3კ-914-02 6 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილიE(თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია და მის საფუძველზე ვალის დაბრუნება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ც. ც.-სა და თ. გ.-ს შორის 1999წ. 15 სექტემბერს დაიდო სესხის ხელშეკრულება სამი თვის ვადით, რომლითაც თ. გ.-მ ც.-ისაგან ისესხა 7800 აშშ დოლარი. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იმავე დღეს მხარეებს შორის დაიდო ოპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც თ. გ.-მ იპოთეკით დატვირთა მისი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი მდებარე ... ქ. თბილისში.

2002წ. 24 ოქტომბერს ც.-მ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე თ. გ.-ის მიმართ და მოითხოვა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია და ვალის დაბრუნება.

სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხემ სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, არ დაუბრუნა ვალი.

საქმის განხილვამდე, მოპასუხე თ. გ.-ე გარდაიცვალა. რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 ივნისის საოქმო განჩინებით, დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა და საქმეში მოპასუხედ ჩაბმული იქნა გარდაცვლილი თ. გ.-ის უფლებამონაცვლეების _ მისი შვილების: ნ. და თ. გ.-ეების კანონიერი წარმომადგენელი _ თ. ა.-ე. თ. ა.-მ სარჩელი არ ცნო და თავის მხრივ 2001წ. 25 ივნისს შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების ც.-ისა და ნოტარიუსის მ. კ.-ის მიმართ და მოითხოვა სესხისა და ოპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. მოთხოვნის საფუძვლად თ. ა.-ე მიუთითებდა, რომ მისმა ყოფილმა მეუღლემ თ. გ.-მ 1999წ. 15 სექტემბერს მოქალაქე რ. კ.-ის მიერ ც. ც.-ისაგან აღებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დატვირთა ბინა თანამესაკუთრეთა (თავისი და მისი ორი არასრულწლოვანი შვილის) თანხმობის გარეშე.

ც. ც.-მ არ ცნო შეგებებული სარჩელი იმ საფუძვლით, რომ სესხის ხელშეკრულება დადებულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით, წერილობითი ფორმით, რასაც ეთანხმებოდა მსესხებელი აწ გარდაცვლილი თ. გ.-ე.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილებით ორივე მხარის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი 1999წ. 15 სექტემბრის იპოთეკის ხელშეკრულება, თ. გ.-ის მემკვიდრეებს თი. და ნ. გ.-ეებს დაეკისრათ, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ც.ც.-ის სასარგებლოდ, 7800 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა თ. გ.-ის დანაშთი ქონებიდან მიღებული აქტივების ფარგლებში, თითოეულის წილის პროპორციულად. არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, ასევე არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი ზიანის 250 ლარით ანაზღაურების ნაწილში.

აღნიშნული გადაწყვეტილება, იპოთეკის ბათილად ცნობის ნაწილში, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ც. ც.-მ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1999წ. 15 სექტემბერს მხარეთა შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება წერილობითი ფორმით სამი თვის ვადით. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, თ. გ.-მ ც. ც.-ისაგან ისესხა 7800 აშშ დოლარი პროცენტის დაურიცხავად. აღნიშნული ხელშეკრულება რაიონული სასამართლოს მიერ ცნობილი იქნა ნამდვილად. ამ ხელშეკრულებით, ნაკისრი ვალდებულების გადახდა დაეკისრა თ. გ.-ის მემკვიდრეებს, რაც მათ მიერ სააპელაციო წესით გასაჩივრებული არ ყოფილა.

სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მხარეებს შორის 1999წ. 15 სექტემბერს დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა თ. გ.-ის კუთვნილი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში. აღნიშნული ბინა თ. გ.-ის საკუთრებად აღირიცხა 1992წ. 30 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასწორად ცნო ბათილად იპოთეკის ხელშეკრულება.

