3კ-858-02 13 სექტემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: საერთო სარგებლობის დერეფანსა და სამზარეულოზე პირვანდელი უფლების აღდგენა და საერთო სარგებლობის მქონე სამზარეულოში თითოეულ მობინადრეზე სარგებლობის წესის განსაზღვრა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 27 ივნისს ე. ა.-მ ს. ა.-ის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სადავო სამზარეულო და დერეფანი თანაბარი უფლებებით საერთო სარგებლობაში აქვთ მობინადრეებს, მაგრამ სამზარეულოთი სარგებლობს მხოლოდ ს. ა.-ი სხვა, ერთ მობინადრესთან ერთად. ს. ა.-ი საერთო სარგებლობის სამზარეულოში მის წილ ფართზე არ აძლევს კარადის დადგმის უფლებას (გადაუგდო სამზარეულოში განთავსებული კარადა), ასევე არ აძლევს საერთო სარგებლობის დერეფნით სარგებლობის უფლებასაც.

მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხე აპირებს საერთო სარგებლობის მქონე დერეფნის ამოქოლვას, შემდეგ კი ბინის გაყიდვას დერეფანთან და სამზარეულოსთან ერთად, რითაც საბოლოოდ მოუსპობს დერეფნით და სამზარეულოთი სარგებლობის უფლებასაც.

მოსარჩელემ მოითხოვა პირვანდელ მდგომარეობაში საერთო სარგებლობის აივნით და სამზარეულოთი სარგებლობის აღდგენა და საერთო სარგებლობის სამზარეულოში თითოეულ მობინადრეზე სარგებლობის წესის განსაზღვრა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მას არასდროს შეუზღუდავს მოსარჩელე, ესარგებლა საერთო სარგებლობის დერეფნითა და სამზარეულოთი; საერთო სამზარეულოში არასდროს მდგარა მოსარჩელის კარადა; მისი კარადები და სხვა მასალა-მოწყობილობები განლაგებულია საერთო სარგებლობის დერეფანში; მას არც საერთო სარგებლობის დერეფნის ამოშენების და არც ბინის გაყიდვის სურვილი არ წარმოშობია; დერეფანი და სამზარეულო მას საერთო სარგებლობაში გააჩნია სხვა მობინადრესთან; მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სახლის პირველი სართულის გეგმა დაუმოწმებელი და არასწორია. მოსარჩელის სამზარეულო გეგმაში მოხსენებულია, როგორც დერეფნად; ამ ნახაზში არ არის მინიშნებული აბაზანა, ხოლო პატარა ოთახიდან ნაჩვენებია აივანზე გასასვლელი კარები, მაშინ, როცა სინამდვილეში ეს კარები ამოქოლილია 1979 წლიდან; სამზარეულოსთან დაკავშირებით მოსარჩელეს მასთან დავა არასდროს ჰქონია. 1963 წლამდე ამ სამზარეულოთი სარგებლობდა 7 ოჯახი, მათ შორის _ მოსარჩელეც. ბინაში გაზის გაყვანის შემდეგ მოსარჩელემ გაზი შეიყვანა საკუთარ სამზარეულოში, ხოლო საერთო სამზარეულოში დაყენებულ იქნა გაზის სამი ქურა დანარჩენი 6 ოჯახისათვის; ამჟამად საერთო სამზარეულოში სარგებლობისათვის დარჩა მხოლოს სამი ოჯახი; იუშენკოები, ჩილინგაროვები და მოპასუხის ოჯახი. მოსარჩელეს საპრივატიზაციო დოკუმენტებში არ გააჩნია ჩანაწერი საერთო სამზარეულოთი სარგებლობის უფლების შესახებ.

1993 წელს იუშენკომ მას მიჰყიდა როგორც საკუთრებაში არსებული ოთახი, ასევე _ საერთო საკუთრების ფართი საერთო სამზარეულოში.

მოპასუხემ თავისი შესაგებლით წარმოადგინა კომპრომისული ვარიანტი მხარეთა მორიგებისა. იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელე უარს იტყოდა სარჩელზე, იგი თანახმა იყო, მოსარჩელეს მიეღო საერთო სარგებლობის სამზარეულოში სარგებლობის უფლება ისე, რომ არ შელახულიყო ამ სამზარეულოთი მოსარგებლეთა ინტერესები.

2001წ. 1 ოქტომბერს ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო მიიღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. არ დააკმაყოფილა სარჩელი მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო.

