საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შესახებ

საქმე №972აპ-24 თბილისი

მ-ი მ-, 972აპ-24 25 დეკემბერი, 2024 წელი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს

სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

მერაბ გაბინაშვილი (თავმჯდომარე),

შალვა თადუმაძე, ნინო სანდოძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე შეამოწმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განაჩენზე რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორ სალომე ქემაშვილის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

1. ბრალდების შესახებ დადგენილების თანახმად, მ- მ-ს ბრალად დაედო:

· ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ ძალადობა, რამაც გამოიწვია ფიზიკური ტკივილი და რასაც არ მოჰყოლია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე, 118-ე ან 120-ე მუხლებით გათვალისწინებული შედეგი, ჩადენილი წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის მიმართ და არასრულწლოვნის თანდასწრებით მისივე ოჯახის წევრის მიმართ (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები – ორი ეპიზოდი);

· ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ ძალადობა, რამაც გამოიწვია ფიზიკური ტკივილი და რასაც არ მოჰყოლია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე, 118-ე ან 120-ე მუხლებით გათვალისწინებული შედეგი, ჩადენილი წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის მიმართ, არასრულწლოვნის თანდასწრებით მისივე ოჯახის წევრის მიმართ და ორი პირის მიმართ (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტები);

· ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ ძალადობა, რამაც გამოიწვია ფიზიკური ტკივილი და რასაც არ მოჰყოლია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე, 118-ე ან 120-ე მუხლებით გათვალისწინებული შედეგი (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹-ე მუხლის პირველი ნაწილი);

· ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ ძალადობა, რამაც გამოიწვია ფიზიკური ტკივილი და რასაც არ მოჰყოლია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე, 118-ე ან 120-ე მუხლებით გათვალისწინებული შედეგი, ჩადენილი არასრულწლოვნის თანდასწრებით მისივე ოჯახის წევრის მიმართ (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი – ორი ეპიზოდი);

· ჯანმრთელობის დაზიანების მუქარა, როდესაც იმას, ვისაც ემუქრებიან, გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში, ჩადენილი არასრულწლოვნისა და ოჯახის წევრის მიმართ (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 11¹,151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტები – ორი ეპიზოდი).

2. აღნიშნული ქმედებები გამოიხატა შემდეგით:

o 2023 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“ მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში, მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს, რომელთან ერთად ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მისი არასრულწლოვანი ძმის – ზ. კ-ის – თანდასწრებით, მარჯვენა ფეხი დაარტყა ზურგის არეში, დარტყმის შედეგად ძირს დავარდნილს ორივე ხელი დაარტყა თავსა და ბეჭებში, შემდეგ შეაგდო საძინებელ ოთახში, რომელშიც იგი საწოლს ზურგით მიეჯახა. აღნიშნული ქმედებების შედეგად, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი და დაიწყო ტირილი;

o 2023 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“ მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში, მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს, რომელთან ერთად ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მისი არასრულწლოვანი ძმის – ზ. კ-ის – თანდასწრებით, მარჯვენა ფეხი დაარტყა ზურგის არეში, დარტყმის შედეგად ძირს დავარდნილს ორივე ხელი დაარტყა თავსა და ბეჭებში, შემდეგ შეაგდო საძინებელ ოთახში, რომელშიც იგი საწოლს ზურგით მიეჯახა. აღნიშნული ქმედებების შედეგად, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი და დაიწყო ტირილი. მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს განუცხადა, რომ თუ ტირილს გააგრძელებდა, სცემდა. ჯანმრთელობის დაზიანების მუქარა, დაზარალებულმა აღიქვა რეალურად და გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში;

o 2023 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“ მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში, მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს, რომელთან ერთად ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მისი არასრულწლოვანი ძმის – ზ. კ-ის – თანდასწრებით, რაიმე კონკრეტული მიზეზის გარეშე, მუშტები დაარტყა მარჯვენა ხელის არეში, მარჯვენა ხელი დაარტყა წელის არეში, რის გამოც, იგი გადავარდა დივანზე და ნეკნების არე დაარტყა; ასევე ძლიერად მოუჭირა მარჯვენა ხელი ყელის არეში ისე, რომ არასრულწლოვან ნ. კ-ეს უჭირდა სუნთქვა და სთხოვდა, გაეშვა. მასთან დასახმარებლად მისულ ძმას – არასრულწლოვან ზ. კ-ეს, რომელთან ერთად ასევე ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მ- მ-მა მარცხენა ფეხი დაარტყა მუცლის არეში, დარტყმის შედეგად, ზ. კ-ე გადავარდა და წელის მარჯვენა მხარე დაარტყა ხის მაგიდას. აღნიშნული ქმედებების შედეგად, არასრულწლოვნებმა – ზ. და ნ. კ-ეებმა – განიცადეს ფიზიკური ტკივილი;

o 2023 წლის ოქტომბრის დასაწყისში, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“ მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში, მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს, რომელთან ერთად ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მისი არასრულწლოვანი ძმის – ზ. კ-ის – თანდასწრებით, ფეხი დაარტყა უკანა ტანის არეში, ვინაიდან მიიჩნია, რომ ზ. კ-ემ ქვიშა მოიპარა. დარტყმის შედეგად, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი;

