ას-343-327-2011 1 დეკემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ სს «ე.ჯ-ა» (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შ. ნ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ. ნ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს «ე.ჯ-ას» მიმართ სს «ე.ჯ-ას» 2010 წლის 16 მარტის ¹100 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი გარემოებების გამო:

2007 წლის 30 ივნისიდან შ.ნ-ე მუშაობდა სს «ე.ჯ-აში», 2009 წლის პირველ აგვისტოს ერთი წლის ვადით მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება და მოსარჩელის ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრა თვეში 400 ლარით. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პერიოდში შ.ნ-ეს რაიმე დისციპლინური სახდელი არ დაკისრებია.

2007 წლის 22 აგვისტოს პროფესიული კავშირების კრების გადაწყვეტილებით მოსარჩელე აირჩიეს საჩხერის მომსახურების ცენტრის პროფესიული კავშირების რწმუნებულად. 2010 წლის 27 თებერვალს პროფესიული კავშირის 39-მა წევრმა განცხადებით მიმართა მოპასუხეს, სამუშაო პირობების სირთულის გამო, ხელფასის მომატების თხოვნით, რის შედეგადაც 2010 წლის 16 მარტს მხარეთა შორის შემდგარი მოლაპარაკების პასუხად სს «ე.ჯ-ამ» პროფესიული კავშირის წევრებს მისცა ვადა იმავე პირობებში მუშაობის გაგრძელების ან სამუშაოდან დათხოვნის საკითხის გადასაწყვეტად. ამასთან, შეუძლებელი აღმოჩნდა საკითხის დიალოგის გზით გადაწყვეტა, რასაც შედეგად მოჰყვა 2010 წლის 16 მარტს მოსარჩელის გათავისუფლება სამუშაოდან.

სს «ე.ჯ-ამ» სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 177-ე და 178-ე მუხლების მოთხოვნებს, კერძოდ, არ არის მითითებული სამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც მოსარჩელე ითხოვს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ასევე არ არის წარმოდგენილი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მხარეთა შორის 2009 წლის პირველ აგვისტოს დაიდო შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით და დასაქმებულის ძირითადი მოვალეობები სწორედ ამ ხელშეკრულებით, შრომის განაწესითა და თანამდებობრივი ინსტრუქციით განისაზღვრა. დასაქმებული დაეთანხმა შეთავაზებულ პირობებს, რაც აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დაადასტურა.

მოპასუხის განმარტებით, შრომითი ხელშეკრულება დადებულია სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლით გათვალისწინებული სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში და შრომითი ურთიერთობები მოსარჩელესთან რეგულირებულია შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით, რომელიც აწესებს მხარის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესაძლებლობას. ასეთი ინიციატივა ეკუთვნოდა სს «ე.ჯ-ას» დასავლეთ საქართველოს ცენტრალური ფილიალის უფროსს, რომელმაც კანონის დაცვით შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე მიიღო გადაწყვეტილება სამუშაოდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ. თავად შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის რედაქცია დამსაქმებელს ანიჭებს სრულ თავისუფლებას, საკუთარი შეხედულებით შეარჩიოს კადრები და გულისხმიერებით გაუძღვეს დაკისრებული მოვალეობის შესრულებას «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-9 და 56-ე მუხლების შესაბამისად.

მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგანაც ბათილად ცნობა დასაშვებია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გადაწყეტილების, ამასთან, გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია შრომის კოდექსის მოთხოვნათა სრული დაცვით. მოსარჩელის მითითება სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ გადაწყვეტილების უკანონობაზე დაუსაბუთებელია, ვინაიდან ხელშეკრულება მოიშალა შრომის კოდექსისა და ხელშეკრულების 1.4 პუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელეს აუნაზღაურდა როგორც მის მიერ შესრულებული სამუშაოს ღირებულება, ისე კომპენსაცია ერთი თვის ხელფასის ოდენობით. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის მოქმედებას, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლი ასეთს დასაშვებად მიიჩნევს, მხოლოდ მაშინ, როდესაც სადავო ურთიერთობა შრომის კოდექსით არ რეგულირდება.