სასამართლომ სამართლებრივ საფუძვლად გამოიყენა სკ-ს 170-ე, 312-ე მუხლები და მიიჩნია, რომ სადავო სახლის ერთადერთ მესაკუთრედ ითვლებოდა თ. გ.-ე და მას შეეძლო თავისუფლად განეკარგა თავისი ქონება, ე.ი. დაედო ოპოთეკის ხელშეკრულება ც. ც.-სთან. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 24 მაისის გადაწყვეტილებით, გაუქმდა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება:

თ. გ.-ის უფლებამონაცვლეების (შვილები) _ თი. და ნ. გ.-ების კანონიერი წარმომადგენლის _ თ. ა.-ის შეგებებული სარჩელი იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

დაკისრებული თანხის დაფარვის მიზნით, დადგენილ იქნა სადავო ბინის რეალიზაცია აუქციონზე.

ეს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ა.-მ, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილების აღწერილობითი ნაწილი არ არის შედგენილი სსკ-ს 389-ე მუხლის შესაბამისად.

სასამართლომ არ გამოიყენა სკ-ს მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტი, 1507-ე მუხლი, მე-6 მუხლი, 103-ე, 109-ე, 1197-ე, 1198-ე და 1199-ე მუხლები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

სასამართლომ არ გამოიყენა 1992წ. 1 თებერვლის საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹1071 დადგენილების მეორე და მეხუთე პუნქტები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის ძველი რედაქციის მე-9, მე-11 და 66-ე მუხლები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

სასამართლომ გამოიყენა სკ-ს 312-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 170-ე მუხლი.

კასატორის მოსაზრებით, მას შემდეგ, რაც სააპელაციო პალატამ გააუქმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, თავიდან უნდა ემსჯელა საპროცესო უფლებამონაცვლეობაზე იმის გათვალისწინებით, რომ მათ მიღებული არა აქვთ მემკვიდრის მოწმობა და თანხის დაკისრება სამკვიდრო მოწმობის გაცემამდე დაუშვებელი იყო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად არის ცნობილი, რომ 1999წ. 15 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, თ. გ.-მ ც. ც.-ისაგან ისესხა 7800 აშშ დოლარი პროცენტის გარეშე. სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით დაიტვირთა თ. გ.-ის ბინა. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მემკვიდრეებს დაეკისრათ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდა დანაშთი ქონებიდან. აღნიშნული გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და იგი კანონიერ ძალაშია.

დადგენილია, რომ თ. გ.-ის მემკვიდრეები ფაქტობრივად ფლობენ სამკვიდროს, რაც სკ-ს 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ითვლება, რომ მიღებული აქვთ სამკვიდრო. აქედან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ ვინაიდან, მემკვიდრეებს არ მიუღიათ სამკვიდრო მოწმობა, სასამართლოს არ უნდა დაეკისრებინა მათთვის თანხის გადახდა, ვერ იქნა გაზიარებული. ამასთან, როგორც აღინიშნა, თანხის დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილება მოპასუხეებს არ გაუსაჩივრებიათ და იგი კანონიერ ძალაშია, რის გამოც საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

სკ-ს 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე კოდექსის მესამე ნაწილის მიხედვით, სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ, გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან თუ სკ უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მხარეთა შორის იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო 1999წ. 15 სექტემბერს, ე.ი. მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა ახალი სკ-ს ამოქმედების შემდეგ. ამასთან, ახალი კოდექსი უძრავი ნივთების დატვირთვის ახალ წესებს ითვალისწინებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ძველი რედაქციის სკ-ს ნორმები, არასწორია.

სკ-ს 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თ. გ.-ის არასრულწლოვანი შვილები 1992წ. 1 თებერვლის საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹107 დადგენილების საფუძველზე ითვლებიან სადავო ბინის თანამესაკუთრეებად, ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, სადავო ბინის ერთადერთ მესაკუთრეს წარმოადგენს თ. გ.-ე. საჯარო რეესტრის უზუსტობა დადგენილი არ არის და ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ, არც საჩივარია შეტანილი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად არ გამოიყენა კასატორის მიერ მითითებული სკ-ს 1197_1199-ე მუხლები, რადგან აღნიშნული ნორმები არეგულირებს მშობლების უფლებებსა და მოვალეობებს შვილების მიმართ და არანაირ კავშირში არ არის იპოთეკის ხელშეკრულებით წარმოშობილUურთიერთობებთან.

სსკ-ს 393-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე გამოტანილია სწორი გადაწყვეტილება და კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში არ არის მითითებული მის შესაგებელზე, არ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. ა.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 24 მაისის გადაწყვეტილება.

თ. ა.-ე გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.