o 2023 წლის ოქტომბრის დასაწყისში, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“ მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში, მ- მ-მა არასრულწლოვან ნ. კ-ეს, რომელთან ერთად ეწეოდა ერთიან საოჯახო მეურნეობას, მისი არასრულწლოვანი ძმის – ზ. კ-ის – თანდასწრებით, ფეხი დაარტყა უკანა ტანის არეში, ვინაიდან მიიჩნია, რომ ზ. კ-ემ ქვიშა მოიპარა. დარტყმის შედეგად, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი. ამ კონფლიქტის მიმდინარეობისას, მ- მ-მა ზ. კ-ე შეაგდო საძინებელ ოთახში და უთხრა, რომ თუ ოთახს დატოვებდა, სცემდა. ჯანმრთელობის დაზიანების მუქარა დაზარალებულმა რეალურად აღიქვა და არ დატოვა ოთახი, ვინაიდან გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში;

o 2023 წლის 8 ოქტომბერს, დაახლოებით, 23:00 საათზე, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“, მ- მ-მა, რაიმე კონკრეტული მიზეზის გარეშე, მეუღლე ნ. ლ-ს ხელი დაარტყა სახისა და ყელის არეში, რის შედეგადაც დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი;

o 2023 წლის 17 ოქტომბერს, დაახლოებით, 21:00 საათზე, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“, მ- მ-მა, რაიმე კონკრეტული მიზეზის გარეშე, მეუღლე ნ. ლ-ს, მისი არასრულწლოვანი შვილების – ნ., ზ. და ე. კ-ეების თანდასწრებით, ხელები მოუჭირა ყელის არეში, რა დროსაც, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი;

o 2023 წლის 20 ოქტომბერს, დაახლოებით, 22:00 საათზე, გ-ის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვ-ში, ე.წ. „შ-ში“, მ- მ-მა, რაიმე კონკრეტული მიზეზის გარეშე, მეუღლე ნ. ლ-ს, მისი არასრულწლოვანი შვილების – ნ., ზ., გ. და ე. კ-ეების თანდასწრებით, მარცხენა ფეხი დაარტყა მარცხენა კოჭისა და ფეხის კუნთის არეში, ასევე ხელი დაარტყა მარჯვენა ბეჭის არეში, რა დროსაც, დაზარალებულმა განიცადა ფიზიკური ტკივილი.

3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 აპრილის განაჩენით მ- მ-ი, ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹-ე მუხლის პირველი ნაწილით; 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით (ორი ეპიზოდი); 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით; 126¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა (ორი ეპიზოდი) და 11¹,151-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“, „დ“ ქვეპუნქტებით (ორი ეპიზოდი) წარდგენილი ბრალდებებისათვის. მასვე განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ- მ-ის დამნაშავედ ცნობისა და მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენისათვის, ბრალდების მხარეს, საკმარისობის თვალსაზრისით, არ წარუდგენია გონივრულ ეჭვს მიღმა არსებულ შეთანხმებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობა.

5. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 აპრილის განაჩენი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორმა – სალომე ქემაშვილმა, რომელმაც მოითხოვა: გასაჩივრებული განაჩენის გაუქმება; მ- მ-ის დამნაშავედ ცნობა წარდგენილი ბრალდებისათვის და მკაცრი სასჯელის განსაზღვრა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განაჩენით პროკურორის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 აპრილის განაჩენი დარჩა უცვლელად.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განაჩენი საკასაციო წესით გაასაჩივრა რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორმა – სალომე ქემაშვილმა, რომელიც ითხოვს: გასაჩივრებული განაჩენის გაუქმებას; მ- მ-ის დამნაშავედ ცნობას წარდგენილი ბრალდებისათვის და მკაცრი სასჯელის განსაზღვრას.

8. გამართლებულ მ- მ-ის ადვოკატი ზ. გ. საკასაციო საჩივრის შესაგებლით ითხოვს, რომ სასამართლომ დაუშვებლად ცნოს პროკურორის საჩივარი და უცვლელად დატოვოს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განაჩენი.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შეისწავლა საკასაციო საჩივარი და დაასკვნა, რომ იგი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 303-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც, არ უნდა დაიშვას განსახილველად, კერძოდ: საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 303-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ამომწურავად იძლევა იმ საფუძველთა ჩამონათვალს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად ჩაითვლება, ასეთებია:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) კასატორი არასრულწლოვანი მსჯავრდებულია.

10. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ სისხლის სამართლის საქმეში არ მოიპოვება რომელიმე ზემოაღნიშნული საფუძველი. წარმოდგენილი საჩივრისა და საქმის შესწავლის შედეგად, არ არსებობს გარემოება, რის გამოც, მოცემულ საქმეს არსებითი მნიშვნელობა ექნებოდა სამართლის განვითარების ან მსგავს საქმეებზე ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის, რადგან მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის შეცვლის სამართლებრივი საფუძველი არ იკვეთება.

11. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს პროკურორის მოსაზრებებს, სრულად ეთანხმება და იზიარებს სააპელაციო პალატის სამართლებრივ შეფასებას, რომ მოცემულ სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოში გამოკვლეული მტკიცებულებები გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტით ვერ ადასტურებს მ- მ-ის ბრალეულობას მისთვის ბრალადწარდგენილი ქმედებების ჩადენისათვის და დამატებით აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლი განამტკიცებს უდანაშაულო პირის მსჯავრდების თავიდან აცილების მნიშვნელოვან, საყოველთაოდ აღიარებულ პრინციპს – „In dubio pro reo“, რაც ავალდებულებს სასამართლოს, სათანადოდ შეაფასოს მტკიცებულებები, სამართლიანად გადაჭრას სამხილებს შორის არსებული წინააღმდეგობები და ამ პროცესში წარმოშობილი ყოველგვარი გონივრული ეჭვი გადაწყვიტოს ბრალდებულის უდანაშაულობის, მისი თავისუფლების სასარგებლოდ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 22 იანვრის №1/1/548 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ზურაბ მიქაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

12. პროკურორის მიერ მითითებულ მოტივებს სააპელაციო პალატამ არგუმენტირებულად და ამომწურავად გასცა პასუხი, რასაც საკასაციო პალატა ეთანხმება, ამასთან, რაიმე სხვა გარემოებაზე, რაც საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანი გახდებოდა, პროკურორი საჩივარში არ უთითებს, ხოლო გასაჩივრებულ განაჩენში მითითებული არგუმენტაციის გამეორებას მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს. ამავე დროს, სასამართლო ითვალისწინებს, რომ დასაბუთებული გადაწყვეტილების ვალდებულება არ მოითხოვს მხარეების მიერ მითითებულ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას. აღნიშნული ზედა ინსტანციის სასამართლოებს უფლებას აძლევს, დაეთანხმონ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას, საფუძვლების გამეორების გარეშე (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: „ჰირვისაარი ფინეთის წინააღმდეგ“ (Hirvisaari v. Finland, ECtHR, №49684/99, §30, 25/12/2001). მოკლე მსჯელობა საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შესახებ – ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის გაზიარება არ არღვევს დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლებას (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: „გოროუ საბერძნეთის წინააღმდეგ“ (Gorou v. Greece (№2) ECtHR, №12686/03, §37, §41, 20/03/2009).

13. გარდა ამისა, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთხელ დაადგინა, რომ სამართლის საკითხებთან დაკავშირებით, სასამართლოში წარდგენილ საჩივრებთან მიმართებით დასაშვებობის კრიტერიუმების დანერგვა და გამოყენება ემსახურება მართლმსაჯულების ჯეროვნად შესრულების ლეგიტიმურ მიზანს (ბორისენკო და შპს „ერევანიანი ბაზალტი“ სომხეთის წინააღმდეგ (დეკ.), №18297/08, 2009 წლის 14 აპრილი). ევროპულმა სასამართლომ შენიშნა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლო, განსხვავებით ქვედა ინსტანციის სასამართლოებისგან, საქმეს სრულად არ განიხილავს, როგორიცაა – ფაქტებისა და მტკიცებულებების შეფასება; უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა შეზღუდულია გარკვეული სამართლებრივი საკითხებით (Kuparadze v. Georgia, №30743/09, §76, ECtHR, 21/09/2017). ასეთ ვითარებაში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არ მიიჩნევს, რომ საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება – უარი ეთქვა აპლიკანტის საჩივრის განხილვაზე, მისაღწევი ლეგიტიმური მიზნის არაპროპორციული იყო. უფრო მეტიც, ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა: როდესაც საკასაციო სასამართლო უარს აცხადებს საქმის განხილვაზე საქმის განხილვის სამართლებრივი საფუძვლების არარსებობის გამო, კონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნები შეიძლება დაკმაყოფილდეს მცირე დასაბუთებით. სასამართლოებს არ მოეთხოვებათ, წარადგინონ განმცხადებლის თითოეულ არგუმენტზე პასუხი; ეს ვალდებულება გულისხმობს, რომ სასამართლო პროცესის მონაწილეებს შეუძლიათ, მიიღონ კონკრეტული და მკაფიო პასუხები იმ არგუმენტებზე, რომლებიც მნიშვნელოვანია სამართალწარმოების შედეგისთვის (იხ.: Tchankotadze v. Georgia, №15256/05, §103, 21/06/2016, აგრეთვე – Moreira Ferreira, §84 და Deryan v. Turkey, №41721/04, §33, 21/07/2015).

14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ იკვეთება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 303-ე მუხლის მე-3 და მე-3¹ ნაწილებით გათვალისწინებული გარემოებები, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს ცნობილი.

15. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 303-ე მუხლის მე-3, მე-3², მე-3³, მე-4 ნაწილების შესაბამისად, საკასაციო პალატამ

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორ სალომე ქემაშვილის საკასაციო საჩივარი არ იქნეს დაშვებული განსახილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. გაბინაშვილი

მოსამართლეები: შ. თადუმაძე

ნ. სანდოძე