¹ 3კ-936-02 20 სექტემბერი, 2002წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი
დავის საგანი: ხელშეკრულების შეწყვეტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
2001წ. 1 ოქტომბერს ა. ე.-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს ა. მ.-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ხელშეკრულების თვითნებურად შეწყვეტის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურება _ 7185 აშშ დოლარის ოდენობით.
სარჩელში აღნიშნა, რომ 1998წ. იანვარში მოპასუხესთან, 10წ. ვადით დადო იჯარის ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 32 კვ.მ მდებარე, ქ. ბათუმში.
აღნიშნული ფართი იყო ავარიულ მდგომარეობაში და საჭიროებდა გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარებას, რაზედაც მოსარჩელემ დახარჯა 3000 აშშ დოლარი. გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების შემდეგ დაწყებულ იქნა შენობის კაპიტალური რემონტი, რაც გაგრძელდა 2000წ. მაისის თვემდე. სამშენებლო სამუშაოების ჩატარების შემდეგ, საიჯარო ფართში მის მიერ მოწყობილ იქნა აბანო, საიდანაც, მიღებულმა მოგებამ შეადგინა თვეში 70-100 აშშ დოლარი.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ აბანოს მუშაობის პირობების პერიოდულად გაუარესების მიუხედავად, იგი შეთანხმებისამებრ ყოველთვიურად უხდიდა მოპასუხეს საიჯარო გადასახადს, მაგრამ ამ უკანასკნელმა, 2001წ. 16 მარტს, თვითნებურად შეცვალა შენობის შესასვლელი კარის საკეტი და მოსარჩელეს განუცხადა, რომ მათ შორის დადებულ 10 წლიან იჯარის ხელშეკრულებას წყვეტდა.
ა. ე.-მა სარჩელში მიუთითა, რომ მოპასუხის მოქმედებით მას მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი, რის გამოც მოითხოვა მისთვის 7185 აშშ დოლარის დაკისრება, შემდეგი გაანგარიშებით: 1. შენობის კაპიტალური რემონტისათვის გაწეული ხარჯები _ 3000 აშშ დოლარი; 2. მოპასუხესთან შეთანხმებით, 1000 აშშ დოლარის ღირებულების სპეციალური მოწყობილობით ამ შენობის აღჭურვისას დახარჯული თანხა; 3. მის მიერ გადახდილი საიჯარო ქირა _ 2310 აშშ დოლარი; 4. მიუღებელი შემოსავალი _ 600 აშშ დოლარი; 5. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები _ 275 აშშ დოლარი.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ე.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 6910 აშშ დოლარისა და სახელმწიფო ბაჟის _ 371 ლარის გადახდა. ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი უსაფუძვლობის გამო.
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით. იმ მოტივით, რომ მ.-ის მიერ ხარჯების გადაუხდელობის გამო ვერ ჩატარდა სასამართლო სამშენებლო ექსპერტიზა, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელის განმარტება, რომ საიჯარო ფართზე გაწეული სამშენებლო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ღირებულება შეადგენდა 4000 აშშ დოლარს.
სკ-ს 411-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ, ასევე დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელეს, მოპასუხის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით მიადგა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რაც შეადგენდა 600 აშშ დოლარს.
რაც შეეხება ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურებას, ე.-ის სარჩელს ამ ნაწილში უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე, იმ მოტივით, რომ მან სასამართლოში ვერ წარადგინა აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. მ.-მ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მოსარჩელის მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. აპელანტმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა ხელშეკრულების ვადად 10 წელი, ვინაიდან იგი დადებული იყო 1997წ. მაისის თვეში 3 წლის და 6 თვის ვადით. აქედან, 6 თვე მოიჯარე გათავისუფლებული იყო საიჯარო ქირის გადახდისაგან, ხოლო დანარჩენი 36 თვის მანძილზე უნდა გადაეხადა თვეში 70 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების დადების დროს, მისი პირობები დაფიქსირდა წერილებით, რომლებიც ინახებოდა მოსარჩელესთან.
ასევე, არასწორი იყო მასზე 4000 აშშ დოლარის დაკისრება მხოლოდ მოსარჩელის და მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით. სასამართლომ, ასევე, არასწორად დააკმაყოფილა ე.-ის მოთხოვნა მის მიერ გადახდილი საიჯარო ქირის უკან დაბრუნების შესახებ.
აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 16 მაისის გადაწყვეტილებით ა. მ.-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელის სასარგებლოდ მას დაეკისრა სამშენებლო სამუშაოებისათვის გაწეული ხარჯების _ 4898 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის _ 600 აშშ დოლარის გადახდა, აბანოს აღჭურვილობის, ღირებული 1050 აშშ დოლარად, დაბრუნება და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების _ 300 ლარის გადახდა.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1998წ. იანვრის თვეში მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 10 წლის ვადით. საიჯარო ფართს, მოიჯარის მიერ, ჩაუტარდა კაპიტალური რემონტი და როდესაც შენობა მზად იყო ექსპლუატაციაში მიღებისათვის, ა. მ.-მა თვითნებურად გამოცვალა შენობის კარის საკეტი, რითაც მოსარჩელეს აღუკვეთა მისით სარგებლობის უფლება.
სასამართლომ, ასევე, ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადასტურებულად ცნო, რომ მოსარჩელის მიერ გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება შეადგენა 4898 ლარს და სკ-ს 411-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო მას მიადგა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რაც შეადგენდა 600 აშშ დოლარს.
ხოლო ადვოკატის მომსახურეობისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრება 300 ლარით.
რაც შეეხება ე.-ის სასარჩელო მოთხოვნას, გადახდილი საიჯარო ქირის უკან დაბრუნების შესახებ, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოთხოვნა იყო უსაფუძვლო, ვინაიდან, ხელშეკრულების შეწყვეტა იწვევდა სახელშეკრულებო უფლება-მოვალეობების შეწყვეტას, მაგრამ არ იწვევდა გადახდილი საიჯარო ქირის უკან დაბრუნებას.
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. მ.-მ. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას იმავე სასამართლოსათვის. კასატორის მითითებით, მხარეთა შორის ხელშეკრულება დაიდო 3 წლის ვადით, რასაც დაადასტურებდა ა. ე.-ის ხელთ არსებული ჩანაწერები შენობაზე წარმოებული სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვის შესახებ. სასამართლო სხდომაზე არ იქნენ დაკითხული მის მიერ დასახელებული მოწმეები, რითაც სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსკ-ს მე-4 მუხლის მოთხოვნა. ასევე, არასწორად გამოიყენა სკ-ს 411-ე მუხლი, ვინაიდან, ამავე კოდექსის 559-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება შეწყვეტილ იქნა ქირავნობის ვადის გასვლის გამო და არ არსებობდა მის მიმართ, 411-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი. სასამართლომ, ასევე, არასწორად გამოიყენა სკ-ს 581-ე მუხლი. კასატორის მითითებით უკანონო იყო მისთვის ადვოკატის მომსახურების ხარჯების _ 300 ლარის დაკისრება, ვინაიდან, ასეთი მომსახურების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა გაეცნო საკასაციო საჩივარს, საქმის მასალებთან ერთად შეამოწმა მისი საფუძვლიანობა და თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სკ-ს 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა.
სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
დადგენილია, რომ 1998წ. იანვრის თვეში მხარეთა შორის 10 წლის ვადით დაიდო იჯარის ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით, კასატორ ა. მ.-ის საკუთრებაში არსებულ 32 კვ.მ ფართზე, მდებარე ქ. ბათუმში. აღნიშნულ ფართში კაპიტალური რემონტის ჩატარებისა და აბანოს მოწყობის პირობით. საიჯარო ქირად, მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვრა თვეში 70 აშშ დოლარი. მხარეები, ასევე შეთანხმდნენ, რომ პირველი ექვსი თვის ქირას მოიჯარე გადაიხდიდა ხელშეკრულების ვადის (10 წლის) გასვლამდე.
ასევე, დადგენილია, რომ სადავო ფართის კაპიტალური რემონტი მიმდინარეობდა 2000წ. მაისამდე და როდესაც შენობა გამზადდა ექსპლუატაციაში მიღებისათვის, კასატორმა თვითნებურად შეცვალა კარების საკეტი, რითაც მოიჯარეს აღუკვეთა აღნიშნული ფართით სარგებლობის უფლება.
საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას, რომ კასატორმა აღნიშნული მოქმედებით დაარღვია სკ-ს 581-ე მუხლის მოთხოვნა.
სსკ-ს 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.
აქედან გამომდინარე საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ იჯარის ხელშეკრულება დადებული იყო არა 10 წლის ვადით, არამედ 3 წლით კასატორს აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოში არ წარმოუდგენია.