მოპასუხის განმარტებით, დაუსაბუთებელია სარჩელში მითითებული გარემოებები გაფიცვისა და პროტესტის თაობაზე, აღნიშნული მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებებია, რის თაობაზეც მას მტკიცებულებები არც კი წარმოუდგენია. უსაფუძვლოა შ.ნ-ის მსჯელობა პროფკავშირული ნიშნით დევნის თაობაზე, რადგანაც არც აღნიშნული დაუსაბუთებია მტკიცებულებით, ამასთან, სარჩელში მითითებული ერთადერთი სამართლებრივი საფუძველი _ «პროფესიული კავშირების შესახებ» საქართველოს კანონის 23-ე მუხლი მხარის მიერ მითითებულ გარემოებას არ ადასტურებს. დასახელებული კანონის მე-3 მუხლი პროფესიული კავშირის რწმუნებულის ინსტიტუტს არ იცნობს, ხოლო მოქმედი კანონი _ შრომის კოდექსი ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით მხარის სამსახურიდან გათავისუფლების შესაძლებლობას.

მოპასუხის მითითებით, «პროფესიული კავშირების შესახებ» საქართველოს კანონზე გვიან ამოქმედდა შრომის კოდექსი და, «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომის კოდექსის დებულებებს უპირატესი ძალა გააჩნია, რომელიც არ ითვალისწინებს მუშაკის დათხოვნისათვის პროფესიული კავშირის თანხმობის სავალდებულობას. სადავო საკითხზე არსებობს სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა, ხოლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 და მე-6 მუხლების თანახმად, სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოაქვს კანონის საფუძველზე და არა მოსარჩელის შეხედულებით განსაზღვრული სამართლიანობის პრინციპის საფუძველზე.

მოსარჩელის მითითება სამუშაო პირობების სირთულეზე ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხემ და განმარტა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას ანალოგიური მდგომარეობით ხასიათდებოდა მოსარჩელის სამუშაო პირობები, რაიმე გაუარესებას ან შეცვლას ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც შ.ნ-ის აღნიშნული მითითება უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, ამასთან, სარჩელის საფუძვლები იურიდიულად არ ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას, რაც მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით შ. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს «ე.ჯ-ას» 2010 წლის 16 მარტის ¹100 გადაწყვეტილება შ. ნ-ესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე. აღდგენილ იქნა პირვანდელი მდგომარეობა და შ. ნ-ეს გაუგრძელდა შრომითი ურთიერთობა სს «ე.ჯ-აში» 2009 წლის პირველ აგვისტოს მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. სს «ე.ჯ-ას» დაეკისრა შ. ნ-ის სასარგებლოდ 2010 წლის 16 მარტიდან მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით სს «ე.ჯ-ას» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2009 წლის პირველ აგვისტოს შ. ნ-ესა და სს «ე.ჯ-ას» შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით, 2010 წლის პირველ აგვისტომდე და ყოველთვიური ხელფასის ოდენობად განისაზღვრა 400 ლარი. სს «ე.ჯ-ას» 2010 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით საჩხერის მომსახურების ცენტრის მოლარე შ. ნ-ესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა 2010 წლის 17 მარტიდან დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით.

პალატის მითითებით, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შ. ნ-ის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევას. მხოლოდ დამსაქმებლის განმარტება არ არის საკმარისი აღნიშნული ფაქტის დასადასტურებლად. უფრო მეტიც, დამსაქმებელი არც კი აკონკრეტებს, ხელშეკრულების უშუალოდ რა პირობები იყო დარღვეული დასაქმებულის მხრიდან. სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება შ. ნ-ის მიმართ რაიმე სახის დისკრიმინაციის ფაქტი.

აპელანტის მითითებაზე, რომ მოსარჩელესთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლის გამო შეუძლებელია მისი სამუშაოზე აღდგენა, სასამართლომ განმარტა შემდეგი: მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2009 წლის პირველ აგვისტოს ერთი წლის ვადით დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, ანუ 2010 წლის პირველ აგვისტომდე, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტში, კერძოდ, 2010 წლის ივლისისათვის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ჯერ კიდევ არ იყო გასული და თბილისის საქალაქო სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა სარჩელი. მოსარჩელე აღდგენილ იქნა თანამდებობაზე 2009 წლის პირველ აგვისტოს დადებული ხელშეკრულების პირობებით და დაეკისრა განაცდური ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტებით, «ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ» საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლით, შრომის კოდექსის პირველი მუხლით, 37-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მიუთითა ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ შრომის უფლება არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული. სასამართლოს მითითებით, მართალია, დამსაქმებლის ნება ეფუძნებოდა დასაქმებულის მიერ ვალდებულების დარღვევის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას, თუმცა ასეთი გარემოებები (სახელშეკრულებო ვალდებულებების დარღვევა) საქმის მასალებით არ დასტურდება.

სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით კი, მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 44-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტით მოპასუხემ დასაქმებულს წაართვა შესაძლებლობა, განეხორციელებინა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღო შესაბამისი შრომითი ანაზღაურება, შესაბამისად, შ. ნ-ისათვის მიყენებული ზიანი განისაზღვრება მისი მიუღებელი ხელფასით გათავისუფლების დღიდან ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილისა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად ცნო ბათილად გადაწყვეტილება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე, მოსარჩელე აღადგინა თანამდებობაზე და მოპასუხეს დააკისრა განაცდურის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს «ე.ჯ-ამ», მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და შ.ნ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა რა საქმეზე ზუსტად ფაქტობრივი გარემოებანი, შესაბამისად, არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორადაც განმარტა იგი, რასაც შედეგად მოჰყვა უკანონო გადაწყვეტილების გამოტანა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, კანონის დარღვევით მიღებულად ითვლება, რაც მისი გაუქმების უდავო საფუძველს წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 26 ნოემბრის განჩინება გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საწინააღმდეგოდ, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე – მიღებულ იქნა არასწორი გადაწყვეტილება.

გადაწყვეტილების სამართლებრივი შეფასების ნაწილში სასამართლო უთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ სადავოდ გახადა იმ საფუძვლით, რომ მისი სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები ერთმანეთს ეწინააღმდეგებოდა. სასამართლო ასკვნის, რომ მოსარჩელემ განიცადა ზიანი, რაც გამოიხატა 2010 წლის 16 მარტიდან ხელფასის მიუღებლობაში, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილით სასამართლო შ.ნ-ეს უგრძელებს შრომით ურთიერთობას 2009 წლის პირველი აგვისტოს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუსაბუთებია სამუშაოზე აღდგენის სამართლებრივი საფუძველი, გადაწყვეტილების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის ერთმანეთისგან განსხვავებულ ინტერპრეტაციას იძლევა, კერძოდ, 2009 წლის პირველი აგვისტოს შრომითი კონტრაქტი ერთი წლის ვადით იყო დადებული და დღეის მდგომარეობით ხელშეკრულების ვადა უკვე ამოწურულია, რაც თავისთავად გამორიცხავს შ. ნ-ის სამსახურში აღდგენის თეორიულ შესაძლებლობასაც კი. ეს მსჯელობა საქალაქო სასამართლომაც გაიზიარა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა, რომ მისი მიღების დროს ჯერ კიდევ არ იყო გასული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა. შ.ნ-ესთან შრომითი ურთიერთობის მოშლა სს «ე.ჯ-ამ» განახორციელა მოქმედი შრომის კოდექსის მოთხოვნათა სრული დაცვით, რის გამოც არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი, რომელზე დაყრდნობითაც შეიძლება მოპასუხე მხარეს წარმოშობოდა შ.ნ-ის სამუშაოზე აღდგენის ვალდებულება. შრომის კოდექსი სამუშაოზე აღდგენას საერთოდ არ ითვალისწინებს, მით უმეტეს, როდესაც მუშაკი კონტრაქტის მოშლითაა განთავისუფლებული. ასევე, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. აღნიშნული მუხლის იგნორირებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ დამსაქმებლის უპირობო ვალდებულებაა ანაზღაურების გაცემაზე, მაშინ, როდესაც ხელფასი წარმოადგენს ანაზღაურებას შესრულებული სამუშაოსათვის და არა უპირობო შემოსავალს. 2010 წლის 16 მარტის შემდეგ არც ერთი მხარე აღარ ასრულებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს. შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და შრომითი ხელშეკრულების 1.4 პუნქტის შესაბამისად, მიმდინარე წლის 29 მარტს შ.ნ-ეს გადაერიცხა ერთი თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაცია და ასევე მარტში ნამუშევარი სამუშაო დღეების შესაბამისი ხელფასი. ამდენად, მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს, რადგანაც ამგვარ ტერმინს შრომის კოდექსი არ იცნობს. სასამართლოს მსჯელობით, შ.ნ-ეს უნდა აუნაზღაურდეს 16 მარტიდან პირველ აგვისტომდე მიუღებელი ხელფასი, თუმცა ენერგოკომპანიის მიერ მოსარჩელისთვის უკვე გადარიცხულ ერთი თვის კომპენსაციის შესახებ არაფერია ნათქვამი გადაწყვეტილებაში. კასატორის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის მესამე თავის თანახმად, ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული თანხა მხარეებმა უნდა დააბრუნონ, კერძოდ, შ.