გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-923 6 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: ფულადი ვალდებულების ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1995წ. 3 ივლისს შპს “ე-სა" (მენარდე) და სს “თ-ს" (შემკვეთი) შორის დაიდო ნარდობის ხელშეკრულება. მენარდემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, შემკვეთმა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება არ გადაიხადა. 1996წ. 1 აპრილისათვის დავალიანებამ შეადგინა 65,331,2 ლარი. მხარეებს შორის რამდენჯერმე დაფიქსირდა დავალიანების არსებობა 65,331,2 ლარის ოდენობით. კერძოდ, 1996წ. ნოემბერში, 1998წ. 10 ოქტომბერსა და 2000წ. 1 ოქტომბერს გაფორმდა წერილობითი დოკუმენტები (შედარების ქმნანი).

2001წ. 24 იანვარს შპს “ე-მა” სარჩელი აღძრა სს “თ-ის" წინააღმდეგ და მოითხოვა როგორც ძირითადი თანხის _ 65,331,2 ლარის, ასევე სკ-ს 389-ე მუხლის საფუძველზე ინფლაციის გათვალისწინებით ზიანის ანაზღაურება, სულ _ 101,172 ლარის გადახდა, სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ დავალიანების _ 107,494 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის _ 250000 ლარის ანაზღაურება. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შემკვეთს სამუშაოების ჩატარებიდან 14 კალენდარული დღის განმავლობაში უნდა გადაეხადა ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება. ამ პერიოდში ეროვნულმა ვალუტამ განიცადა გარკვეული ინფლაცია. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად შესრულებული სამუშაოს ღირებულება იბეგრება ჩვეულებრივი საგადასახდო რეჟიმით, ხოლო ვადაგადაცილებისათვის ერიცხება საურავი 0,2% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ამასთან, თანხის გადაუხდელობის გამო მოსარჩელემ უარი თქვა რამდენიმე საინტერესო პროექტზე, მათ შორის, ფირმა “ს-სთან", ფინანსური სიძნელეების გამო, ვერ შეძლო პარტნიორობა

მოპასუხემ სარჩელი 65,331,2 ლარის მოთხოვნის ნაწილში ცნო, ხოლო დანარჩენ ნაწილში არ ცნო შემდეგი მოტივით: ეროვნულ ვალუტას _ ლარს _ ინფლაცია არ განუცდია; მოსარჩელის წარმომადგენელს არ აქვს საგადასახადო სამსახურიდან შესაბამისი დოკუმენტაცია დარიცხული საურავის თაობაზე; ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია, მიუღებელი შემოსვლის გამო ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის მოთხოვნა.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 13 მარტის გადაწყვეტილებით შპს “ე-ის" სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს “თ-ს" შპს “ე-ის" სასარგებლოდ დაეკისრა 208666 ლარის გადახდა. მიუღებელი შემოსავლის სახით 250000 ლარის დაკისრებისას თაობაზე სარჩელს უარი ეთქვა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა ორივე მხარემ: სს “თ-მა" _ სარჩელის დაკმაყოფილების, ხოლო შპს “ე-მა" _ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე უარის თქმის ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 იანვრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს “თ-ს" შპს-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 166129,31 ლარის გადახდა. სასამართლომ სარჩელი საფუძვლიანად მიიჩნია ძირითადი თანხის _ 65,331,2 ლარის და ზიანის _ 100798,31 ლარის ანაზღაურების ნაწილში, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე დავალიანებისა და მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურების ნაწილში _ უსაფუძვლოდ. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებობს ფულადი ვალდებულება 65,331 ლარის ოდენობით და მიუთითებს მხარეთა შორის დადებულ შედარების ქმნანზე. ბიუჯეტის დავალიანების არსებობისა და მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის ნაწილში მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებანი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა რომ, მართალია, მოსარჩელე სკ-ს 389-ე მუხლის საფუძველზე ითხოვს თანხის ანაზღაურებას, რაც უსაფუძვლოა, რადგან ფულადი ერთეულის ლარის ინფლაციას ადგილი არ ჰქონია, მაგრამ მას უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი, რომელიც ვალდებულების შეუსრულებლობით მიიღო. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სკ-ს 361-ე, 394-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და 403-404-ე მუხლებზე. ასევე გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 225-ე მუხლი. სასამართლომ ზიანის ანაზღაურება გაიანგარიშა 1996წ. მარტიდან და გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 225-ე მუხლი, რომლითაც მოვალემ, რომელმაც გადააცილა ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადას, უნდა გადაუხადოს ვადაგადაცილებული დროის სარგებელი ვადაგადაცილებული თანხის წლიური სამი პროცენტი. ძირითადი თანხის წლიური 3% შეადგენს 1959 ლარსა და 93 თეთრს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ს 403-ე მუხლით მოპასუხეს 1997წ. 25 ნოემბრიდან უნდა გადახდეს ყოველთვიურად ძირითადი თანხის 3%, რაც 1997წ. 25 ნოემბრიდან 2002წ. 18 იანვრამდე (გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის) შეადგენს 100,798, 31 ლარს.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “თ-მა" შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოყენებინა, კერძოდ, სკ-ს 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოიშვა 1997 წლამდე, ანუ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე. ამდენად, ამ ურთიერთობების მიმართ ძველი და ახალი კოდექსების ერთდროულად გამოყნება უსაფუძვლოა. სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 248-ე და 384-ე მუხლები, რადგან მოსარჩელეს სარჩელით არ მოუთხოვია ვადაგადაცილებისათვის სარგებელი ან მოპასუხეზე გარკვეული პროცენტის დაკისრება. აღნიშნული გადაწყვეტილებით კი მხარემ მიიღო იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საკასაციო სასამართლოსათვის სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან დაკავშირებით კასატორს საკასაციო პრეტენზია არ გააჩნია. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მხარეთა შორის 65,331 ლარის შესახებ ფულადი ვალდებულება და მიუთითა შედარების ქმნაზე, სადაც დაფიქსირებულია აღნიშნული თანხა, როგორც შპს-ს მიმართ სს თბილისის “თ-ის" დავალიანება. უდავოა, რომ ბოლო წერილობითი დოკუმენტი (შედარების ქმნანი) შედგენილია 2000წ. 1 ოქტომბერს.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 225-ე მუხლი. უდავოა, რომ თვადაპირველად მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პერიოდში _ 1996წ. ნოემბერში. იმ დროს მოქმედი სსკ-ს 75-ე მუხლით საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დაირღვა, განისაზღვრებოდა 1 წლით (თუ მხარეები იურიდიული პირები იყვნენ), ე.ი. 1997წ. ნოემბრიდან მოთხოვნა უკვე ხანდაზმული იყო. ასევე უდავოა, რომ 1998წ. 1 ოქტომბერსა და 2000წ. 1 ოქტომბერს მხარეთა შორის შედგა წერილობითი დოკუმენტები, სადაც დაფიქსირდა მხარეთა შორის არსებული ფულადი ვალდებულება 65,331 ლარის ოდენობით.

