¹ას-1085-1114-2011 13 დეკემბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორი _ ა. ბ-ი

წარმომადგენელი _ზ. Qქ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. ლ-ე

წარმომადგენელი _ხ. ზ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორს მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. ლ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით: თავდაცვის სამინისტროს ქ.თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის სხდომის ¹15 ოქმით ბინის აღრიცხვაზე მყოფ მოსარჩელეს მიეკუთვნა საცხოვრებელი ფართი შემდეგ მისამართზე: ქ.თბილისი, ... დასახლება, ა-ის ჩიხი ¹33, ბინა ¹12. აღნიშნულ უძრავ ქონებას თვითნებურად დაეპატრონა მოპასუხე და წლების მანძილზე ფლობს მას, ამასთან, მოპასუხე მოსარჩელეს არ აძლევს საშუალებას, შეადგინოს აზომვითი ნახაზები და კანონის შესაბამისად დაირეგისტრიროს საკუთრება. აღნიშნული ქონება წარმოადგენს ყოფილ სასტუმრო „უ-ს“, რომელიც ირიცხებოდა სამინისტროს ბალანსზე. თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდის შესახებ თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის ¹138 ბრძანების საფუძველზე, სამხედრო მოსამსახურეების საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, ამ სამინისტროს ბალანსზე რიცხული უძრავი ქონება და მათ შორის სასტუმროს შენობა გადაკეთდა საცხოვრებელ ფართად და დაერიცხა სამინისტროს საბინაო ფონდს. როდესაც მოსარჩელემ დააპირა მისი კუთვნილი ბინის საკუთრებად დარეგისტრირება, სამინისტრომ მოსარჩელეს სახელზე გასცა ¹3-11/6199 ცნობა, რომლის თანახმადაც, ვ.ლ-ის მიმართ არ არსებობს საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის ¹219 ბრძანებულებით დამტკიცებული „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ» დებულების მე-4 მუხლით გათვალისწინებული გარემოებები და მითითებულ ბინაზე არ მიმდინარეობს სასამართლო დავა. ეს ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს უფლება აქვს, ბინა საჯარო რეესტრში დაირეგისტრიროს.

მოპასუხე ა. ბ-მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა: მოსარჩელეს საბინაო აღრიცხვაზე აყვანის შესახებ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიუთითებს ¹5, 6 და მე-7 დანართებზე. როდესაც ამ დანართებში მითითებულია მოსარჩელის არა აღრიცხვაზე აყვანის შესახებ, არამედ საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის ¹15 სხდომის ოქმზე და ამ ოქმის თაობაზე თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის 2009 წლის 24 ნოემბრის წერილზე. ¹7 დანართი წარმოადგენს ნახაზს, რომელზეც რაიმე საიდენტიფიკაციო მონაცემი არ არის აღნიშნული, გარდა დაშტრიხული ფართობისა, რომლის კალკულაცია ბევრად მეტ ფართობს ასახავს, ვიდრე ეს მათ მიერვე მოყვანილ ¹15 სხდომის ოქმშია. თავდაცვის სამინისტროს ¹138 ბრძანებით სასტუმროს შენობა მართლაც გადაკეთდა საცხოვრებელ ფართად და აღირიცხა სამინისტროს საბინაო ფონდში. არსებობს საქართველოს პრეზდენტის 2008 წლის 30 აპრილის ¹219 ბრძანებულებით გათვალისწინებული დამაბრკოლებელი გარემოება, კერძოდ, 2006 წლის შემდგომ დათხოვნილი სამხედრო მოსამსახურეები ცდილობდნენ დაკავებული ბინის საკუთრებაში მოთხოვნას, ის, რომ მოპასუხე 1991 წლიდან 2006 წლის 23 ივნისამდე იყო სამხედრო მოსამსახურე, დასტურდება შსს მიერ 2003 წლის 29 აგვისტოს და 2009 წლის 5 სექტემბერს გაცემული ცნობებით. ასევე 2006 წლის 25 მაისამდე სანამ „საქართველოს თავდაცვის შესახებ“ კანონში შესაბამისი