2001წ. 19 ნოემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ სადავო სამზარეულოს 1963 წლამდე საერთო სარგებლობაში ფლობდა ბინის ყველა მესაკუთრე, მათ შორის _ მოსარჩელეც, მაგრამ 1963 წლიდან მოსარჩელემ ბინაში მოაწყო დამოუკიდებელი სამზარეულო, რის შემდეგაც შეწყვიტა საერთო სარგებლობის სამზარეულოთი სარგებლობა და ამ დროიდან მოყოლებული სარჩელის შეტანამადე რაიმე პორეტენზია არ გამოუთქვამს საერთო სამზარეულოს სარგებლობასთან დაკავშირებით. მას ამ სამზარეულოში 1963 წლიდან არავითარი ნივთი არ ჰქონია განთავსებული.

1992 წელს მომხდარი პრივატიზაციის აქტითაც მოსარჩელეს სარგებლობაში არ გამოყოფია სადავო სამზარეულო და სადავო სამზარეულოზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს არც მემკვიდრეობის მიღების დროს.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი ბინის პრივატიზაციის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სამზარეულო მხოლოდ მოპასუხის და ჩილინგაროვის საერთო სარგებლობის ობიექტს წარმოადგენდა.

2002წ. 11 იანვარს ე. ა.-მ სააპელაციო საჩივრით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

აპელანტმა მიუთითა, რომ, მართალია მან 1963 წლიდან დამოუკიდებლად მოაწყო სამზარეულო, მაგრამ საერთო სარგებლობის სამზარეულოზე უფლება არ დაუკარგავს. გარდა ამისა, აპელანტმა მიუთითა, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის შესაგებელში მითითებული წინადადებები იმის შესახებ, რომ თანახმა იყო საქმის მორიგებით დამთავრებისა.

აპელანტმა მოითხოვა საქმის მორიგებით შეწყვეტა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 25 აპრილის განჩინებით ე. ა.-ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი პრივატიზაციის ხელშეკრულებით დადგენილი იყო, რომ სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულო მოსარჩელეს საერთო სარგებლობაში არ გადასცემია. იგი საერთო სარგებლობაში სხვა მოსარგებლეებთან ერთად გადაეცა მოპასუხეს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სკ-ს 183-ე მუხლის შესაბამისად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით კი არ დგინდებოდა სადავო სამზარეულოზე ე. ა.-ს საზიარო უფლება, ამიტომ მისი მოთხოვნა სადავო სამზარეულოში სარგებლობის წესის განსაზღვრისა და მისი წილის მიკუთვნების შესახებ უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ ვერ დაკმაყოფილდებოდა აპელანტის მოთხოვნა პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, ვინაიდან ეს მოთხოვნა არ წარმოადგენდა სარჩელის დავის საგანს, იგი დაყენებული იყო მოსარჩელის მიერ სააპელაციო საჩივრის განხილვის დროს სასამართლო სხდომაზე და სსკ-ს 381-ე მუხლის შესაბამისად დაუშვებელი იყო, ვინაიდან მოპასუხე წინააღმდეგი იყო დავის საგნის გაზრდისა და შეცვლისა. დავის საგნის შეცვლა და გაზრდა საქმის განხილვის ამ სტადიაზე სააპელაციო სასამართლომაც მიზანშეუწონლად მიიჩნია.

2002წ. 13 ივნისს ე. ა.-მ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

მას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ ის, რომ იგი თითქოს არ ფლობს სანოტარო წესით დამოწმებულ დოკუმენტს სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულოს ფლობის შესახებ (მისი მოსაზრებით, ასეთ დოკუმენტს წარმოადგენს კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა, რომლის მიხედვითაც იგი ამ სახლში ფლობს სახლის 29/589 ნაწილს, რომელიც შედგება 589 კვ.მ საცხოვრებლისა და 260 კვ.მ დამატებითი ფართისაგან. მისი მოსაზრებით, ამ 260 კვ.მ დამატებით ფართში შედის სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულოც). მისი მოსაზრებით, საააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სკ-ს 183-ე მუხლი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ლ. ა.-მ 1992წ. 7 მაისს ხელშეკრულებით, პრივატიზაციის წესით, ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის ¹... საბინაო საექსპლუატაციო უბნისაგან უსასყიდლოდ, საკუთრების უფლებით მიიღო ქ. თბილისში, ... მდებარე სახლში ოროთახიანი ბინა, რომლის საცხოვრებელი ფართია 29 კვ.მ, 3კვ.მ “კორიდორი", ტუალეტი, აბაზანა _ 4 კვ.მ. მოპასუხემ პრივატიზაციის ხელშეკრულებით საკუთრების უფლებით მიღებულ ერთოთახიან ბინასთან ერთად საერთო სარგებლობაში მიიღო დამხმარე სათავსები, მათ შორის _ სადავო სამზარეულოც.

ლ. ა.-ის პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის საერთო სარგებლობაში სამზარეულოს გადაცემა, ანუ ლ. ა.-ს საერთო სარგებლობაში არ გადასცემია სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულო.