ნ-ის ხელფასი, საქმეში წარმოდგენილი შრომითი კონტრაქტის თანახმად, იყო 400 ლარი, ხელზე ასაღები თანხა _ 360 ლარი. სასამართლოს მსჯელობით, შ.ნ-ეს სავალდებულოდ უნდა მიეღო ხელფასი შრომითი კონტრაქტის მოქმედების ფარგლებში 1440 ლარის ოდენობით. მოსარჩელეს უკვე მიღებული აქვს ერთი თვის კომპენსაცია, ცხადია თვეში ორჯერ ერთი თვის სრული ხელფასი არავის ეძლევა და მას მინიმუმ 360 ლარი უნდა გამოაკლდეს. სააპელაციო სასამართლო უდავო გარემოებად მიიჩნევს, რომ 2009 წლის პირველ აგვისტოს შ.ნ-ესთან ერთი წლის ვადით იყო შრომითი ხელშეკრულება დადებული, ხოლო ზიანის ოდენობაც 16 მარტიდან პირველ აგვისტომდე პერიოდით უნდა განისაზღვროს, მაგრამ სასამართლოს აღნიშნული გარემოება არ შეუფასებია. გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მისი გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, არასწორად მიიჩნია ბათილად სს „ე.ჯ-ას“ 2010 წლის 16 მარტის ¹100 გადაწყვეტილება შ.ნ-ესთან დადებული შრომითი კონტრაქტის მოშლის თაობაზე იმ მოტივით, რომ აღნიშნული წარმოადგენს სათანადო ფორმის დაუცველად დადებულ გარიგებას. კასატორმა მიუთითა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილზე და განმარტა, რომ საქართველოს კანონმდებლობის გამოყენება შრომითი ურთიერთობის რეგულირებისათვის დაიშვება მაშინ, როდესაც შრომის კოდექსი სადავო ურთიერთობას არ არეგულირებს, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი კერძო სამართლის სუბიექტს ანიჭებს უფლებამოსილებას, კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და ნებაყოფლობით განსაზღვრონ ხელშეკრულების შინაარსი ორმხრივი ნების გამოვლენით, რომელმაც მხარეებს შორის წარმოშვა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა. მუშაკთა შრომით ურთიერთობებს აწესრიგებს შრომის კოდექსი, რომლის 38-ე მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის მოშლა შეიძლება ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით. აღნიშნული მუხლი რაიმე პირობას არ უყენებს საწარმოს ადმინისტრაციას, რომლის დაცვაც იქნებოდა მისთვის სავალდებულო. ამ მუხლის შემოღების მიზანიც კერძო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელისათვის სრული თავისუფლების მინიჭება იყო, რა დროსაც საზოგადოების ხელმძღვანელი «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის მე-9 და 56-ე მუხლების, შესაბამისად განახორციელებს სამეწარმეო საქმიანობას, დამოუკიდებლად შეარჩევს კვალიფიციურ კადრებს, რაც ასევე გამომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის სახელმწიფოს მხრიდან ხელშეწყობაში. ამასთან, სამუშაოდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება სწორედ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტსა და 38-ე მუხლებს ეფუძნება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ ხელშეკრულების მოშლისას ადგილი არ ჰქონია დისკრიმინაციას, ასევე განმარტა, რომ ცალმხრივი ნების გამოვლენისას ენერგოკომპანიის მიერ გამოვლენილი ნება მიუვიდა ადრესატს, თუმცა ამ ტიპის გარიგებისათვის მეორე მხარის თანხმობა სავალდებულო არ არის.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რადგანაც აღნიშნული კანონის პირველი მუხლით განსაზღვრულია ამ კანონის მოქმედების მიზანი და ამავე მუხლის მე-2 ნაწილში ჩამოთვლილია ის სამართლებრივი ურთიერთობები, რომელსაც იგი აწესრიგებს, ხოლო შრომის კოდექსი აწესრიგებს შრომით და მის თანამდევ ურთიერთობებს, თანახმად ამავე კოდექსის პირველი მუხლისა. დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის ურთიერთობის დასარეგულირებელი სპეციალური კანონი შრომის კოდექსია და არა „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელიც საერთოდ არ არეგულირებს შრომით სამართლებრივ ურთიერთობებს. კასატორმა მიუთითა, რომ „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლის მე-3 ნაწილი პროფჯგუფორგის განთავისუფლებას უშვებს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დასახელებული მოიაზრებს სწორედ შრომის კოდექსის დებულებებს. „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონი მიღებულია 1997 წლის 2 აპრილს, ხოლო შრომის კოდექსი _ 2006 წლის 25 მაისს და „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, 2006 წელს მიღებულ კანონს უპირატესი ძალა გააჩნია.

