თბილისში, ავტომანქანების ბაზრობაზე, ჯ. ბ.-ისაგან 1150 აშშ დოლარად იყიდა 1990 წელს გამოშვებული ავტომანქანა ,,ვაზ 21061”. მას ავტომანქანა გაფორმებული ჰქონდა ძმაზე – თ. ბ.-ზე. ავტომანქანის გადანდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ნოტარიუს მ. გ.-ს მიერ. ავტომანქანის ძრავა ექვემდებარება სულ ოთხ შეკეთებას. აღმოჩნდა, რომ მოსარჩელის მიერ შეძენილი ავტომანქანის ძრავა საბოლოო კაპიტალურ შეკეთებაზე იმყოფებოდა და მის შეკეთებაზე მოსარჩელეს დაეხარჯა 350 ლარი.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ავტომანქანაზე გაწეული ხარჯების დაფარვის მიზნით გადაწყვიტა მისი გაყიდვა. ამ პროცესში დადგინდა, რომ ავტომანქანის ტექნიკური პასპორტის მფლობელ გ. მ.-ს ასეთი ავტომანქანა არ ჰქონია. აღმოჩნდა, რომ თ. ბ.-მა ავტომანქანა იყიდა ნ. ა.-ისაგან, მაგრამ მათ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება კი არ დადებულა, არამედ გაფორმდა დავალების გადანდობის ხელშეკრულება ნოტარიუს ვ. მ.-ის მიერ. ნოტარიუსმა იხელმძღვანელა გ. მ.-სა და ნ. ა.-ს შორის გაფორმებული რწმუნებით, რომელიც ყალბია, რადგან არ არის რეგისტრირებული.
რ. ხ.-ის განმარტებით, გ. მ.-სა და ნ. ა.-ს შორის გაფორმებული ყალბი მინდობილობის შედეგად 1980 წელს გამოშვებული ავტომანქანა ,,ვაზ 2103” დადუბის რაიონის განყოფილებამ რეგისტრაციაში გაატარა 1990 წელში გამოშვებულ ავტომანქანა ,,ვაზ 21061-ად”.
მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ იგი მატერიალურად დაზარალდა, რის გამოც მოითხოვა ჯ. ბ.-ისათვის მის სასარგებლოდ 400 ლარის დაკისრება იმ საფუძვლით, რომ მან მიჰყიდა ავტომანქანა დაზიანებული ძრავით, ასევე _ ნ. ა.-ისათვის მის სასარგებლოდ 2000 ლარის დაკისრება იმ საფუძვლით, რომ მან გააყალბა მინდობილობა, რის გამოც მიადგა ზიანი, ნოტარიუს მ.-ისა და გ.-სათვის კი მის სასარგებლოდ 800-800 ლარის დაკისრება იმ მოტივით, რომ დავალების გადანდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას არ მოითხოვეს ძირითადი რწმუნებულების წარდგენა.
ნ. ა.-ემ შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში. მან აღნიშნა, რომ ავტომანქანის ტექნიკური პასპორტი არ არის გაყალბებული და მოითხოვა, მისი ნამდვილად, ხოლო ავტომანქანის მესაკუთრედ რ. ხ.-ის ცნობა. ამასთან, ნ. ა.-ემ მოითხოვა რ. ხ.-ისათვის მის სასარგებლოდ 2000 ლარის დაკისრება მორალური ზარალის ასანაზღაურებლად.
თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით რ. ხ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ა.-ის შეგებებული სარჩელი. კერძოდ, დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ 1990 წელს გამოშვებული ავტომანქანა ,,ვაზ 2106-ის” ძარის ¹..., ძრავის ¹..., სარეგისტრაციო მოწმობა ¹... არის ნამდვილი. ასევე დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ ავტომანქანა ,,ვაზ 21061” ნამდვილად იყიდა რ. ხ.-მა და იგი ცნობილ იქნა ავტომანქანის მესაკუთრედ. თბილისის საგზაო პოლიციის სამსახურს დაევალა რ. ხ.-ის სახელზე შესაბამისი სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემა.
სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ხ.-მა მის სასარჩელო მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში, აგრეთვე იმ ნაწილში, რითაც დაკმაყოფილდა ნ. ა.-ის შეგებებული სარჩელი ავტომანქანის სარეგისტრაციო მოწმობის ნამდვილად ცნობის თაობაზე. აპელანტმა განმარტა, რომ იგი არ ასაჩივრებს სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რითაც დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ ავტომანქანა ,,ვაზ 21061” ნამდვილად იყიდა რ. ხ.-მ და იგი ცნობილი იქნა ავტომანქანის მესაკუთრედ. ასევე, არ ასაჩივრებს სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რითაც საგზაო პოლიციის სამსახურს დაევალა რ.ხ.-ის სახელზე შესაბამის სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემა და არ დაკმაყოფილდა ნ. ა.-ის შეგებებული სარჩელი მისთვის 2000 ლარის დაკისრების თაობაზე.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 30 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
პალატა მიუთითებს:
საქმის მასალებით დადგენილია და აპელანტი ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მან 1999წ. 10 ოქტომბერს ქ. თბილისში ავტომანქანის ბაზრობაზე 1150 აშშ დოლარად ჯ. ბ.-ისაგან იყიდა ავტომანქანა ,,ვაზ 21061”. ავტომანქანის მინდობილობით გადანდობის უფლებას ფლობდა ჯ. ბ.-ის ძმა თ. ბ.-ი.
დადგენილია და დავის საგანს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის დაიდო გარიგება ავტომანქანის ყიდვა-გაყიდვის თაობაზე, რის საფუძველზეც მყიდველმა რ.ხ.-მა გადაიხადა თანხა 1150 აშშ დოლარი, ხოლო გამყიდველმა ჯ.ბ.-მა მას სანაცვლოდ გადასცა ავტომანქანა ,,ვაზ 21061”.
მოსარჩელე რ. ხ.-ი თავის მოთხოვნას ამყარებდა იმ გარემოებაზე, რომ მას გამყიდველმა გადასცა ნივთობრივად ნაკლის მქონე ავტომანქანა.
სკ-ს 487-ე მუხლი ადგენს გამყიდველის მოვალეობას, გადასცეს მყიდველს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. ამავე კოდექსის 490-ე მუხლი განსაზღვრავს გამყიდველის მოვალეობას ნაკლის მქონე ნივთის გაყიდვისას. მყიდველს პრეტენზია ნივთის ნაკლის გამო წარმოეშობა და შეცილების უფლება გააჩნია გარიგების მონაწილე მხარის – გამყიდველის მიმართ.
აღნიშნულის გამო, რ. ხ.-ის მოთხოვნა ნ. ა.-ის მიმართ სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია.
პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ ავტომანქანის ვარგისიანობას ყიდვიდან წელიწადნახევრის განმავლობაში ადასტურებს თვით მოსარჩელე რ. ხ.-ი, რის გამოც იგი არ უნდა ჩაითვალოს ნივთობრივი ნაკლის მქონედ.
სააპელაციო პალატის განჩინება რ. ხ.-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით.
კასატორი მიუთითებს, რომ ჯ. და თ. ბ.-ებმა იცოდნენ, რომ ავტომანქანა იყო ნაკლის მქონე, გადაკეთებული და დაზიანებული. სკ-ს 499-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ თუ ნივთი რამდენჯერმე იყიდება, ვალდებულების უზრუნველმყოფი უფლება გადაეცემა ყოველ მომდევნო მყიდველს. ვინაიდან ჯ. და თ. ბ.-ებს არ შეუძლიათ ნივთის ნაკლის გამო თავისი უფლებების მოთხოვნა, ამავე მუხლით იგი ითვლება ნაკლის გამო უფლებების მოთხოვნის სამართალმემკვიდრედ.
კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა სკ-ს 496-ე, 488-ე მუხლების, სსკ-ს 203-ე, 226-ე, 137-ე მუხლების მოთხოვნები.
კასატორი მოითხოვს სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობით და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სკ-ს 494-ე მუხლის თანახმად ნივთის ნაკლით ან ხელშეკრულებით განსაზღვრული სხვა პირობების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ზოგადი წესების მიხედვით. სკ-ს 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.
როგორც მოსარჩელე მიუთითებს, იგი ითხოვს ნივთობრივად ნაკლის მქონე ნივთის მიყიდვის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.
ნივთობრივად ნაკლის მქონე ნივთის მიყიდვა შეიძლება წარმოადგენდეს მხოლოდ ნივთის გამყიდველის მოქმედების უშუალო შედეგს და ასეთი მოთხოვნის არსებობის დროს შეიძლება დადგეს მხოლოდ ნივთის გამყიდველის პასუხისმგებლობის საკითხი.
აღნიშნულის გამო, პალატა თვლის, რომ ნ. ა.-ისგან და ნოტარიუსებისგან ნივთობრივი ნაკლის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უსაფუძვლოა.
საქმის მასალებით დადგენილია და არც მხარეები ხდიან სადავოდ, რომ 1999წ. 10 ოქტომბერს კასატორმა ავტომანქანების ბაზრობაზე ჯ. ბ.-ისაგან 1150 აშშ დოლარად შეიძინა 1999წელს გამოშვებული ავტომანქანა ,,ვაზ 21061”. ავტომანქანის ბაზრობაზე ყიდვის შემდეგ, რ.ხ.-ის განმარტებით, მან შეამოწმა მანქანის ტექნიკური მდგომარეობა, რომლითაც იგი დაკმაყოფილდა. მანქანის ვარგისიანობა ასევე დასტურდება იმ ფაქტით, რომ რ.ხ.-ი 17 თვის განმავლობაში სარგებლობდა მანქანით, გადაჰყავდა მგზავრები.
სკ-ს 488-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის.
რაც შეეხება აღნიშნულ შემთხვევაში სკ-ს 499-ე მუხლის გამოყენებას, პალატა თვლის, რომ მოცემული სადავო ურთიერთობის ამ მუხლით მოწესრიგება შეუძლებელია. აღნიშნული ნორმა გულისხმობს, რომ ნივთის გასხვისება დასაშვებია ვალდებულების უზრუნველმყოფ უფლებასთან ერთად, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია მოქმედი კანონმდებლობის სრული დაცვით და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
რ. ხ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 30 აპრილის განჩინება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
