3კ-891-02 21 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი
დავის საგანი: იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია.
აღწერილობითი ნაწილი:
1999წ. 13 სექტემბერს სს ბანკმა “ქ.-მ” შპს “ლ.-ის” და შპს “უ.-ს” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1999წ. 6 მაისს სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” ურთიერთშორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად მოპასუხეს მოსარჩელის ბანკიდან მიღებული ჰქონდა 320000 აშშ დოლარი. იმავეწ. 6 აგვისტოს სესხის და პროცენტის გადახდის ვადა ამოიწურა. 1999წ. 7 სექტემბრის მდგომარეობით მოპასუხის დავალიანება შეადგენდა 365386,99 აშშ დოლარს (პროცენტების და საურავის ჩათვლით).
სესხის უზრუნველყოფის მიზნით სს ბანკ “ქ.-ს” და შპს “უ.-ს” შორის, რომელიც იმავდროულად შპს “ლ.-ის” წილთა 100%-ის მფლობელია, 1999წ. 6 მაისს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა შპს “უ.-ს” უძრავი ქონება.
მიუხედავად არაერთი შეხსენებისა მოპასუხემ ვალი არ დააბრუნა.
მოსარჩელემ მოითხოვა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის გზით ვალის დაფარვა.
1999წ. 15 ნოემბერს მხარეებმა საქმის წარმოება მორიგებით დაასრულეს.
მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად განისაზღვრა, რომ შპს “ლ.-ი” 1999წ. 28 ნოემბერს გადაიხდიდა 12000 დოლარს, 1999წ. 28 დეკემბრს – 93354,72 დოლარსა და საურავს – 358,56 ლარს; 2000წ. 28 იანვარს დაიფარებოდა დავალიანება – 95000 დოლარი, საურავი – 6000 დოლარი, 2000წ. თებერვლისათვის დავალიანება – 100000 დოლარი და საურავი – 6000 დოლარი; 2000წ. 28 მარტს _ დავალიანება – 55000 დოლარი და საურავი – 2731,51 დოლარი, სულ დავალიანება – 343354,72 დოლარი და საურავი – 63087,07 დოლარი, რასაც გამოაკლდებოდა 1999 წელს გადახდილი 8000 აშშ დოლარი.
1999წ. 15 დეკემბერს სს ბანკმა “ქ.-მ” განცხადებით მიმართა სასამართლოს.
განმცხადებელმა მიუთითა, რომ მოპასუხემ დაარღვია შეთანხმებით გათვალისწინებული გადახდის ვადები და მოსთხოვა სასამართლოს, განემარტა, ამ საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განჩინების შესაბამისად სააღსრულებო სამსახური ვალდებული იყო თუ არა დაენიშნა იპოთეკით დატთირვული შპს “უ.-ს” ქონების იძულებით რეალიზაცია.
1999წ. 17 დეკემბრის განჩინებით განიმარტა, რომ ამ საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინების შეუსრულებლობის შემთხვევაში სააღსრულებო სამსახურს უფლება ჰქონდა, აღსრულება მოეხდინა შპს “უ.-ს” კუთვნილი, იპოთეკით დატვირთული ქონებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 8 მარტის განჩინებით გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999წ. 17 დეკემბრის განჩინება 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინების განმარტების შესახებ და საქმე, ხელახლა განხილვის მიზნით, დაუბრუნა იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას იმ მოტივით, რომ 2000წ. 17 დეკემბრის განჩინების მიღების დროს მხარე სასამართლო პროცესზე არ იყო მიწვეული დადგენილი წესით.
ზემოთ მითითებული განცხადების განხილვამდე მოსარჩელემ ახალი განცხადებით მიმართა საოლქო სასამართლოს.
განმცხადებელმა ამჯერად მოითხოვა სსკ-ს 263-ე მუხლის შესაბამისად შეცვლილიყო ამ საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განჩინების აღსრულების საშუალების წესი იპოთეკით დატვირთული მოპასუხის ქონების აუქციონის გზით რეალიზაციით.
საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 15 მაისის განჩინებით მოსარჩელის განცხადება დაკმაყოფილდა: შეიცვალა 1999წ. 15 ოქტომბრის განჩინებით დადგენილი აღსრულების საშუალება და წესი. სასამართლომ აღსრულება მიაქცია 1999წ. 6 მაისის იპოთეკით დატვირთულ, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ქონებაზე ვალის _ 320 000 აშშ დოლარის დასაფარად.
2000წ. 2 ივნისს შპს “უ.-მ” კერძო საჩივრით მიმართა საოლქო სასამართლოს.