არასწორია გასაჩივრებული განჩინების მითითება საკასაციო სასამართლოს განმარტებაზე, რომ მოშლა დამსაქმებლის ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებას არ გულისხმობს, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტი, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ მიუხედავად საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებისა, ამ გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ განმარტა კანონი, შესაბამისად გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე¹» პუნქტის შესაბამისად, შეუძლებელია.

სასამართლოს მსჯელობა დაუსაბუთებელია იმ ნაწილში, სადაც იგი მოწმეთა ჩვენებაზე დაყრდნობით დადასტურებულად მიიჩნევს მოსარჩელის მიერ პროფჯგუფორგის თანამდებობის დაკავებას, ვინაიდან სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელე იყო პროფკომიტეტის რწმუნებული და აღნიშნული დადასტურებულია 2007 წლის 29 აგვისტოს ¹1 საარჩევნო კრების ოქმით. მოპასუხე შესაგებლითვე სადავოდ ხდიდა აღნიშნულ ტერმინს. სასარჩელო მოთხოვნის ერთადერთი სამართლებრივი საფუძველი „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტი იყო, სადაც ჩამოთვლილ ტერმინებში, არსად არ არის მითითებული პროფკავშირების რწმუნებულის თაობაზე. სასამართლოს მიერ აღნიშნული საკითხის შეფასების მიუხედავად, პროფესიული კავშირის თავმჯდომარის ჩვენების საფუძველზე დაადგინა, რომ შ.ნ-ე არჩეულ იქნა რწმუნებულად, ეკავა პროფჯგუფორგის თანამდებობა. მიუხედავად მოსარჩელის მიერ სარჩელის დასაბუთების ვალდებულებისა, სასამართლო საკუთარ დასკვნას ამყარებს „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-9 ქვეპუნქტზე, რაც ასევე არასწორია. პროფჯგუფორგი პროფკავშირების წევრია, რომელსაც ის პროფკავშირული ორგანიზაცია ირჩევს, სადაც აღრიცხვაზე პროფკავშირის 15 წევრზე ნაკლები იმყოფება. იგი არაა რწმუნებულის იდენტური ცნება, ხოლო სასამართლოს არც კი უცდია გაერკვია პროფკავშირების რამდენი წევრია საჩხერეში. სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საარჩევნო კრების ¹1 ოქმი, რომლის დასაწყისშივე მითითებულია, რომ კრებას ესწრებოდა პროფკავშირის 29 წევრი, რაც იმას ნიშნავს, რომ პროფჯგუფორგის არჩევა თავიდანვე გამორიცხული იყო.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება, რომ შ.ნ-ის, როგორც პროფჯგუფორგის, სამსახურიდან განთავისუფლება ენერგოკომპანიას არ შეეძლო პროფკავშირების წინასწარი თანხმობის გარეშე „პროფესიული კავშირების შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, თუმცა აღნიშნული ნორმაც პროფჯგუფორგის განთავისუფლებას უშვებს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. სწორედ მოქმედი შრომის კოდექსი ითვალისწინებს მუშაკის სამსახურიდან დათხოვნას შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით. შრომით ურთიერთობებს არეგულირებს შრომის კოდექსი და აღნიშნული ნორმატიული აქტი მუშაკის დათხოვნისათვის პროფკავშირების თანხმობას არ ითვალისწინებს. შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლო არასწორად ანიჭებს უპირატესობას «პროფესიული კავშირების შესახებ» საქართველოს კანონს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, თუმცა ყურადღებას არ აქცევს იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესს. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება უკვე ჩამოყალიბებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება, რომ პროფკავშირების წევრობა ან მისი რწმუნებულება რაიმე უპირატესობას ანიჭებს პირს შრომითი ურთიერთობებისას, რადგანაც დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი ურთიერთობები დარეგულირებულია შრომის კოდექსით, რომელიც პროფკავშირული ორგანოს არჩევითი წევრის სამსახურიდან განთავისუფლებასთან დაკავშირებით რაიმე შეზღუდვას არ ითვალისწინებს. იმავე შრომის კოდექსით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით დასაშვებია ნებისმიერი დასაქმებული პირის, მათ შორის პროფკავშირების არჩევითი წევრის მიმართაც. ამასთან, უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, პროფკავშირული ორგანოს წევრის გათავისუფლების რაიმე ფორმით შეზღუდვა სამოქალაქო ბრუნვის ჩვეულებრივ მონაწილეს არათანაზომიერად დიდ ტვირთს დააკისრებდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დასაბუთებულია, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი ეხება ყველას, გარდა პროფკფავშირებისა, რაც არასწორია, ვინაიდან შრომის კოდექსი ამგვარ დათქმას არ ითვალისწინებს.