ცვლილება შევიდოდა, სახელმწიფო საზღვრის დეპარტამენტი საქართველოს სამხედრო ძალების შემადგენლობაში შედიოდა, ხოლო „სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის“ კანონის პირველი მუხლი სამხედრო მოსამსახურედ მიიჩნევს პირს, რომელიც მსახურობს საქართველოს სამხედრო ძალებში ანუ მოპასუხე იყო სამხედრო მოსამსახურე 2006 წლის 23 ივნისამდე და მას დაკავებული ჰქონდა საცხოვრებელი ბინა, რაც ამ ბინაზე საკუთრების უფლების მოთხოვნის დამაბრკოლებელი გარემოებაა. სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს სამოქალაქო კოდექსის 128-129-ე მუხლებიდან გამომდინარე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულია. მოსარჩელეს თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე უნდა სცოდნოდა თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის ¹15 სხდომის ოქმის გადაწყვეტილების მიღებიდან მეორე დღეს, როდესაც, როგორც მოსარჩელე ამბობს, გადაეცა საცხოვრებელი ბინისათვის ფართი. მოსარჩელე თუ მართლაც უბინაო იყო, უნდა მისულიყო სადავო ბინაში და, თუ ვინმე სხვა დახვდებოდა, მოეთხოვა მისთვის მისი განთავისუფლება. უარის მიღების შემთხვევაში კი, მიემართა ან თავდაცვის სამინისტროსათვის ან პირდაპირ სასამართლოსათვის. საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრისათვის მოპასუხეს უკვე დაწყებული ჰქონდა სამშენებლო-აღდგენითი სამუშაოები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით, ვ. ლ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით, ვ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის ¹138 ბრძანებით განისაზღვრა სამხედრო მოსამსახურეების საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით თბილისში, ... დასახლებაში, ა-ის ჩიხში მდებარე სასტუმროს ტიპის «უ-ის» 4-სართულიანი ¹33 შენობის გადაკეთება საცხოვრებელ ფართად და შენობის ჩარიცხვა თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში, როგორც სამსახურებრივი საცხოვრებელი. 2003 წლის 21 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ წერილობით აცნობა თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს, რომ სამინისტროს ბალანსზე რიცხული ყოფილი სასტუმრო «უ-ის» შენობა აეყვანა აღრიცხვაზე, როგორც სამხედრო _ საუწყებო საბინაო ფონდი. აღნიშნულის საფუძველზე თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში გაკეთდა შესაბამისი ჩანაწერი. თბილისში, ... დასახლებაში, ა-ის ჩიხი ¹33 სახლში არსებულ, ¹12 ბინას ფლობდა მოპასუხე ა. ბ-ი. მოსარჩელემ მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე მოპასუხეს პრეტენზია წარუდგინა 2004 წელს. მოსარჩელემ უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ თავდაპირველად მიმართა პოლიციის განყოფილებას 2009 წლის 12 ოქტომბერს, ხოლო შემდეგ სარჩელი აღძრა სასამართლოში 2010 წლის 18 იანვარს. თავდაცვის სამინისტრომ 2003 წლის 30 ოქტომბერს მფლობელობა სადავო ბინაზე გადასცა ვ. ლ-ეს. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს ¹603 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ» დროებითი დებულების მე-12 და მე-13 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანილ სამხედრო მოსამსახურეებს ბინები ეძლეოდათ საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებით. საქმეში წარდგენილი იყო თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის სხდომის ¹15 ოქმი, რომლის თანახმად გადაწყდა სამხედრო მოსამსახურეთათვის საბინაო ფონდის განაწილების საკითხი. ოქმის