2000წ. 29 ივნისის განჩინებით საოლქო სასამართლომ კერძო საჩივარი დაუშვებლად მიიჩნია, არ დააკმაყოფილა და შემდგომი განხილვის მიზნით საქმესთან ერთად გადააგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 13 ოქტომბრის განჩინებით გაუქმდა საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 15 მაისის და 16 ივნისის განჩინებები და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.
საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ სს ბანკ “ქ.-ს” და შპს “უ.-ს” შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო სს ბანკ “ქ.-ს” მიერ შპს “ლ.-ზე” გაცემული 200000 აშშ დოლარის კრედიტი. მოვალემ, შპს “ლ.-მ”, გააჭიანურა ვალის დაბრუნება. იპოთეკარს, ამავე დროს _ კრედიტორს, ანუ სს ბანკ “ქ.-ს”, შეეძლო მესაკუთრისაგან მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაცია იმ თანხის (პროცენტების და სასამართლო ხარჯების ჩათვლით) ფარგლებში, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაფორმდა მითითებული იპოთეკის ხელშეკრულება. საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ შეეძლო, გასცდენოდა იპოთეკის ფარგლებს და შპს “უ.-სათვის” დაეკისრებინა პასუხისმგებლობა შპს “ლ.-ის” სხვა ვალებზე, რომელიც უზრუნველყოფილი არ იყო, რადგან შპს “უ.-ს” ამ ვალის გადახდაზე არ ჰქონდა სხვა რაიმე ვალდებულება ნაკისრი ან გარანტია მიცემული.
საკასაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგების დროს კანონის შეფარდების საკითხი გადაწყდებოდა იმ კანონით, რომელიც მოქმედებდა სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის გადაწყვეტის დროს. ვინაიდან “მეწარმეთა შესახებ” კანონი არ შეიცავდა გარდამავალ დებულებებს და სათანადო მითითებას კანონის მოქმედების უკუქცევით ძალის გამოყენების თუ აკრძალვის შესახებ, ამიტომ საკითხი უნდა გადაწყვეტილიყო დღეს მოქმედი კანონის შესაბამისად.
“მეწარმეთა შესახებ” კანონის 17.4-ე მუხლში (რომელიც მოქმედებდა ხელშეკრულების დადების დროს) შეტანილ იქნა ცვლილება. დღეს მოქმედი 17.4-ე მუხლის თანახმად, “თუ ერთი საწარმოს ხელში აღმოჩნდებოდა საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული სხვა საწარმოში ხმის უფლების მქონე წილთა 75%-ზე მეტი, ძირითადი საწარმო პასუხს აგებდა არაძირითადი საწარმოს წინაშე მათ შორის დადებული გარიგებით განზრახ მიყენებული ზიანისათვის”.
მართალია, შპს “უ.-ა” შპს “ლ.-ის” წილის 100%-ის მესაკუთრე იყო, მაგრამ იგი არ აგებდა პასუხს შპს “ლ.-ის” იმ ვალებზე, რომელიც არ იყო გამოწვეული მათ შორის დადებული გარიგებით განზრახ მიყენებული ზიანისათვის. განზრახ ზიანის მიყენება კი საოლქო სასამართლოს დასაბუთებული არ ჰქონდა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ივნისის განჩინებით სს “ქ.-ს” განცხადება დაკმაყოფილდა. სს “ქ.-ს” განემარტა, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებისა და ამ განჩინებაზე გაცემული 1999წ. 7 დეკემბრის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს აღმასულებელი ვერ დანიშნავდა აუქციონს შპს “უ.-ს” უძრავ ქონებაზე. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს “ლ.-მ” დაარღვია 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით დამტკიცებული პირობები, კერძოდ, მთლიანად არ გადაიხადა დავალიანების თანხა და საურავი, ამიტომ აღსულების შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად სასამართლოს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლისა და კრედიტორის განცხადების საფუძველზე უნდა მომხდარიყო ამ განჩინების იძულებით აღსრულება. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღსრულება უნდა მიქცეულიყო მხოლოდ შპს “ლ.-ის” საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე, ვინაიდან ამ განჩინებით მხოლოდ შპს “ლ.-ი” წარმოადგენს სს ბანკი “ქ.-ს” მოვალეს. საოლქო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით და ამ განჩინების შესაბამისად გაცემული სააღსრულებო ფურცელით სააღსრულებო ბიურო ვერ დანიშნავდა საჯარო ვაჭრობას შპს “უ.-ს” იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე, ვინაიდან ასეთ მითითებას არ შეიცავდა 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინება.
იმავე დღეს მიღებული მეორე განჩინებით საოლქო სასამართლომ უარი უთხრა სს ბანკ “ლ.-ს” 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინების აღსრულების საშუალების და წესის შეცვლაზე იმ საფუძვლით, რომ 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით განსაზღვრული არ ყოფილა აღსრულების საშუალება და წესი, ამიტომ სსკ-ს 263-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლო ვერ მოახდენდა აღსრულების წესის და საშუალების შეცვლას, ამასთან შპს “უ.-ა” არ წარმოადგენდა 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინების მხარეს და ამ განჩინების აღსრულების წესის და საშუალების შეცვლა არ შეიძლება შეხებოდა მას.
სს ბანკმა “ქ.-მ” 2001წ. 29 ივნისს კერძო საჩივრებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.
2001წ. 11 ივლისის განჩინებებით თბილისის საოლქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა კერძო საჩივრის მოთხოვნები და კერძო საჩივრები საქმესთან ერთად შემდგომი განხილვის მიზნით გადაუგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს ბანკ “ქ.-ს” მიერ 2000წ. 15 მაისს წარდგენილი განცხადება, აუქციონის მეშვეობით შპს “უ.-ს” იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რალიზაციის მოთხოვნით, შპს “ლ.-ის” ბანკის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით აუქციონის დანიშვნის თაობაზე და ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს უფროსის ექსპერტად დანიშვნის შესახებ, საოლქო სასამართლომ შეცდომით მიიჩნია აღსრულების საშუალების და წესის შეცვლის შესახებ განცხადებად. მოცემულ შემთხვევაში მხარე მოითხოვდა რა აუქციონის წესით იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციას და ექსპერტად სათანადო პირის დანიშვნას, იგი თავისთავად 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინების აღსრულების წესის და საშუალების შეცვლას კი არ მოითხოვდა, არამედ ამ განჩინებით შპს “ლ.-ისათვის” გადასახდელად დაკისრებული თანხების გადაუხდელობის გამო ვალის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დატვირთული შპს “უ.-ს” უძრავი ქონების აუქციონის გზით რეალიზაციას, რაც სკ-ს მე-300-301-ე მუხლებითაა დარეგულირებული.
საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არასწორი იყო საოლქო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, თითქოს 1999წ. 15 ნოემბერს მიღებული განჩინებით სარჩელით მონაწილე მხარეებს შორის დავა შეწყდა ამავე მუხლის “დ” პუნქტის შესაბამისად. ვინაიდან მითითებული განჩინებით საქმის წარმოება შეწყდა სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის ვალის რესტრუქტურიზაციაზე შეთანხმების გამო, ხოლო სარჩელი სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის არ განხილულა და არც შეწყვეტილა, ამიტომ მხარეს ამ საკითხთან დაკავშირებით (იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია აუქციონის მეშვეობით) ყოველთვის შეეძლო, მიემართა სასამართლოსათვის. ამ საკითხთან დაკავშირებით ახალი სარჩელის შეტანა არ წარმოშობდა სკ-ს 186-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველს, რადაგნ 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით და საერთოდ არ არსებობდა გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის (იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციაზე უარის თქმა), მოპასუხის მიერ სარჩელის ცნობის, ანდა სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის მორიგების შესახებ.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილებით სს ბანკი “ქ.-ს” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.
სს ბანკი “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს საკრედიტო ხელშეკრულებით ბანკ “ქ.-ს” წინაშე წარმოშობილი დავალიანების, 249600 აშშ დოლარის ასანაზღაურებლად მოხდა შპს “უ.-ს” კუთვნილი უძრავი ქონების: ა) ...-ის ¹44-35-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის _ 95 მ2-ის ბ) ...-ის ¹40-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 67/838 და 55/1838 ნაწილების, გ) ...-ის ¹2-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის 149მ2-ის აუქციონის გზით რეალიზაცია.
საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ 1999წ. 6 მაისს სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის დაიდო საკრედიტო ხელშეკრულება 200000 აშშ დოლარის სესხის თაობაზე. ამავეწ. 27 მაისს ამ ხელშეკრულებაზე ¹1 დამატებითი შეთანხმებით მხარეებმა ცვლილება შეიტანეს ხელშეკრულების 1.1 პუნქტში და სესხის საერთო ოდენობა გაზარდეს 320000 აშშ დოლარამდე. საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად 1999წ. 6 მაისს დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის (რომლის 100%-ის წილის მფლობელი შპს ლ.-ია). ამ ხელშეკრულებით იპოთეკით დაიტვირთა შპს “უ.-ს” ქონება. იოპთეკის ხელშეკრულება დამოწმდა ნოტარიულად და რეგისტრირებულია სათანადო წესით. გარდა ...-ის ქ.¹7-ში მდებარე 1800 კვ.მ მიწის ფართობისა (იგი რეგისტრირებული არ არის საჯარო რეესტრში).