საკასაციო საჩივარში მის მიერ მითითებული გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა საშუალება სასამართლო პროცესზე დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენით (მოწმეთა დაკითხვა) დაედასტურებინა საიჯარო ხელშეკრულების 3 წლის ვადით დადების ფაქტი, არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას და აქედან გამომდინარე მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდება. მართალია, კასატორმა სააპელაციო სასამართლოში დააყენა შუამდგომლობა დამატებით მოწმეთა დაკითხვის შესახებ, მაგრამ სასამართლომ თავისი განჩინებით არ დააკმაყოფილა მითითებული შუამდგომლობა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო სსკ-ს 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნას, რომლის შესაბამისადაც ახალი ფაქტები და ახალი მტკიცებულებები, რომლებიც მხარეს შეეძლო მოეყვანა ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ მიიღოს, როგორც დაგვიანებით წარმოდგენილი, თუ მათი განხილვა ხელს შეუშლის საკასაციო სასამართლოში საქმის დროულად განხილვას და მხარემ უხეში გაუფრთხილებლობის გამო არ წარადგინა ეს მასალები პირველი ინსტანციის სასამართლოში.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად უთხრა უარი ა. მ.-ს დამატებით მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან დამატებით მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა და მითითებულ მოწმეთა განმარტებების შესაბამისად მტკიცებულებათა წარდგენა და გამოკვლევა მას შეეძლო ინსტანციის სასამართლოში, მაგრამ მისივე უხეში გაუფრთხილებლობით არ წარუდგენია.
სსკ-ს 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ვინაიდან სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულების დადგენა მოწმეთა ჩვენებებით შეუძლებელია. ამის დადგენისათვის აუცილებელია სათანადო სპეციალისტის ან ექსპერტის დასკვნა.
საკასაციო პალატას ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ მას არ მიეცა საშუალება მოწმეთა ჩვენებებით დაედასტურებინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ჩატარებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება არ აღემატებოდა 4000 აშშ დოლარს.
საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით დასტურდება, რომ საიჯარო ფართში ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება, არსებული საბაზრო ფასების მიხედვით შეადგენდა 4898,8 ლარს.
ამიტომაც სააპელაციო სასამართლომ სამშენებლო სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ასანაზღაურებლად მოპასუხეს სწორად დააკისრა 4898,8 ლარი, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 545-ე მუხლის შესაბამისად მეიჯარე ვალდებულია მოიჯარეს აუნაზღაუროს ნივთზე გაწეული აუცილებელი ხარჯები. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული ობიექტის იჯარით გადაცემის ხელშეკრულების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე (ბიბლიოთეკის გადაკეთება აბანოდ) ამ ობიექტზე ჩატარებული სარემონტო სამშენებლო სამუშაოები აუცილებელ ხარჯებს წარმოადგენდა და იგი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მეიჯარის მხრიდან ანაზღაურებას ექვემდებარება.
სკ-ს 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის.
ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.
სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელე ა. ე.-ის შემოსავალი აბანოს ფუნქციონირების დაწყების მომენტიდან შეადგენდა დაახლოებით 100 აშშ დოლარს თვეში.
საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სკ-ს 411-ე მუხლი და არ გამოიკვლია ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის შესაბამისად არსებობდა თუ არა 2001წ. იანვრის შემდგომ მხარეთა შორის რაიმე ვალდებულება, რომლის შეუსრულებლობითაც დაზარალდა მხარე.
დადგენილია, რომ საიჯარო ხელშეკრულების პირობები დარღვეულ იქნა კასატორის მიერ, კერძოდ, მის მიერ, მოსარჩელესთან შეთანხმების გარეშე, ვადაზე ადრე იქნა შეწყვეტილი ხელშეკრულება. სკ-ს 561-ე მუხლის შესაბამისად ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლის ვადა შეადგენს სამ თვეს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა საქმის გარემოებებიდან ან მხარეთა შეთანხმებიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს, ამასთან ამავე კოდექსის 563-ე მუხლის შესაბამისად ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტა წერილობით უნდა გაფორმდეს.
მოცემულ შემთხვევაში მეიჯარემ არ დაიცვა რა კანონის ზემოთხსენებული მოთხოვნები საკასაციო პალატა თვლის, რომ მას სამართლიანად დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის სახით 600 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.
სკ-ს 546-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად დამქირავებელი უფლებამოსილია დაიტოვოს ის, რითაც მან დაქირავებული ნივთი აღჭურვა.
მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა მოიჯარის მიერ აბანოს აღჭურვის ნივთები: სადალაქო ტრიუდი, ტყავის სავარძელი და სხვა.
საკასაციო პალატა, ასევე, დაუსაბუთებლად თვლის კასატორის მოთხოვნას, რომ მას არასწორად დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის 300 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.
სსკ-ს 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის ბოლო წინადადების შესაბამისად ადვოკატის ანაზღაურება შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 4%-ს.
მოცემულ შემთხვევაში დავის საგნის ღირებულბა დავის საგნის ღირებულება 7300 ლარამდე შეადგენს. ასეთ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა ადვოკატის მომსახურეობის ანაზღაურების ხარჯების ოდენობად 300 ლარი.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ა. მ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 16 მაისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
