3კ-903-01 11 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),
ქ. გაბელაია, თ. კობახიძე
დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება.
აღწერილობითი ნაწილი:
თბილისში, ..... მდებარე სახლის 4\6 ნაწილი ირიცხება მ. ხ-იანის სახელზე. ამ უკანასკნელის კუთვნილი სახლის ერთი ოთახი _ 24,8 მ2, დაკავებული აქვს კასატორ ც. კ-შვილის ოჯახს სარგებლობის უფლებით.
მ. ხ-იანმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ც. კ-შვილისა და მისი ოჯახის წევრების: გი., ნ., ვ., გ. კ-შვილებისა და ა. დ-ინას გამოსახლება მათ მიერ დაკავებული ფართიდან შემდეგი საფუძვლით: 1992 წელს ბანკმა კ-შვილების ოჯახს გამოუყო თანხა, რომლითაც შეიძინეს სამოთახიანი ბინა. მათზე გამოიწერა ორდერი, რის გამოც ამოეწერნენ მისი ბინიდან, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მაინც არ ათავისუფლებენ დაკავებულ ფართს.
მოპასუხეებმა სასამართლო სხდომაზე სარჩელი არ ცნეს შემდეგი საფუძვლით: მათ მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობების შესახებ”… თუ ამ კანონის პირობები მათზე გავრცელდება ისინი წინააღმდეგი არ არიან დაცალონ ბინა.
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ხ-იანის სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხეები გამოსახლდნენ მ. ხ-იანის კუთვნილი ბინიდან.
სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა 1992 წელს შეიძინეს ბინა, რის გამოც ამოეწერნენ სადავო ფართიდან. ასეთ შემთხვევაში ურთიერთობის დარეგულირებისათვის არ უნდა იქნეს გამოყენებული “კანონი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობების შესახებ”, რადგან სახეზე არ არის ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა: მოპასუხეები არ არიან რეგისტრირებული სადავო ფართში, არ იხდიან ქირას და მხარეთა შორის საცხოვრებელ სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის რაიმე საბუთი არ არსებობს. ამდენად, სასამართლომ სარჩელი დააკმაყოფილა სამოქალაქო კოდექსის 170-172-ე მუხლების საფუძველზე.
კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს კ-შვილებმა. თბილისის საოლქო სასამათლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 3 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს კ-შვილებმა, რომლითაც ითხოვენ განჩინების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით: დავის გადაწყვეტის დროს სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 171-ე, 172-ე, მუხლები, რადგან ისინი არიან მართლზომიერი მფლობელები. სასამართლომ არ გამოიყენა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს 1998წ. 25 ივნისის კანონი. კერძოდ, ამ კანონის მე-3 მუხლი, რომლის თანახმად მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსთხოვოს მოსარგებლეს ფართის გამოთავისუფლება, თუ მოსარგებლეს უკავია ერთ სულზე 12მ2-ზე მეტი. მოცემულ შემთხვევაში კი ნამეტ ფართზე ლაპარაკიც არ შეიძლება იყოს, რადგან სამ ოჯახს დაკავებული აქვთ 26 მ2.
სამოტივაციო ნაწილი:
პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელი უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად არის მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ფართი წარმოადგენს მოსარჩელე მ. ხ-იანის საკუთრებას. წლების მანძილზე კასატორები ჩაწერილები იყვნენ და ცხოვრობდნენ სადავო ფართში სარგებლობის უფლებით. 1992 წელს კასატორების გი., ც., ნ., ვ., გ. კ-შვილებისა და ა. დ-ინას ოჯახს, როგორც უკიდურესად გაჭირვებულს, ბანკმა საჩუქრად გამოუყო თანხა, რომლითაც მოპასუხეებმა შეიძინეს საცხოვრებელი ბინა, მაგრამ სადავო ბინა არ გაათავისუფლეს.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ თითქოს მათი სადავო საცხოვრებელი ფართიდან გამოსახლება დაუშვებელია სამოქალაქო კოდექსის 171-ე, 172-ე და 162-ე მუხლების შესაბამისად. სამოქალაქო კოდექსის 171-ე მუხლის დეფინიციის თანახმად ნივთზე საკუთრების უფლება ასევე ვრცელდება ამ ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილზე. მოცემულ შემთხვევაში კი მხარეთა შორის დავა ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზეა, ამიტომ ამ მუხლს აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტისათვის არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს. უნდა გაირკვეს მფლობელობის მართლზომიერების საკითხი. სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად მესაკუთრეს მხოლოდ მაშინ არა აქვს უფლება მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, კასატორები თავის დროზე მართლზომიერი მფლობელები იყვნენ და მათ ჰქონდათ ამავე კოდექსის 162-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლებები, მაგრამ ამავე სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად “ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას”. საკასაციო პალატას მიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, დასაბუთებულად მოსარჩელეთა მოთხოვნა კასატორების მიერ სადავო ბინაზე მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ. ვინაიდან კასატორებს სადავო ბინის მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლები არ გააჩნიათ, მხარეებს შორის არ არის რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობა სადავო ბინასთან დაკავშირებით, კასატორ კ-შვილებისა და ა. დ-ინას მფლობელობა სადავო ბინაზე დაფუძნებული იყო მესაკუთრის ნებაზე, რომელმაც დაუთმო სარგებლობის უფლება. მას შემდეგ, რაც მესაკუთრემ მოითხოვა მფლობელობის შეწყვეტა, სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის საფუძველზე კასატორებმა დაკარგეს სადავო ბინის მართლზომიერად ფლობის უფლება და ისინი სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად ვალდებული არიან, დაუბრუნონ მათ მფლობელობაში არსებული ფართობი უფლებამოსილ პირს. მ. ხ-იანს, როგორც სადავო სახლის მესაკუთრეს, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად უფლება აქვს გამოითხოვოს თავისი კუთვნილი ბინა გი., ც., ნ., ვ., გ. კ-შვილებისა და ა. დ-ინასაგან.
საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის თანახმად ისინი არიან მოსარგებლეები და მათ მიმართ სამოქალაქო კოდექსის ნორმები არ უნდა იქნეს გამოყენებული. მას შემდეგ, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გაუქმებულ იქნა აღნიშნული სპეციალური კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც ზღუდავდა მესაკუთრეს, მოეთხოვა მოსარგებლის გამოსახლება შესაბამისი ბინით დაკმაყოფილების ან მისი კომპენსაციის გადახდის გარეშე, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს მოქმედი კანონით. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები.
პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო, საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და,
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ც., გი., ნ., გ., ვ. კ-შვილების და ა. დ-ინას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 3 ივლისის განჩინება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