საოლქო სასამართლომ იპოთეკის ხელშეკრულება ამ ნაწილში ბათილად ჩათვალა.
საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან შპს “ლ.-მა” არ შეასრულა არც საკრედიტო ხელშეკრულება, არც ბანკის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება ვალის რესტრუქტურიზაციის შესაბამისად, ვალის დაფარვის გრაფიკის მიხედვით იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული უძარვი ნივთების რეალიზაცია.
ვინაიდან სკ-ს 283-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად იპოთეკის ფარგლებს წარმოადგენდა ვალი (200000 აშშ დოლარი) და მისი პროცენტი სასამართლო ხარჯების ჩათვლით სულ 249600 აშშ დოლარი, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციაც თანხის ფარგლებში უნდა მომხდარიყო.
2002წ. 24 იანვარს შპს “უ.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ, კერძოდ, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის დაკმაყოფილების ნაწილში მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის მოთხოვნა და კანონის მოთხოვნათა დარღვევით არ დააკმაყოფილა მოპასუხის მოთხოვნა საქმის წარმოებით შეწყვეტის თაობაზე.
კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ საოლქო სასამართლომ იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობა არასწორად განსაზღვრა 289600 აშშ დოლარით. საოლქო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000წ. 13 ოქტომბრის განჩინებით დადგენილი ფაქტი იმის შესახებ, რომ 200000 აშშ დოლარი იყო ის ზღვრული თანხა, რომლის ფარგლებში უნდა მომხდარიყო ვალდებულების უზრუნველყოფა.
კასატორს ასევე მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი. მოცემულ შემთხვევაში რეგისტრაცია მოხდა არა საჯარო რეესტრში, არამედ _ ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, რის გამოც იპოთეკის ხელშეკრულება არ შეიძლება ჩაითვალოს დადებულად.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით სს ბანკი “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის ვალის რესტრუქტურიზაციის შეთანხმების გამო საქმის წარმოება შეწყდა. აღნიშნული განჩინება შეეხო მხოლოდ სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის ურთიერთობებს. სარჩელი სს ბანკი “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის არც განხილულა არც შეწყვეტილა, მხარეს ამ საკითხთან დაკავშირებით ყოველთვის შეეძლო მიემართა სასამართლოსათვის ახალი სარჩელით. ამდენად, მცდარია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საოლქო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტი. ამ მუხლის თანახმად საქმის წარმოება შეწყდება, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით. მოსარჩელეთა მიერ სარჩელზე უარის მიღების ან მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ 1995წ. 15 ნოემბრის განჩინებით არც სს ბანკი “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის მორიგება დამტკიცებულა და ის შპს “უ.-ს” იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციას, თუ ასეთზე უარის თქმას არ შეხებია.
აღნიშნულთან დაკავშირებით თავისი მოსაზრება გამოთქვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ თავის 2001წ. 7 ნოემბრის განჩინებაში, სადაც მიუთითა, რომ არასწორი იყო საოლქო სასამართლოს მითითება სკ-ს 272-ე მუხლზე იმ თავლსაზრისით, თითქოს 1999წ. 15 ნოემბრის თარიღით მიღებული განჩინებით სარჩელის მონაწილე მხარეებს შორის დავა შეწყდა ამავე მუხლის “დ” პუნქტის შესაბამისად. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ 1999წ. 15 ნოემბრის განჩინებით, მართალია, შეწყდა საქმის წარმოება სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “ლ.-ს” შორის ვალის რესტრუქტურიზაციაზე შეთანხმების გამო, მაგრამ სარჩელი სს ბანკ “ქ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის არ განხილულა. ამ ნაწილში საქმე არ შეწყვეტილა. საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ზემოთ მითითებული განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოა კასატორის მითითება იმის შესახებ თითქოს საოლქო სასამართლოს სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად უნდა შეეწყვიტა მოცემული საქმე. საკასაციო სასამართლოს ზემოთ მოყვანილი გარემოებების გათვალისწინებით მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის შეწყვეტის საფუძველი სსკ-ს 272-ე მუხლის არც “დ” და არც “ბ” პუნქტი არ არის.
არასწორია კასატორის მოსაზრება იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილშიც.
მართალია, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2000წ. 13 ოქტომბრის განჩინებაში მიუთითა, რომ სს ბანკ “ქ.-ს” და შპს “უ.-ს” შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო შპს “ლ.-ზე” გაცემული კრედიტი 200000 აშშ დოლარის ფარგლებში და ვინაიდან მოვალემ გააჭიანურა ვალის დაბრუნება, იპოთეკარს, ანუ სს ბანკ “ქ.-ს” შეეძლო, მესაკუთრისაგან მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაცია იმ თანხის ფარგლებში, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება. საოლქო სასამართლოს არ შეეძლო გასცდენოდა იპოთეკის ფარგლებს და შპს “უ.-სთვის” დაეკისრებინა პასუხისმგებლობა შპს “ლ.-ის” სხვა ვალებზე, რომელიც უზრუნველყოფილი არ იყო იპოთეკით, მაგრამ შეეძლო, ამავე განჩინებაში მიეთითებინა, რომ სს ბანკ “ქ.-ს” უფლება ჰქონდა მესაკუთრისაგან მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია იმ თანხის (პროცენტის და სასამართლო ხარჯების ჩათვლით) ფარგლებში, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაფორმდა მითითებული იპოთეკის ხელშეკრულება.
აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ფარგლების შესახებ სწორად იქნა განსაზღვრული. იპოთეკა გაცემული იყო სესხზე 200000 აშშ დოლარის ფარგლებში და იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციაც ამ ფარგლებში უნდა მოხდეს, რასაც დაემატება პროცენტი და სასამართლოს სხვა ხარჯები, ვინაიდან სკ-ს 293-ე მუხლის შესაბამისად იპოთეკის ძალით უძრავი ნივთიდან იფარება მოთხოვნის პროცენტიცა და ხარჯებიც.
მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სს ბანკი “ქ.-ს” და შპს “უ.-ს” შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო სს ბანკი “ქ.-ს” მიერ შპს “ლ.-ზე” გაცემული კრედიტი 200000 აშშ დოლარის ფარგლებში, ამ თანხაზე გადასახდელმა პროცენტმა ხელშეკრულების შესაბამისად შეადგინა 18000 აშშ დოლარი, ვადაგადაცილებისათვის საურავმა _ 39600 აშშ დოლარი, რასაც საოლქო სასამართლომ გამოაკლო გადახდილი 8000 აშშ დოლარი და საბოლოო ჯამში წარმოშობილი დავალიანების _ 249600 აშშ დოლარის _ უზრუნველსაყოფად სწორად დაადგინა იპოთეკით დატვირთული ქონების ნაწილის რეალიზაცია.
სკ-ს მე-300 მუხლის შესაბამისად, თუ მოვალე გააჭიანურებს იმ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებასაც წარმოადგენს იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია. ძირითადი ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში იპოთეკარს უფლება აქვს, მოითხოვოს იმ უძრავი ნივთის რეალიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს ძირითად ხელშეკრულებას. ამ პრინციპიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ შპს “უ.-” პასუხისმგებელია იმ ვალდებულებაზე, რომელიც მან იტვირთა სს ბანკ “ქ.-ს” და შპს “ლ.-ს” შორის გაფორმებული 1999წ. 6 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულებით და სკ-ს 293-ე მუხლის შესაბამისად პასუხი უნდა აგოს იმ ფარგლებში, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება (პროცენტების და სასამართლოს ხარჯების ჩათვლა)
ასევე არასწორია კასატორის მოსაზრება იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ. მართალია, მოცემული იპოთეკის ხელშეკრულება რეგისტრირებული არ არის საჯარო რეესტრში, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 289-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად იპოთეკა წარმოიშობა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შედეგად და ამავე კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, მაგრამ მითითებული იპოთეკის ხელშეკრულება მაინც არ შეიძლება ჩაითვალოს ბათილად, ვინაიდან იგი ჯერ კიდევ 1999წ. 6 მაისიდან რეგისტრირებულია ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაციის კანონიერებას ადგენს სკ-ს 1515-ე მუხლი, სადაც მითითებულია, რომ საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე სამოქალაქო კოდექსით ამ სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციების განხორციელება უნდა მოახდინონ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებმა.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით საოლქო სასამართლომ სწორად განმარტა კანონი და სწორად მიუთითა, რომ 1999წ. 6 მაისისათვის იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაცია შესაძლებელი იყო ტექინვენტარიზაციის ბიუროში და ამ გზით რეგისტრირებული იპოთეკის ხელშეკრულება არ შეიძლება ჩათვლილიყო ბათილად.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
შპს “უ.-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