პალატა თვლის, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოვალის _ სს “თბილისის თ-ის" მიერ შედარების ქმნანზე ხელის მოწერით მოხდა ვალის არსებობის აღიარება. ვალის არსებობის აღიარება არის ახალი დამოუკიდებელი მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველი. ვინაიდან მხარეთა შორის ვალის აღიარებით წარმოიშვა ახალი ურთიერთობები, დავის გადასაწყვეტად გამოყენებულ უნდა იქნეს ახალი სკ-ს (1507-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმყოფიდლეს, რადგან მხარეთა შორის 1998წ. 1 ოქტომბერსა და 2000წ. 1 ოქტომბერს შედგენილი დოკუმენტებით ვალის არსებობა უდავოა და მის ერთ-ერთ მოთხოვნას ამ თანხის დაბრუნებაც წარმოადგენს (65,331,20 ლარი). რაც შეეხება მოთხოვნას ზიანის ანაზღაურების შესახებ, იგი უსაფუძვლოა შემდეგი გარემოებების გამო:

სკ-ს 361-ე მუხლით ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნის შეუსრულებლობა კი უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღარება. 412-ე მუხლით კი ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მოვალისათვის ზიანი სავარაუდო უნდა იყოს ხელშეკრულების დადების მომენტში. კერძოდ, თუ ხელშეკრულება ვადიანია, ვადაგადაცილებით გამოწვეული ზიანისათვის მოვალე ვალდებულია, პასუხი აგოს.

მოცემულ შემთხვევაში ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის ფულადი ვალდებულების გადახდის დრო და ადგილი. ასეთ შემთხვევაში სკ-ს 365-ე მუხლით კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება. საქმის მასალებით არ არის დადგენილი, რომ კრედიტორმა _ შპს “ე-მა" მოვალეს მოსთხოვა თანხის დაბრუნება და მოვალემ იგი არ დააბრუნა. უდავოა, რომ ვალის არსებობის აღიარებიდან (2000წ. 1 ოქტომბერი) მოკლე დროში სასამართლოში სარჩელი იქნა წარდგენილი (2001წ. 24 იანვარი). ამდენად, ვალის არსებობის აღიარების შეუსრულებლობისათვის ზიანის ანაზღაურების იურიდიული საფუძველი არ არსებობს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა სასამართლოს მიერ 403-ე მუხლის გამოყენება, რის გამოც ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა შეიცვალოს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ამ ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 409-ე, 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “თბილისის თ-ის" საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 იანვრის გადაწყვეტილება შეიცვალოს თანხის დაკისრების ნაწილში და ნაცვლად 166,129 ლარისა სს “თბილისის თ-ს" დაეკსიროს შპს “ე-ის" სასარგებლოდ 65,331 ლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.