¹3კ-897-01 10 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),
ქ. გაბელაია, თ. კობახიძეE
დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება.
აღწერილობითი ნაწილი:
თბილისში, ..... მდებარე სახლის 124 კვ.მ საკუთრების უფლებით ირიცხება მოსარჩელე ო. ე-ძის სახელზე. 1959 წლიდან ო. ე-ძის კუთვნილი ფართის 43 მ2 ფართობში ნ. ჩ-ძე იყო რეგისტრირებული და ო. ე-ძეს უხდიდა გარკვეული ოდენობის ბინის ქირას. 2000 წელს ო. ე-ძემ ნ. ჩ-ძეს მოსთხოვა ბინის ქირის გადახდა საბაზრო ფასებით, რაზეც ჩ-ძემ უარი განუცხადა. 2000წ. ივლისს ო. ე-ძემ და მისმა მეუღლემ რ. ბ-იამ სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მოითხოვეს სამოქალაქო კოდექსის 561-ე, 570-ე და 582-ე მუხლების საფუძველზე ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ფართის გათავისუფლება, ასევე _ ყოველი ვადაგადაცილებული თვისთვის ბინის ქირის საბაზრო ღირებულების, 250 აშშ დოლარის ეკვივალენტის _ ნ. ჩ-ძისთვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით: სახლი არის მისი საკუთრება, ჩ-ძეს 43 მ2 დაკავებული აქვს მდგმურის უფლებით და თვეში უხდიდა ქირის სახით 10 ლარს. ნ. ჩ-ძე სადავო ფართში ჩაწერილია 1959 წლიდან. იმის გამო, რომ მისი ოჯახი გაიზარდა, მას ჩ-ძის მიერ დაკავებული ფართობი ესაჭიროება თავისი ოჯახისათვის.
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ო. ე-ძისა და რ. ბ-იას სარჩელი ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის, მოპასუხისათვის ბინის ქირის, 250 აშშ დოლარის, დაკისრებისა და ბინიდან გამოსახლების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ ..... მდებარე სახლის 124 კვ.მ2 საკუთრების უფლებით ირიცხება ო. ე-ძის სახელზე. აღნიშნულ ფართში 43 მ2 ოთახი დაკავებული აქვს ნ. ჩ-ძეს, რომელიც ამ ფართში მესაკუთრეების მიერ ჩაწერილ იქნა 1959 წელს. ამ დროიდან მოყოლებული ნ. ჩ-ძე ყოველთვიურად უხდიდა მესაკუთრეს ქირას, იხდიდა კომუნალურ გადასახადს და შეძლებისდაგვარად არემონტებდა დაკავებულ ფართს. სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა თვეში ქირის სახით 250 აშშ დოლარის, დაკისრების შესახებ უსაფუძვლოა, რადგან “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტით მარტოხელა შრომისუუნარო პირები მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიან ბინის ქირას _ დაუბეგრავი მინიმუმების 10 პროცენტს. სასამართლომ ასევე არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და დაკავებული ფართიდან გამოსახლების შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია აუდიტის დასკვნა, თუ რამდენია ნ. ჩ-ძის მიერ დაკავებული ფართის ქირის საბაზრო ოდენობა.
კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ო. ე-ძემ და რ. ბ-იამ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 5 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ო. ე-ძისა და რ. ბ-იას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ნ. ჩ-ძე გამოსახლდა ..... მდებარე ო. ე-ძის კუთვნილ სახლში მის მიერ დაკავებული 34 მ2 ნამატი ფართობიდან. მასვე დაეკისრა ო. ე-ძის სასარგებლოდ ბინის ქირის გადახდა თვეში 1 ლარისა და 80 თეთრის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა.
სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ფართი წარმოადგენს ო. ე-ძის საკუთრებას. ნ. ჩ-ძე 1959 წლიდან რეგისტრირებულია და ცხოვრობს სადავო ფართში. იგი წლების მანძილზე იხდიდა ბინის ქირას 5 მანეთის ოდენობით, ბოლო წლებში _ 10 ლარის ოდენობით. ო. ე-ძემ ოთახები დაუთმო მუდმივად. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მხარეებს შორის არსებობს საქართველოს კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთოების შესახებ" მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგება და არა _ ქირავნობის ხელშეკრულება, სასამართლომ მხარეებს შორის ურთიერთობის დარეგულირებისათვის გამოიყენა კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ" და ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ნ. ჩ-ძე გამოასახლა ნამატი ფართიდან.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივარი შეიტანა როგორც ნ. ჩ-ძემ, ისე _ ო. ე-ძიემ. ო. ე-ძე საკასაციო საჩივრით ითხოვს გადაწყვეტილების გაუქმებას შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ". აღნიშნული კანონი არის ე.წ. “ოტსტუპნოის კანონი", რომლის ძირითადი საყრდენია მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში კი ნ. ჩ-ძეს არავითარი თანხა არ გადაუხდია. იგი არ არის მდგმური და უნდა გამოსახლდეს ბინიდან სამოქალაქო კოდექსის 562-ე მუხლის შესაბამისად.
ნ. ჩ-ძის წარმომადგენელი ნ. ე-ძე სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას ითხოვს შემდეგი საფუძვლით: სააპელაციო სასამართლომ გამოასახლა რა ნ. ჩ-ძე ნამატი ფართიდან, გადაწყვეტილებით არ დაადგინა, თუ რა წესით უნდა გამოსახლდეს ჩ-ძე ამ ნამატი ფართიდან და დარჩეს 9 მ2 ფართობზე; სადავო ურთიერთგამავალი ოთახებიდან ვინ უნდა გასწიოს 9მ2-ის გამოყოფის ხარჯები ან საერთოდ, ტექნიკურად თუ არის შესაძლებელი ამის გაკეთება.
სამოტივაციო ნაწილი:
პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 5 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები, რომ სადავო ფართი არის ო. ე-ძის საკუთრება და ამ ფართში 1959 წლიდან რეგისტრირებულია და ცხოვრობს მოპასუხე ნ. ჩ-ძე. იგი წლების მანძილზე იხდიდა ქირას 5 მანეთის ოდენობით, ხოლო ბოლო წლებში _ 10 ლარს, ასევე იხდის კომუნალურ გადასახადებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მოცემულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიმართ კასატორების მიერ წამოყენებული არ არის არც დამატებითი და არც დასაბუთებული პრეტენზია. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა მხარეთა შორის ურთიერთობების დარეგულირებისათვის კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ". პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ო. ე-ძის მოსაზრებას, რომ დავის გადაწყვეტის დროს გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის 562-ე მუხლი, რადგან ზემოაღნიშნულ კანონში “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ" იმპერატიულად არის მითითებული, რომ ეს ურთიერთობები არ არის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულებები. პალატა ითვალისწინებს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივლისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა “საცხოვრებელი საადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ" კანონის მე-5 მუხლი და მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომლებიც ითვალისწინებდა მოსარგებლეთა გამოსახლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უზრუნველყოფდა შესაბამისი ბინით ან გადაუხდიდა კომპენსაციის სახით ამ ბინის ღირებულებას. აღნიშნული მუხლების ძალადაკარგულად გამოცხადების შემდეგ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” სპეციალური კანონის სხვა ნორმები არ ითვალისწინებენ მესაკუთრის მხრიდან გარკვეული ვალდებულებების შესრულებას სარგებლობის შეწყვეტისათვის. ამდენად, პალატას მიაჩნია, რომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. საქმის ხელახალი განხილვის დროს სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს დავა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის იმ მუხლების შესაბამისად, რომლებიც ითვალისწინებს მფლობელობასა და მესაკუთრის უფლება-მოვალეობებს. ხელახალი განხილვის დროს სასამართლომ უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება თუ რამდენად დასაბუთებულია მესაკუთრის მიერ მოსარგებლისადმი, ანუ მართლზომიერი მფლობელისადმი წაყენებული პრეტენზია და ისე გადაწყვიტოს დავა. პალატა იზიარებს ნ. ჩ-ძის საკასაციო პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ არის განსაზღვრული, თუ როგორ უნდა მოხდეს ფართის გამოყოფა, ვისი ხარჯებით უნდა მოხდეს გადაკეთებები და ტექნიკურად არის თუ არა შესაძლებელი აღნიშნული ფართის გამოყოფა. აღნიშნულის გაუთვალისწინებლად კი გადაწყვეტილების ფაქტობრივი აღსრულება შეუძლებელი იქნება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ო. ე-ძისა და ნ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 5 ივლისის გადაწყევტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება
