¹ 3კ/890-01 30 იანვარი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),
მ. ცისკაძე,მ. ახალაძე
დავის საგანი: კანონიერ მემკვიდრედ ცნობა, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
აღწერილობითი ნაწილი:
ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ლიტ “ა” ნაგებობის პირველი სართული, ლიტ “ა” ნახევარსარდაფი და “ბ” ნაგებობა საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ ძმებს გ. და გრ. ს-შვილებს. გ. ს-შვილი გარდაიცვალა 1995 წელს. მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე თ. ღ-შვილი და ქალიშვილი თ. ს-შვილი. თ. ღ-შვილმა 1996 წლის 14 მაისს მთელ დანაშთ ქონებაზე აიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, ხოლო 1998 წლის 16 ოქტომბერს თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს (გ. ს-შვილის ძმისშვილი) შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. თ. ს-შვილმა 2000 წლის იანვარში სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ს-შვილის და თ. ღ-შვილის მიმართ და მოითხოვა მამის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, რადგან იგი მამის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდროს, ასევე, ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რადგან იგი მოჩვენებითი გარიგებაა.
ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. ს-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა. იგი ცნობილ იქნა მამის – გ. ს-შვილის კანონისმიერ მემკვიდრედ; დადგენილ იქნა თ. ს-შვილის მიერ მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღების და ფლობის ფაქტი; გაუქმდა 1996 წლის 14 მაისს ნოტარიუს ვ. შელიას მიერ თ. ღ-შვილზე გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისში, ... მდებარე 2/5 ნაწილზე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, გაფორმებული 1998 წლის 16 ოქტომბერს თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, შეიცვალა ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ნაწილობრივ გაუქმდა 1996 წლის 14 მაისს თ. ღ-შვილის სახელზე გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და თ. ს-შვილი ცნობილ იქნა მემკვიდრედ ქ. თბილისში, ... მდებარე გ. ს-შვილის სახელზე რიცხული სახლის ნაწილზე, ე.ი. მთელი საცხოვრებელი სახლის 1/5 წილზე.
1998 წლის 16 ოქტომბერს თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის დადებული ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი სახლის 1/2½ წილზე და ა. ს-შვილის სახელზე აღირიცხა ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/5 წილის ნახევარი 1/5 წილის სახით.
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 544-ე მუხლის თანახმად, 1995 წელს გარდაცვლილი გ. ს-შვილის მემკვიდრეები არიან მისი მეუღლე თ. ღ-შვილი და ქალიშვილი თი. ს-შვილი. 1996 წლის 14 მაისს სადავო ქონება აღირიცხა თ. ღ-შვილის სახელზე, მიუხედავად იმისა, რომ შვილიც – თან ფაქტობრივად ფლობდა მამის ქონებას. ა. ს-შვილმა პროცესზე განმარტა, რომ თ. ს-შვილი მამის გარდაცვალების შემდეგ გარკვეული პერიოდი აგრძელებდა მამის სახლში ცხოვრებას. მხარეებმა არ უარყვეს ის, რომ თ. ს-შვილი ავტომანქანას დღესაც სადავო სახლის ეზოში აყენებს და ფაქტობრივად ფლობს სადავო ქონებას. საქმეში წარმოდგენილია საინვენტარიზაციო გეგმა, რომლის თანახმად, სადავო ბინა გ. ს-შვილის სახელზე აღრიცხულია 1940 წლიდან, ამიტომ სასამართლომ იგი მეუღლეთა თანასაკუთრებად არ ჩათვალა, თ. ს-შვილი კი ცნო მამის დანაშთი ქონების მემკვიდრედ.
სასამართლომ თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის 1998 წელს გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ მიიჩნია მოჩვენებით გარიგებად, რადგან მხარეთა შეთანხმებით თ. ღ-შვილს სიცოცხლის განმავლობაში უნდა ეცხოვრა გაყიდულ ბინაში. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1481-ე მუხლი, რადგან იგი შეეხება მემკვიდრეთა შორის ქონების გაყოფისას ქონების მიღების უპირატეს უფლებას.
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა თ. ს-შვილმა, რომლითაც მოითხოვა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მას უარი ეთქვა თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის დადებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე.