უსაფუძვლოა გასაჩივრებული განჩინების მითითება, რომ ენერგოკომპანიამ საქმეში ვერ წარმოადგინა შ.ნ-ის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევის დამადასტურებელი ფაქტები, რადგანაც სარჩელი, შესაგებელი, მოსაზრებები, საპაექრო სიტყვები, სააპელაციო საჩივარი მთლიანად აგებულია და ეხება 2010 წლის 16 მარტის ¹100 გადაწყვეტილებას, სადაც შ.ნ-ის მიერ რაიმე სახის დარღვევის ჩადენაზე არაა საუბარი. შ.ნ-ე დარღვევების გამო არ გათავისუფლებულა დაკავებული თანამდებობიდან და აღნიშნული ვერ აისახებოდა სს «ე.ჯ-ას» განმარტებებში. გასაჩივრებული განჩინებით არ ირკვევა ვინაა აპელანტი. ენერგოკომპანიის სააპელაციო საჩივრის განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლო შ.ნ-ის პრეტენზიებზე მსჯელობს და არ განიხილავს საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს. სასამართლომ შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, რომ შრომითი ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში შ.ნ-ის სამუშაოდან გათავისუფლების შემთხვევაში მას კომპენსაცია არ გადაეცემოდა. არასწორია ასევე საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მითითება, რადგანაც იგი განსახილველი შემთხვევის სამართლებრივი საფუძველი ვერ იქნება, ვინაიდან ენერგოკომპანიის მხრიდან არავითარი შრომის უფლების ხელყოფას არ ჰქონია ადგილი. ამასთან, კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი პუნქტი შრომის თავისუფლებას ეხება, რაც ნიშნავს, რომ იძულებითი მუშაობაა აკრძალული. სასამართლო მიუთითებს, რომ შ.ნ-ის სამიუშაოდან გათავისუფლება არამართლზომიერად მოხდა, თუმცა არამართლზომიერების სამართლებრივი საფუძვლები სასამართლოს არ მიუთითებია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 და მე-6 მუხლების იმპერატიული მოთხოვნებით მართლმსაჯულებას სასამართლო ახორციელებს კანონის საწყისებზე და ემორჩილება მხოლოდ კანონს, გადაწყვეტილება გამოაქვს კანონის მიხედვით და არა ვინმეს შეხედულებით განსაზღვრული სამართლიანობის პრინციპების მიხედვით. სასამართლო უთითებს 1966 წლის 16 დეკემბრის «ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ» საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლზე, რომელიც ეხება შრომის უფლების აღიარებას და არა უპირობო დასაქმების ვალდებულებას, რა დროსაც მსჯელობა აღნიშნული ნორმის თაობაზე არაა გამართლებული, რადგანაც სასამართლომ არასწორად განმარტა მითითებული ნორმის დებულება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 მაისის განჩინებით სს «ე.ჯ-ას» საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, სს «ე.ჯ-ას» საკასაციო პრეტენზიების ანალიზისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს «ე.ჯ-ას» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:

2009 წლის პირველ აგვისტოს შ. ნ-ესა და სს «ე.ჯ-ას» შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით, 2010 წლის პირველ აგვისტომდე და ყოველთვიური ხელფასის ოდენობად განისაზღვრა 400 ლარი.

სს «ე.ჯ-ას» 2010 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით საჩხერის მომსახურების ცენტრის მოლარე შ. ნ-ესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა 2010 წლის 17 მარტიდან დამსაქმებლის ინიციატივით, შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით.

სასამართლოს დასკვნით, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შ. ნ-ის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევას. ასევე საქმის მასალებით არ დასტურდება შ. ნ-ის მიმართ რაიმე სახის დისკრიმინაციის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან საქმის მასალებით არ დასტურდება სახელშეკრულებო ვალდებულებების დარღვევა, შრომის უფლება არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შრომის კოდექსის პირველი მუხლისა და მე-2 მუხლის პირველ ნაწილებზე, რომელთა თანახმადაც, ეს კოდექსი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ.