შესაბამისად, ვ. ლ-ეს მიეცა 4-ოთახიანი 65 მ² ბინა მისამართზე - ... დასახლება, ა-ის ჩიხი ¹33, ბინა ¹12. ზემოაღნიშნული დოკუმენტი საკმარისი იყო მოსარჩელისათვის ბინაზე კანონიერი მფლობელობის უფლების მოპოვებისთვის და ამ დოკუმენტით დასტურდებოდა მათ შორის ისეთი გარემოებებიც, როგორიც იყო მოსარჩელის ბინის მიღების აღრიცხვაზე ყოფნა და იმავდროულად მის მიერ იმ ყველა პირობის დაკმაყოფილება, რომელიც იყო სავალდებულო საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს ¹603 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ» დროებითი დებულების შესაბამისად, წინააღმდეგ შემთხვევაში თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის ბინის გამოყოფის შესახებ არ იქნებოდა მიღებული. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის ¹15 სხდომის ოქმის კანონიერებაზე სარჩელი წარდგენილი არ ყოფილა და, ამასთან, ვერც სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით გახდებოდა მსჯელობის საგანი აღნიშნული ოქმის კანონიერება. მოსარჩელეს, კანონით დადგენილი წესით რომ ჰქონდა გამოყოფილი სადავო ბინა, სადავოდ არ ხდიდა არც თავდაცვის სამინისტრო. აღნიშნული ასევე დასტურდებოდა თავდაცვის სამინისტროს ჯარების ლოგისტიკური უზრუნველყოფის სარდლობის მიერ გაცემული ცნობით, საიდანაც ირკვეოდა, რომ სადავო ბინასთან დაკავშირებით ვ.ლ-ის მიმართ არ არსებობდა საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის ¹219 ბრძანებულებით დამტკიცებული «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ» დებულების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის «ა», «ბ.ა», «ბ.ბ» და «გ» ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გარემოებები და მითითებულ ბინაზე სამინისტროს მონაწილეობით არ მიმდინარეობდა სასამართლო დავა.

საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის ¹219 ბრძანებულებით დამტკიცებული «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ» დებულების მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის «ა» ქვეპუნქტიც დაინტერესებული პირის მხრიდან თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე არსებული ბინის ფლობის დამადასტურებელ დოკუმენტად მათ შორის მიიჩნევდა, საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებას ბინის სარგებლობაში გადაცემის შესახებ. რაც შეეხება ამავე ბრძანებულების მე-4 მუხლს, აღნიშნული მუხლით დადგენილი ამკრძალავი გარემოებები, ამავე ბრძანებულების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, არ უნდა არსებულიყო იმ დაინტერესებულ პირთან მიმართებაში, რომელიც ითხოვდა ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას და იგი არ უნდა გავრცელებულიყო იმ პირის მიმართ, ვისაც ფაქტობრივად ექნებოდა დაკავებული ბინა. თავდაცვის სამინისტროს მოპასუხე ა. ბ-ისათვის ბინა მფლობელობაში არ გადაუცია. შესაგებელში მოპასუხე განმარტავდა, რომ მან სადავო ბინა დაიკავა სამხედრო ნაწილის მეთაურის, გ. მ-ის, 1999 წლის 13 ნოემბრის ¹319 ბრძანების და მისგან გამომდინარე აქტების საფუძველზე, კერძოდ, ¹319 ბრძანების 2.4. პუნქტით უნდა წარმოდგენილიყო სიები, ვისაც არ გააჩნდა საცხოვრებელი ბინა, უნდა შექმნილიყო აღრიცხვაზე ასაყვანი პირების წიგნი და კონტროლი გაწეულიყო ბინების გაცემის რიგის დაცვაზე. აღნიშნული ბრძანების შესრულებისათვის მოპასუხე დაყენებულ იქნა საბინაო აღრიცხვაზე და 2000 წლის 16 ოქტომბერს მოთხოვნილ იქნა შესახლებასა და ბინების დაკანონებაზე განკარგულება.

მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები: სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურის გ. მ-ის 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანება, 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი და ასევე 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები აღმოსავლეთ საქართველოს საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსისადმი არ ადასტურებდა არც მოპასუხის ბინის აღრიცხვაზე აყვანას და არც მოპასუხისათვის კანონიერ მფლობელობაში სადავო ბინის გადაცემას. აღნიშნული დოკუმენტები რომ შუალედურ დოკუმენტებს წარმოადგენენ, ეს მათი შინაარსიდანაც ირკვევა. ზემოაღნიშნული 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანების მე-4 პუნქტში მითითებულია, რომ ბინის აღრიცხვაზე ასაყვანად შეგროვილი საჭირო საბუთები გადაგზავნილიყო საბინაო საექსპლუატაციო სამსახურში და გაწეოდა კონტროლი. გ. მ-ის 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი კი ეხება ა.ბ-ის საბუთების გადაგზავნას სადავო შენობაში საცხოვრებელი ბინის აღრიცხვაზე დაყენების მიზნით. ანალოგიური შინაარსისაა 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები.

პალატის მოსაზრებით, 1999-2000 წლებში არ არსებობდა სადავო ბინის მოპასუხისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი პირობები, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს ¹603 დადგენილებით დამტკიცებული «საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ» დროებითი დებულების მე-11 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე სამხედრო ნაწილებზე მათთან აღრიცხვაზე აყვანილ პირთა რაოდენობის გათვალისწინებით ხდებოდა თავდაცვის სამინისტროს კუთვნილი შეუსახლებელი (თავისუფალი) საბინაო ფონდის განაწილება. სასამართლომ გადაწყვეტილების 3.1.1. პუნქტში დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისში, ... დასახლებაში, ა-ის ჩიხში მდებარე სასტუმროს ტიპის «უ-ის» 4 - სართულიანი ¹33 შენობის გადაკეთება საცხოვრებელ ფართად და შენობის ჩარიცხვა თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში განხორციელდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის ¹138 ბრძანებით და 2003 წელს გაკეთდა შესაბამისი ჩანაწერი თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ამდენად, 1999-2000 წლებში მოპასუხეს ბინა ვერ გადაეცემოდა იმ მიზეზით, რომ შენობა ამ დროისთვის არ იყო თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში და არც მოპასუხე წარმოადგენდა ბინის აღრიცხვაზე აყვანილ პირს. მოპასუხის მიერ ბინის თავდაცვის სამინისტროს თანხმობის გარეშე დაკავების ფაქტი ასევე დასტურდებოდა თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის 2009 წლის 24 ნოემბრის წერილით, სადაც მითითებულია, რომ საცხოვრებელი ბინა, რომელიც 2003 წლის 30 ოქტომბერს თავდაცვის სამინისტროს ქ. თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ (ოქმი ¹15) განაწილებულ იქნა ვიცე-პოლკოვნიკ ვ.ლ-ის სახელზე, დაკავებული ჰქონდა ა.ბ-ს. ამასთან, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ქ. თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ განაწილებული ბინების ჩამონათვალში არ ფიგურირებდა ა. ბ-ი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით არ გასაჩივრებულა მხარეთა მიერ, შესაბამისად, სასამართლომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილად მიიჩნია. პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, ასევე საქალაქო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 145-ე მუხლი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლში კონკრეტულად არაა მითითებული უძრავ ნივთზე მფლობელობის ჩამორთმევის თაობაზე. მოცემულ ნორმაში სიტყვა «ნივთი» ვიწროდ უნდა იქნეს განმარტებული და მასში მხოლოდ მოძრავი ნივთები იგულისხმება. პალატამ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ გაზიარებულ იქნება ის მოსაზრება, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობაზე უნდა გავრცელდეს ხანდაზმულობის ვადები, მაშინ გამოყენებას ექვემდებარება არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, არამედ ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომელიც ხანდაზმულობის საერთო ვადაზე _ 10 წელზე უთითებს. ცხადია, ამ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის დენა არც დაწყებულა, რადგან ხელყოფილია კეთილსინდისერი მფლობელობის უფლება, რომელიც დღესაც გრძელდება, ანუ, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე (მოწინააღმდეგე მხარე) ა. ბ-ი კვლავ არღვევს კანონით დადგენილ წესს. ამრიგად, ვინაიდან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ არის გასული, პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და 145-ე მუხლი. სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის მიხედვით, არაკეთილსინდისიერი მფლობელი ვალდებულია, უფლებამოსილ პირს დაუბრუნოს ნივთი, შესაბამისად, ვ. ლ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ბ-მა შემდეგი დასაბუთებით: ვ. ლ-ის სარჩელი აღძრულია, როგორც მესაკუთრის და არა როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ. სამოქალაქო სარჩელის როგორც დავის საგანში, ასევე, დავის არსის მოკლე მიმოხილვის გრაფაში ლ-ე საუბრობს იმაზე, რომ მისი საკუთრებიდან ანუ კუთვნილი ბინიდან მოპასუხე უნდა გამოსახლდეს. სასამართლომ თავისი დასკვნის გაკეთებისას არ მიუთითა იმაზე, თუ რას ეფუძნება მისი მოსაზრება სიტყვა «ნივთის» განმარტებისას. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიულად დასაბუთებულად მიჩნევისათვის შეიძლება მოშველიებული ყოფილიყო ისეთი საფუძველი, როგორიცაა კანონმდებლობაში არსებული ხარვეზი. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო ვალდებულია, ხარვეზის მიუხედავად იმსჯელოს და მიიღოს გადაწყვეტილება, ანუ განმარტოს ის, რაც ბუნდოვანია. ხარვეზი იმ შემთხვევაში იარსებებდა როცა ნივთის განმარტება არ იქნებოდა სავალდებულო, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 148-ე მუხლი, განსაზღვრავს ნივთის სახეს, რომელიც შეიძლება იყოს – უძრავი ან მოძრავი. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის განმარტებას და აღნიშნავს, რომ ნივთი არის ქონების ნაირსახეობა და მისი ცნება მოიცავს მოძრავს და უძრავს, მაგრამ რა შემთხვევაში რომელი იგულისხმება, ამას კანონი არ განსაზღვრავს. ნივთების გამიჯვნა განხორციელებულია იმ სპეციალური მუხლების შემოღებით, რომელთა სათაურებშივე მოცემულია ეს დებულებები თუ რომელი სახის ნივთებზე ვრცელდება. არასწორია სასამართლოს მიერ გამოყენებული ათწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რადგან კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის მოთხოვნის ნაწილში ხანდაზმულობის ვადა სამი წელია. ვ.ლ-ეს ა. ბ-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში მყოფ ნივთის დაუფლების ნება მხოლოდ მაშინ წარმოეშვა, როდესაც გაჩნდა პრეზიდენტის ¹219 ბრძანებულება, სპეციალური ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა კი იმისათვის არის შემოღებული, რომ კეთილსინდისიერმა მფლობელმა დროულად ჩამოაყალიბოს თავისი ნება. ვ.ლ-ე არასდროს ყოფილა მესაკუთრე და მასზე ვერ გავრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს იმავე სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

დასახელებული ნორმის თანახმად, საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატას ხელახლა განსახილველად უბრუნებს საქმეს, რადგან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და სრულად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, კერძოდ, პალატის მოსაზრებით, დასახელებულ მუხლში კონკრეტულად არაა მითითებული უძრავ ნივთზე მფლობელობის ჩამორთმევის თაობაზე, მოცემულ ნორმაში სიტყვა «ნივთი» ვიწროდ უნდა იქნეს განმარტებული და მასში მხოლოდ მოძრავი ნივთები იგულისხმება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლის თანახმად, თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს ჩამოერთმევა მფლობელობა, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. კანონი ამ დანაწესით იცავს რა კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლებას ნივთთან მიმართებით, მკვეთრად წარმოაჩენს მფლობელობის დიდ მნიშვნელობას სამოქალაქო ბრუნვაში. ამ უფლების დაცვა საკუთრების უფლების დაცვის მსგავსი სარჩელების (ვინდიკაციური და ნეგატორული სარჩელები _ 160-ე და 161-ე მუხლები) გამოყენების გზითაა შესაძლებელი, რაც ნათლად მეტყველებს მფლობელის მნიშვნელოვან უფლებრივ მდგომარეობაზე ფლობის საგანთან დაკავშირებით. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილით მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობით, ხოლო ამავე კოდექსის 148-ე მუხლით, ნივთი შეიძლება იყოს მოძრავი და ან უძრავი. მითითებული ნორმების ლოგიკური განმარტებით მფლობელობის საგანი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ნივთი, რომლებზეც სამართლის სუბიექტის ბატონობა შესაძლებელია, შესაბამისად, მფლობელობის უფლება როგორც უძრავ, ისე მოძრავ ნივთზე თანაბრად არის დაცული და არც კანონის რომელიმე დანაწესი არ გვაძლევს განსხვავებული განმარტების საფუძველს. ამავდროულად, კანონი ნივთის სახეობის მიხედვით განასხვავებს რა ნივთის შეძენის, უფლების დაკარგვის, საკუთრების უფლების პრეზუმფციის და სხვა მნიშვნელოვან სამართლებრივ შედეგებთან დაკავშირებულ წესებს, მათ მარეგულირებელ სპეციალურ ნორმებში პირდაპირაა მითითებული ნივთის სახეობა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს პალატის მოსაზრებას, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობაზე ხანდაზმულობის ვადების გავრცელების შემთხვევაში, გამოყენებას ექვემდებარება არა სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, არამედ ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომელიც ხანდაზმულობის საერთო ვადაზე _ 10 წელზე უთითებს. საგულისხმოა, რომ სადავოს წარმოადგენს რა უძრავი ნივთი, რომელზეც 160-ე მუხლის გამოუყენებლობის შემთხვევაშიც კი საერთო ხანდაზმულობის (10 წელი) ვადის გამოყენება დაუშვებელია, რადგან 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით კანონი უძრავ ნივთებზე სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადას ადგენს.

ყოველგვარ სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული სასამართლოს დასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის დენა არც დაწყებულა, რადგან ხელყოფილია კეთილსინდისიერი მფლობელობის უფლება, რომელიც დღესაც გრძელდება, ანუ, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე ა. ბ-ის მხრიდან ადგილი აქვს განგრძობადი ხასიათის სამართალდარღვევას. როგორც ზემოთ აღინიშნა მფლობელის უფლების დაცვა კანონითაა გარანტირებული, მაგრამ ამავე კანონით როგორც ყველა უფლების, ასევე მფლობელობის უფლების დაცვაც გარკვეულ ხანდაზმულობას ექვემდებარება და კანონის იმპერატიული დანაწესის გამო საწინააღმდეგოს განმარტების ვარაუდიც არ არსებობს.

სააპელაციო სასამართლომ ვ. ლ-ე კეთილსინდისიერ მფლობელად ისე მიიჩნია, რომ არ უმსჯელია, არსებობს თუ არა სამოქალაქო კოდექსის 155-ე და 159-ე მუხლებით გათვალისწინებული პირის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევისათვის აუცილებელი წინაპირობები. ნივთთან პირის უფლებამოსილების გარკვევისა და კეთილსინდისიერი მფლობელობის დადგენის შემთხვევაში, მოცემულ დავაზე გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელია მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის სამოქალქო კოდექსის 131-ე მუხლის შესაბამისად დადგენა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მნიშვნელოვანია სადავო ნივთის მესაკუთრის _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დამოკიდებულება და იმ გარემოების გამორკვევა, თუ რა უფლებით ფლობს ა. ბ-ი 2000 წლიდან სადავო ნივთს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები დამატებით გამოკვლევას საჭიროებს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.