კასატორმა მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: თ. ს-შვილი და თ. ღ-შვილი ფაქტობრივად დაეუფლნენ სამკვიდრო ქონებას; თ. ღ-შვილმა თი. ს-შვილის უკითხავად ბინა მიყიდა მაზლიშვილს – ა. ს-შვილს. თ. ღ-შვილმა სასამართლოში განმარტა, რომ მხარეთა შორის არანაირ ნასყიდობას ადგილი არ ჰქონია, მას ბინის საფასური არ მიუღია. სააპელაციო პალატამ არ შეაფასა ა. ს-შვილის ურთიერთგამომრიცხავი ჩვენებები იმის თაობაზე, რომ მას უნდოდა ხელში ჩაეგდო სადავო ბინა ჯერ ანდერძის გამოყენებით, შემდეგ გადაიფიქრა და – ჩუქების გზით, მაგრამ არც ერთი მიიჩნია საიმედოდ და ბოლოს ნასყიდობა შეარჩია. ყოვლად დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მითითება იმის შესახებ, რომ თუ ა. ს-შვილი არ გადაიხდიდა აღნიშნული ბინის საფასურს მხარეთა შორის არსებული გარიგებით, მაშინ დადებული აღმოჩნდებოდა ჩუქების ხელშეკრულება და ამ შემთხვევაშიც თ. ღ-შვილის ნება კვლავ თ. ს-შვილისათვის ბინის გადაცემაში დაფიქსირდებოდა (თვალთმაქცური გარიგება).
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ა. ს-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება 1/2½ წილზე და თი. ს-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს. მისი საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს: სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ გ. ს-შვილმა მშობლებისაგან მემკვიდრეობით მიიღო 20 კვ.მ. ფართის ოთახი. შემდეგ მეუღლეებმა ერთად ცხოვრების პერიოდში გააფართოვეს ბინა, ამიტომ სადავო ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებად უნდა ჩაითვალა. დედამ თი. ს-შვილს თბილისის ბინაზე სამკვიდროს წილზე უარის თქმის სანაცვლოდ გადასცა ერთოთახიანი ბინა კურორტ ბორჯომში. თი. ს-შვილი მამის გარდაცვალების შემდეგ დედასთან არ გადასულა, კასატორი უვლიდა დედას; დედა-შვილს შორის დაძაბული ურთიერთობა იყო. თ. ს-შვილის მიერ ავტომანქანის სადავო ეზოში დაყენება არ ნიშნავს სამკვიდროს დაუფლებას, რადგან გარეშე პირებიც აყენებენ ეზოში მანქანებს.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ა. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო თი. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი საერთო საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ ძმებს – გ. და გრ. ს-შვილებს.
გ. ს-შვილი გარდაიცვალა 1995 წელს. მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე თ. ღ-შვილი და ქალიშვილი თი. ს-შვილი. თ.ღ-შვილმა 1996 წლის 14 მაისს მთელ დანაშთ ქონებაზე მიიღო კანონიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, ხოლო 1998 წლის 16 ოქტომბერს თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს (გ. ს-შვილის ძმის შვილი) შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. თი. ს-შვილმა 2000 წლის იანვარში სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ს-შვილის და თ. ღ-შვილის მიმართ და მოითხოვა მამის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, რადგან იგი მამის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტიურად დაეუფლა სამკვიდროს, ასევე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რადგან იგი მოჩვენებითი გარიგებაა.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ა. ს-შვილის მოტივს იმის შესახებ, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს აწ გარდაცვლილი მეუღლეების თ. ღ-შვილის და გ. ს-შვილის თანასაკუთრებას და არა მხოლოდ გ. ს-შვილის საკუთრებას, რადგან სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ სადავო ბინა გ. ს-შვილის სახელზე აღრიცხულია 1940 წლიდან, ხოლო თ. ღ-შვილს კი სიცოცხლეში არ მოუთხოვია სადავო ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა.