დასახელებული ნორმებიდან, ასევე შრომის კოდექსის მე-3 მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ შრომის კოდექსის სუბიექტები არიან კერძო სამართლის იურიდიული პირები და ფიზიკური პირები და მათ შორის წარმოშობილი შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგებისას კანონდებელი ადგენს დასაქმებულის დაცვის მინიმალურ სტანდარტს იმგვარად, რომ არ ადგენს აკრძალვებს სამართლებრივი ურთიერთოების მხარეების მიმართ, გარდა ისეთი სავალდებულო წინაპირიბებისა, როგორიცაა დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური ან რაიმე გაერთიანებისადმი კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური და სხვა შეხედულების გამო (მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესი).

შრომითი ურთიერთობების რეგულირებისას გასათვალისწინებელია მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპი, რათა დაუსაბუთებლად არ შეილახოს დასაქმებულის ინტერესები, ამავდროულად, კანონმდებელი ითვალისწინებს დამსაქმებლის უფლებას, საკუთარი შეხედულებით გადაწყვტოს დასასაქმებელი პირის ვინაობა ისე, რომ არ დგინდება რაიმე სპეციალური პირობები შრომითი ურთიერთობის დასაწყებად. აღნიშნული დებულების ნათელი დადასტურებაა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი, რომელიც არეგუულირებს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს და ადგენს, რომ შრომითი ურთიერთობის შეიძლება შეწყდეს: ა) შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებით; ბ) შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლით; გ) ერთ-ერთი მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევით; დ) შრომითი ხელშეკრულების მოშლით; ე) მხარეთა შეთანხმებით; ვ) სასამართლო განაჩენის ან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლით, რომელიც სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობას გამორიცხავს; ზ) თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხანგრძლივი შრომისუუნარობით – თუკი შრომისუუნარობის ვადა აღემატება ზედიზედ 30 კალენდარულ დღეს, ან 6 თვის განმავლობაში საერთო ვადა აღემატება 50 კალენდარულ დღეს, ამასთანავე, დასაქმებულს გამოყენებული აქვს ამ კოდექსის 21-ე მუხლით განსაზღვრული შვებულება; თ) დამსაქმებელი ფიზიკური პირის ან დასაქმებულის გარდაცვალებით; ი) დამსაქმებელი იურიდიული პირის ლიკვიდაციის წარმოების დაწყებით. ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის დებულება კი შრომითი ურთიერთობის მოშლის პროცესს არეგულირებს და ადგენს იმ სავალდებულო მოქმედებათა ჩამონათვალს, რაც ამ ხელშეკრულების მოშლის იურიდიული შედეგია.

კასატორი არ ეთანხმება რა სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას შ.ნ-ის სამსახურიდან უკანონოდ (შესაბამისი საფუძვლის გარეშე) გათავისუფლების თაობაზე, საკუთარი პოზიციის დასასაბუთებლად სხვა გარემოებებთან ერთად უთითებს, რომ სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას სს «ე.ჯ-ა» მოქმედებდა როგორც შრომის კოდექსით დამსაქმებლისათვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, ასევე «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის ფარგლებში. აღსანიშნავია, რომ არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას ამ კუთხით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, გათვალისწინებულია სახელმწიფოს მხრიდან თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებისათვის ხელშემწყობი მოთხოვნები, რომელიც გულისხმობს მეწარმის უფლებას, თავისი სურვილის მიხედვით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, თავისი შეხედულებით დაიქირაოს და გაათავისუფლოს თანამშრომლები. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამეწარმეო სუბიექტს გააჩნია საკუთარი მიზნები და იგი მოგებაზეა ორიენტირებული, აქედან გამომდინარე, საკუთარი მიზნის მისაღწევად საწარმოს შეუძლია საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა, რომლის ერთ-ერთ კომპონენტს წარმოადგენს იმ მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება, რომლებიც უზრუნველყოფენ მესაკუთრისაგან დაქირავებული ქონებით საწარამოს მიზნების რეალიზაციას.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ ზოგადად, შრომის ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისია მხარის ნების გამოვლენა, მათ შორის ცალმხრივი ნების გამოვლენაც. აღნიშნულის გათვალისწინებით, დამსაქმებლის ნება, პირთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, საკმარისია ხელშეკრულების მოშლისათვის. მაგრამ აღნიშნული ისე არ უნდა იქნას გაგებული, რომ დამსაქმებლის ეს უფლება შეუზღუდავია. ამგვარი ნების გამოვლენით არ უნდა ირღვეოდეს პირის ძირითადი უფლებები და სამართლის ზოგადი პრინციპები. ნებისმიერი სამოქალაქო უფლება შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.

სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შრომის ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლის შემთხვევაში უფლების განხორციელების მართლზომიერება გულისხმობს იმ გარემოებას, რომ დამსაქმებლის ნების გამოვლენით არ უნდა დაირღვეს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული ადამიანის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები, ასევე შრომის კოდექსით დადგენილი დისკრიმინაციის დაუშვებლობის პრინციპი. აღნიშნული გამომდინარეობს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლიდან, რომლის მე-6 ნაწილის თანახმად შრომითი ურთიერთობისას მხარეებმა უნდა დაიცვან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული ადამიანის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები, ხოლო იმავე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების თანახმად კი, შრომით ურთიერთობაში აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური ან რაიმე გაერთიანებისადმი კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის, პოლიტიკური და სხვა შეხედულების გამო. დისკრიმინაციად ჩაითვლება პირის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროება, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა პირისთვის ისეთი პირობების შექმნა, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებს მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირთან შედარებით. შესაბამისად, პირის სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში აუცილებლად უნდა შემოწმედეს, აღნიშნულს საფუძვლად ხომ არ დაედო შრომის კოდექსის მე-2 მუხლით დისკრიმინაციულად მიჩნეული რომელიმე საფუძველი, ამასთან, მტკიცების ტვრითი ამ შემთხვევაში დამსაქმებელს ეკისრება, კერძოდ, თუ დასაქმებული უთითებს, რომ მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დისკრიმინაციული ქმედება იყო, სწორედ დამსაქმებელმა უნდა ამტკიცოს საკუთარი ნების გამოვლენის მართლზომიერება და გათავისუფლების არადისკრიმინაციული საფუძვლის არსებობა.

მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მხრიდან არ დასტურდება შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარრვევა, ასევე არ დასტურდება დისკრიმინაციის ფაქტი, კასატორი მითითებულ გარემოებებს სადავოდ არ ხდის, რის გამოც ამ ნაწილში კასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი შეამოწმოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო გადაწყვეტილების მიღება მოხდა დამსაქმებლის მიერ ნების ცალმხრივად გამოვლენისა და სამეწარმეო მიზნებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა საფუძვლიანად მიიჩნევს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მხარეებს შორის არსებობდა კერძოსამართლებრივი ხასიათის ურთიერთობა, შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ დამცავ ნორმებთან ერთად მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ნების ავტონომიისა და თავისუფლად გამოვლენის პრინციპიც. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორმა სასამართლოს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლებთან დაკავშირებით წარმოუდგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შეცვლის ერთ-ერთ მთავარ პირობას წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა ასევე სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მოსარჩელის გათავისუფლების საკითხის პროფკავშირებთან შეთანხმების აუცილებლობის არარსებობაზე და მიიჩნევს, რომ კასატორი მართებულად უთითებს «ნორმატიული აქტების შესახებ» საქართველოს კანონს, კერძოდ მე-7 მუხლის მე-8 პუნქტის (თანაბარი იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება უფრო გვიან მიღებულ (გამოცემულ) ნორმატიულ აქტს) შესაბამისად, 1997 წელს მიღებული «პროფესიული კავშირის შესახებ» საქართველოს კანონთან შედარებით უპირატესობა უნდა მიენიჭოს საქართველოს შრომის კოდექსს, რომელიც პროფკავშირებთან დაკავშირებით რაიმე სპეციალურ წესს არ ადგენს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან გათავისუფლების საფუძვლებთან დაკავშირებით კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, ამასთან, საკასაჩიო საჩივარი ძირითადად ეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიულ დასაბუთებას, ზემოთ მოყვანილი ნორმების სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო სასამართლოს თვითონ შეუძლია მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ამასთან, მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერად მიჩნევის მხედველობაში მიღებით, თანამდევი მოთხოვნები, როგორიცაა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და ზიანის ანაზრაურება არ აკმაყოფილებენ მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით მოთხოვნის დაკმაყოფილების პირობებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად კი, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

მოცემული საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხე სს «ე.ჯ-ამ» საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 150, ხოლო საკასაციო წესით განხილვისას _ 300 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო პალატამ შეცვალა გადაწყვეტილება, რომლითაც შ. ნ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, სასამართლო თვლის, რომ ამ უკანასკნელს სს «ე.ჯ-ას» სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კასატორის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯები 450 (150+300) ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს «ე.ჯ-ას» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 ნოემბრის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება

3. შ. ნ-ის სარჩელი სს «ე.ჯ-ას» მიმართ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და გაუცემელი ხელფასის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. შ. ნ-ეს სს «ე.ჯ-ას» სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო წესით საქმის განხილვისას გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 450 ლარი.

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.