3კ-867-02 5 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: მფლობელობის უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, საცხოვრებელი სახლიდან ფართის იზოლირებულად გამოყოფა და სამშენებლო მასალის ღირებულების ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ჟ. ღ.-მ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა გორის რაიონის სოფ. ...-ში მდებარე კუთვნილი საცხოვრებელი სახლიდან მოპასუხეების: გე., გ. და ნ. ზ.-ების სარგებლობის უფლებით წილის გამოყოფა და სამშენებლო მასალის ღირებულების _ 110 ლარის _ მოპასუხე მხარისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით: 1997 წლიდან ფაქტობრივ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოპასუხე გ. ზ.-თან. ერთად ცხოვრების პერიოდში, 1998წ. 7 აგვისტოს შეეძინათ შვილი გი. ზ.-ი. ოჯახში შექმნილი კონფლიქტური მდგომარეობის გამო იძულებული გახდა, წასულიყო ქმრის ოჯახიდან და შვილთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა გორის რ-ნი სოფ. გ.-ში მდებარე მშობლების სახლში. მოსარჩელემ განმარტა, რომ გე. ზ.-თან ერთად ცხოვრების პერიოდში სადავო ბინას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია, რა დროსაც გამოყენებულ იქნა მამამის ლ. ღ.-ის, კუთვნილი სამშენებლო მასალა (170 ბლოკი). შესაბამისად, იგი ბინის წილობრივი მესაკუთრე გახდა. ასევე განმარტა, რომ თანაცხოვრების პერიოდში კეთილსინდისიერად ფლობდა სადავო ბინას, არაერთხელ მოითხოვა მფლობელობის უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, მიუხედავად ამისა, მოპასუხეები არ აძლევენ უფლებას, შვილთან ერთად იცხოვროს ზემოაღნიშნულ ბინაში.

მოპასუხეებმა გე. ზ.-მ, გ. და ნ. ზ.-ებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგან ჟ. ღ.-ი სადავო საცხოვრებელ სახლზე ფაქტობრივ ბატონობას არ ანხორციელებდა. მეუღლეები ერთად ცხოვრების პერიოდში ძირითადად ცხოვრობდნენ მოსარჩელის მშობლების კუთვნილ სახლში და იქ ეწეოდნენ საერთო მეურნეობას. ამას გარდა, მოსარჩელეს მოპასუხეების ოჯახიდან წაღებული აქვს თავისი კუთვნილი ნივთები, მათ შორის _ ქორწილზე ნაჩუქარი ძვირფასეულობა. მოპასუხეებმა განმარტეს, რომ სადავო სახლში შეუძლებელია საცხოვრებელი ფართის იზოლირება, რადგან სადავო ბინაში ცხოვრობენ მოპასუხე გე. ზ.-ი, მისი მშობლები _ გ. და ნ. ზ.-ი, ძმა და ასევე გე. ზ.-ის მეორე მეუღლე. რაც შეეხება სამშენებლო მასალას, მოპასუხეები აცხადებენ, რომ გე. ზ.-ს ლ. ღ.-ის ოჯახიდან წაღებული აქვს მხოლოდ 30 საკედლე ბლოკი.

გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით ჟ. ღ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს თავის მცირეწლოვან შვილთან ერთად სადავო სახლიდან გამოეყო საცხოვრებელი ოთახი ¹4 დამხმარე ¹3 ოთახთან ერთად შენობის მეორე სართული და პირველი სართულის I და II ოთახი დარჩა მოპასუხეთაAმფლობელობაში, ხოლო ეზოში შესასვლელი, წყალი და ტუალეტი დარჩა საერთო სარგებლობაში. მოსარჩელის მოთხოვნა 110 ლარს დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ჟ. ღ.-ი და მოპასუხე გე. ზ.-ი 1997 წლიდან იმყოფებოდნენ ფაქტობრივ ქორწინებაში და დაახლოებით სამიწ. განმავლობაში ცხოვრობდნენ. გორის რაიონის სოფ. ...-ში მდებარე მოპასუხე გ. ზ.-ის საცხოვრებელ სახლში. ამავე სახლში შეეძინათ შვილი გი. ზ.-ი. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მონაწილეობას ღებულობდა ოჯახის სამეურნეო საქმიანობაში, კერძოდ, მან გაიღო მამის მიერ მიცემული სამშენებლო მასალა და თავისი წვლილი შეიტანა სახლის გაფართოებაში. ამდენად, სკ-ს 155-ე და 159-ე მუხლების თანახმად მოსარჩელე მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნია და სკ-ს 161-ე მუხლის თანახმად დააკმაყოფილა სარჩელი.

გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა: გე., გ. და ნ. ზ.-ებმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 1 მაისის განჩინებით გე., გ. და ნ. ზ.-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩაAგორის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 6 თებერვლის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ჟ. ღ.-ი იმყოფებოდა რა გე. ზ.-თან ფაქტობრივ ქორწინებაში, ცხოვრობდა მეუღლის მამის, გ. ზ.-ის, სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლში, ანუ ახორციელებდა სახლის ნაწილის ფლობას მესაკუთრეს გ. ზ.-ის ნება-სურვილით, მართლზომიერად, რის გამოც სკ-ს 159-ე მუხლის თანახმად მიიჩნია მართლზომიერ მფლობელად და ამავე კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად უცვლელად დატოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე გ., ნ. და გე. ზ.-ებმა საკასაციო საჩივარი შეიტანეს, რომლითაც მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 1 მაისის განჩინების გაუქმება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 5 დეკემბრის განჩინებით გე, გ. და ნ. ზ.-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 1 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას. საკასაციოPპალატამ არასრულად მიიჩნია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება, რადგან სააპელაციო სასამართლოს უმსჯელია იმის თაობაზე, მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს თუ არა კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის ნივთის ნაწილის იზოლირებულად სარგებლობაში გამოყოფის შესაძლებლობას. ასევე არ გაურკვევია, მოსარჩელე ფაქტობრივი მფლობელია, თუ იგი მფლობელობის აღდგენას მოითხოვს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 4 მარტის გადაწვეტილებით გე., ნ. და გ. ზ.-ების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 6 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ს 1151-ე მუხლის შესაბამისად გე. ზ.-ს, როგორც ფაქტობრივ ქორწინებაში მყოფ მეუღლეს, ჟ. ღ.-ის მიმართ კანონით დადგენილი უფლებები და მოვალეობები არ წარმოეშობა. ამგვარი მოვალეობები არ წარმოეშობათ არც გე. ზ.-ის მშობლებს _ გ. და ნ. ზ.-ებს. ჟ. ღ.-ს მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის შედეგად წარმოეშობოდა მეუღლეთა საერთო ქონების გაყოფის მოთხოვნის უფლება. სასამართლომ ჟ. ღ.-ი არ მიიჩნია სახლის მართლზომიერ მფლობელად, რადგან მას სკ-ს 161-162-ე მუხლების შესაბამისად არა აქვს მოპოვებული უფლება, მესაკუთრის მსგავსად მოითხოვოს ფართზე მფლობელობის აღდგენა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ჟ. ღ.-მ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი საფუძვლით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სკ-ს 1151-ე მუხლი, რითაც უგულებელყო სკ-ს 1190-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით განსაზღვრული წესი, რომლის თანახმად მამობის დადგენისას მშობლებისა და მათი ნათესავების მიმართ ბავშვებს აქვთ ისეთივე უფლებები და მოვალეობები, როგორც დაქორწინებულ პირთაგან დაბადებულ ბავშვებს. კასატორი მიუთითებს ასევე იმ გარემოებაზე, რომ მასა და მოპასუხეებს შორის უფლება-მოვალეობები წარმოიშვა 1997 წლიდან და სასამართლოს სკ-ს 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად წარმოშობილი ურთიერთობები უნდა მოეწესრიგებინა არა ახალი სკ-ით (1997წ.), არამედ ძველი კოდექსით (1964წ. რედაქცია), ან უნდა გაერკვია, მხარეთა შორის არსებობდა თუ არა შეთანხმება ახალი კანონმდებლობის გამოყენების შესახებ და ამის შესაბამისად გადაეწყვიტა დავა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ ჟ. ღ.-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გორის რაიონის სოფ. ...-ში მდებარე სადავო საცხოვრებელი სახლი საკუთრების უფლებით ირიცხება მოპასუხე გე. ზ.-ის სახელზე. ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელე ღ.-ი მხოლოდ ფაქტობრივ საქორწინო ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხე გ. ზ.-თან და მათი ქორწინება რეგისტრირებული არ ყოფილა კანონით დადგენილი წესით. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ სკ-ს 1151-ე მუხლის შესაბამისად მეუღლეთა შორის უფლება-მოვალეობებს, მათ შორის ქონებრივ უფლება-მოვალეობებს, წარმოშობს საროს ორგანოებში რეგისტრირებული ქორწინება. თუ კი ჟ. ღ.-ს ქონებრივი უფლება-მოვალეობები არ წარმოეშობა გე. ზ.-ის მიმართ, მით უფრო იგი არ შეიძლება წარმოეშვას გე. ზ.-ის მშობლების – ნ. და გ. ზ.-ების მიმართ.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ ჩათვალა კასატორი სადავო სახლის მართლზომიერ მფლობელად და არ აღუდგინა მას მფლობელობის უფლება.

პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორი მოითხოვდა სადავო სახლზე მფლობელობის აღდგენასა და ფართის გამოყოფას. სკ მფლობელისათვის ფართის იზოლირებულად გამოყოფას არ ითვალისწინებს. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულია მხოლოდ მესაკუთრეთა შორის საზიარო უფლების არსებობის დროს ქონების ნატურით გაყოფა. მოცემულ შემთხვევაში კი კასატორი მესაკუთრე არ არის, იგი მხოლოდ მფლობელობის წესის განსაზღვრას ითხოვს. პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი, სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ახალი სამოქალაქო კოდექსი გამოიყენება უძრავი ნივთების მიმართ, თუკი ახალი კოდექსი უძრავი ქონების მიმართ ახალ წესებს ითვალისწინებს. მოცემულ შემთხვევაში უძრავი ქონების მფობელობის მიმართ ახალი კოდექსი ახალ წესებს ითვალისწინებს.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ჟ. ღ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 4 მარტის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

¹

¹