უსაფუძვლოა ასევე კასატორ ა. ს-შვილის მითითება იმის თაობაზე, რომ მამის დანაშთ ქონებას თი. ს-შვილი არ დაუფლებია ფაქტობრივად, მან უარი განაცხადა გ. ს-შვილის დანაშთ ქონებაზე. მაგრამ თვით ა. ს-შვილი განმარტავს, რომ მამის გარდაცვალებიდან სამი-ოთხი თვის შემდეგ თი. ს-შვილს აღარ უცხოვრია სადავო ბინაში, ხოლო სადავო საცხოვრებელი სახლის ეზოში თ. ს-შვილის მიერ ავტომანქანის დაყენება არ ნიშნავს სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებას. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 556-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. ხოლო იმავე მუხლის მესამე ნაწილში კი აღნიშნულია, რომ ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები შესრულებული უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. იმავე კოდექსის 540-ე მუხლის თანახმად კი სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე. ამდენად, თვით კასატორი ა. ს-შვილი ადასტურებს იმას, რომ გ. ს-შვილის გარდაცვალების შემდეგ მისი ქალიშვილი ფაქტობრივად დაეუფლა მამის დანაშთ ქონებას, ამიტომ მას სამკვიდრო მიღებულად უნდა ჩაეთვალოს. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 596-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად კი მიღებული სამკვიდრო ითვლება მემკვიდრის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.
საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს ა. ს-შვილის განმარტებას იმის შესახებ, რომ თ. ს-შვილმა თავის დროზე უარი განაცხადა მემკვიდრეობაზე დედის – თ. ღ-შვილის სასარგებლოდ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 560-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, მემკვიდრეობაზე უარის სათქმელად მემკვიდრემ უნდა შეიტანოს განცხადება სამკვიდროს გახსნის ადგილას სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებულია სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის სავალდებულო წესი. საქმის მასალებით კი არ დასტურდება, რომ თი. ს-შვილმა მკმკვიდრეობაზე უარის სათქმელად შეიტანა განცხადება სანოტარო ორგანოში.
საქმეში მოცემულია კასატორ ა. ს-შვილის განმარტება იმის შესახებ, რომ იგი თ. ღ-შვილს ახლდა ნოტარიუსში 1996 წლის 14 მაისს, როცა გ. ს-შვილის მთელი დანაშთი ქონება გადაფორმდა მის მეუღლეზე, მაგრამ მათ მეორე მემკვიდრე – თი. ს-შვილი ნოტარიუსში საერთოდ არ უხსენებიათ. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად ცნო თ. ს-შვილი მამის დანაშთი ქონების 1/5 წილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ. მაგრამ სასამართლომ არ იმსჯელა თი. ს-შვილის უფლების შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 1470-ე მუხლის საფუძველზე. ამ მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თანამემკვიდრის მიერ თავისი წილის განკარგვის შემთხვევაში სხვა თანამემკვიდრეებს აქვთ უპირატესი შესყიდვის უფლება. უპირატესი შესყიდვის უფლების განხორციელება უნდა მოხდეს ორი თვის განმავლობაში. ეს უფლება გადადის მემკვიდრეობით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია, ა. ს-შვილი წარმოადგენს თუ არა კეთილსინდისიერ შემძენს. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” პუნქტის თანახმად, სამართლის ნორმის დარღვევაა და გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ა. ს-შვილი არ გადაიხდიდა აღნიშნული ბინის საფასურს, მხარეთა შორის არსებული გარიგებით (იგულისხმება ა. ს-შვილსა და თ. ღ-შვილს შორის არსებული ურთიერთობა) დაფარული აღმოჩნდებოდა ჩუქების ხელშეკრულება და ამ შემთხვევაშიც თ. ღ-შვილის ნება კვლავ ა. ს-შვილისათვის ბინის გადაცემაში დაფიქსირდებოდა (თვალთმაქცური გარიგება). საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა არ არის დასაბუთებული, არ არის გარკვეული, თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის სინამდვილეში რა სახის ხელშეკრულება დაიდო.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
:
ა. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
თი. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი თ. ღ-შვილის სახელზე 1996 წლის 14 მაისს გაცემული კანონისმიერი მემკივდრეობის მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმების, თი. ს-შვილის ქ.თბილისში, ... მდებარე გ. ს-შვილის სახელზე რიცხული სახლის ნაწილზე, მთელი საცხოვრებელი სახლის 1/5 წილზე მემკვიდრედ ცნობის ნაწილში.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება გაუქმდეს თ. ღ-შვილსა და ა. ს-შვილს შორის 1998 წლის 16 ოქტომბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საცხოვრებელი სახლის 1/2 ნაწილზე ბათილად ცნობის და ა. ს-შვილის სახელზე ქ.თბილისში ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/5 წილის აღრიცხვის ნაწილში. ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