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ შემთხვევაში კასატორის მითითება იმაზე, რომ თითქოს მას კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის სახით გააჩნია ნოტარიულად დამოწმებული დოკუმენტი იმის შესახებ, რომ სადავო სამზარეულო მისი საერთო სარგებლობის ობიექტიცაა, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

მართალია, კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით 1995წ. 26 იანვარს გარდაცვლილი ლ. ა.-ის დანაშთი ქონების მემკვიდრედ თანაბარ წილში ცნობილ იქნა ე. ა.-ა და ამ მოწმობის მიხედვით სამკვიდრო ქონება საცხოვრებელ სახლში შეადგენს საცხოვრებელ ლიტერ “ა" სახლის 29/589 წილს, საიდანაც საცხოვრებელი ფართია 589 კვ.მ, მაგრამ ეს არ მიუთითებს იმაზე, რომ სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულოში მოსარჩელეს გააჩნია ფართზე უფლება. კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა გაცემულია ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის 67-ე საბინაო-საექსპლოატაციო უბნის 1992წ. 7 მაისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების შესაბამსად რეესტრის ჩანაწერების მიხედვით. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად კი ლ. ა.-ს პრივატიზაციის შედეგად გამოეყო 29 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 3 კვ.მ დერეფანი და 4 კვ.მ აბაზანა-საპირფარეშო, სხვა ფართი მას არც საკუთრების და არც საერთო სარგებლობის უფლებით არ გამოყოფია. აქედან გამომდინარე, ცხადია, კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით ვერ გამოეყოფოდა ის ფართი, რომელიც არ გააჩნდა მამკვიდრებელს და არ შეიძლება კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობაში მითითებული 260 კვ.მ დამხმარე ფართში იგულისხმებოდეს სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულო, მით უმეტეს დადგენილია, რომ სადავო სამზარეულოთი მოსარჩელეს 1963 წლიდან არ უსარგებლია და ამის გამაბათილებელი საწინააღმდეგო რაიმე მტკიცება კასატორმა ვერც რაიონულ და ვერც სააპელაციო სასამართლოში ვერ წარმოადგინა.

სკ-ს 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.

მოცემულ შემთხვევაში სადავო საერთო სარგებლობის ქონების შესაძენად აუცილებელია პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში სათანადო ჩანაწერის არსებობა. ვინაიდან ამ დოკუმენტით ე. ა.-ას სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულოზე საერთო სარგებლობის უფლება არ გადასცემია, მასზე მოთხოვნის უფლებაც არ წარმოეშობა. რაც შეეხება კასატორის მითითებას იმის შესახებ, რომ თითქოს პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერები შეცდომითაა განხორციელბული და იგი გამოწვეულია საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის შეცდომით და მისი მამკვიდრებლის უყურადღებობით, ვერ გახდება მოცემლ საქმეზე მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი, რადგან ჯერ ერთი, იგი არ წარმოადგენს არც დასაბუთებულ და არც დამატებით საკასაციო პრეტენზიას და მეორე, სკ-ს 157-ე მუხლის შესაბამისად მფლობელობა მემკვიდრეებზე გადადის იმავე სახით, რა სახითაც არსებობდა იგი მამკვიდრებელთან. მოცემულ შემთხვევაში მამკვიდრებელს არ გააჩნდა რა სადავო ფართის ფლობის უფლება (ხელშეკრულება ბინის პრივატიზაციის შესახებ და საჯარო რეესტრის ჩანაწერები), ცხადია, სადავო ფართზე მფლობელობის უფლებას ვერც მისი მემკვიდრე მიიღებდა.

მრავალბინიან სახლებში ბინის საკუთრება და არასაცხოვრებლი ფართის საკუთრება მიიჩნევა ინდივიდუალურ საკუთრებად (სკ-ს 208-ე მიუხლის მეორე ნაწილი). ამავე კოდექსის 210-ე მუხლის შესაბამისად ბინაზე ინდივიდუალური საკუთრების უფლების შეძენის ან შეწყვეტისათვის აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. მოცემულ შემთხვევაში კი კასატორს სადავო სამზარეულოსთან დაკავშირებით ამგვარი დოკუმენტი არ გააჩნია.

მართალია, სკ-ს 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით საერთო საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი პრივატიზაციის ხელშკერულებით, ასევე კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობით კასატორს სადავო საერთო სარგებლობის სამზარეულოზე არც თანაზიარი და არც წილადი საერთო საკუთრება არ წარმოშობია და ამ დოკუმენტების საფუძველზე არც მისი მოთხოვნის უფლება გააჩნია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. ა.-ს საკასაციო საჩიავრი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 25 აპრილის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.