ას-1251-1271-2011 8 დეკემბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ თ. ს-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ქ. ნ-ე, ა. კ-ი, ლ. ძ-ე, მ. ხ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ს-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ. ნ-ის, ა. კ-ის, ლ. ძ-ისა და მ. ხ-ის მიმართ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

თ. ს-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მხოლოდ მ. ხ-სა და ლ. ძ-ეს შორის 1999 წლის 24 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად, თ. ს-ის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნა, მისი შინაარსის გათვალისწინებით წარმოადგენს აღიარებითი ხასიათის მოთხოვნას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის განმარტების შედეგად პალატამ მიიჩნია, რომ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა და რაც ყველაზე მთავარია, აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, ანუ ამ გადაწყვეტილებას სრულიად გარკვეული სარგებლობა უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის.

აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების შედეგად, მოსარჩელემ უნდა განახორციელოს კონკრეტული უფლება და ამ უფლების განხორციელება დაკავშირებული უნდა იყოს უშუალოდ აღიარებითი სარჩელით მოთხოვნილი უფლების სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის ან არარსებობის ფაქტის აღიარებასთან. იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია გაირკვეს, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა მისი აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას.

ამდენად, პალატამ განმარტა, რომ აღიარებითი სარჩელის აღძვრის აუცილებელი წინაპირობაა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სადავო საკითხისადმი, რაც მითითებული უნდა იყოს სარჩელში. აღიარებითი სარჩელის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობაში იგულისხმება მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად მოსარჩელის მიერ კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევა.

სასამართლოში დავის პერიოდში სადავო ბინა რამდენიმეჯერ გასხვისდა, კერძოდ, ქ. ნ-ემ _ 1993 წელს ა. კ-ზე, ამ უკანასკნელმა _ ლ. ძ-ეზე, ხოლო ლ. ძ-ემ 1999 წელს მიჰყიდა მ. ხ-ს.

პალატამ ჩათვალა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება, სარჩელის დაკმაყოფილებას უშუალოდ მოსარჩელისათვის რა დადებითი სამართლებრივი შედეგი შეიძლება მოჰყვეს, კერძოდ, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა მისი აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემდეგ მას წარმოეშობა სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობის უფლება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 1993 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე. ამდენად, აშკარაა, რომ მ. ხ-სა და ლ. ძ-ეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობით არ მიიღწევა სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი. შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ თ. ს-ს არანაირი იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია.

ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც, საბოლოო შედეგი უკავშირდება 1993 წელს ქ. ნ-ესა და ა. კ-ს შორის და იმავე წელს ნ. კ-სა და ლ. ძ-ეს შორის დადებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას, ეს გადაწყვეტილება კი ვერ მოუტანს გარკვეულ სარგებელს უშუალოდ თ. ს-ს ისევე, როგორც ვერ განსაზღვრავს მხარეთა შორის უფლებებსა თუ ურთიერთობებს. სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც მისი წინამორბედი ხელშეკრულებები ძალაში რჩება.

სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა სათანადო წესით არ დასმულა და მიიჩნია, რომ თ. ს-ს, მ. ხ-სა და ლ. ძ-ეს შორის 1999 წლის 24 იანვარს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 1993 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ. სოსისაშვილის სარჩელი ქ. ნ-ის წინააღმდეგ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი 1988 წელს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა და ქ.თბილისში, ლ-ის ქუჩის პირველი ჩიხის ¹5-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 16/37 იდეალური წილზე მესაკუთრედ აღიარებულ იქნა თ. ს-ი.

სასამართლოში დავის პერიოდში სადავო ბინა გაასხვისა ქ. ნ-ემ, კერძოდ, 1993 წელს იგი მიჰყიდა ა. კ-ს, ამ უკანასკნელმა იმავე წელს სადავო ბინა მიჰყიდა ლ. ძ-ეს, ხოლო ლ. ძ-ემ 1999 წელს _ მ. ხ-ს.

საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ლ-ის ჩიხი/... ¹5/49-ზე აღრიცხულია მ. ხ-ის საკუთრების უფლება. აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია 1999 წლის 19 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის მიზანს წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის დაცვა და, შესაბამისად, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტისადმი მაღალი ნდობის უზრუნველყოფა. არ შეიძლება შემძენს, მოეთხოვოს შესაძენი უფლების შესახებ იმაზე მეტის ცოდნა, რაც კანონით არის დადგენილი. საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტისადმი ნდობა გულისხმობს, რომ უფლება, რომელიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში ნამდვილად ეკუთვნის მესაკუთრეს, ანუ იმ პირს, რომელიც გამოხატავს ნებას, გაასხვისოს ან უფლებრივად დატვირთოს მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება. ამდენად, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა ნიშნავს სამოქალაქო ურთიერთობების მონაწილეთა მიმართ ნდობისა და კეთილსინდისიერებას, რაც უზრუნველყოფილია საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სისწორისა და სისრულის პრეზუმფციით.

სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია თავისი ბუნებით წარმოადგენს იურიდიულ ფიქციას, რომლის თანახმად ივარაუდება, რომ რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტი სრულად და სწორად არის განხორციელებული. აღნიშნული ფაქტი ნიშნავს იმას, რომ ობიექტურად არსებული ნებისმიერი ფაქტი, რომელიც მიუთითებს რეგისტრაციის ხარვეზზე, ვერ გამორიცხავს განსახილველი ნორმით გათვალისწინებულ ვარაუდს რეესტრში რეგისტრირებული უფლების მართებულობასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობა. ასევე არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ მითითებული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მ. ხ-მა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, სადავო ფართზე თ. ს-ის საკუთრების უფლების შესახებ, რომელიც აღიარებულ იქნა სასამართლო წესით. მართალია, თ. ს-ი სასამართლო გადაწყვეტილებით აღიარებულ იქნა მესაკუთრედ, მაგრამ მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (იმ დროისათვის ტექნიკური აღრიცხვისა და რეგისტრაციის ბიუროში) არ მომხდარა, ხოლო სადავო ბინაზე კი საკუთრების უფლება არაერთხელ შეიცვალა ქონების რამდენჯერმე გაყიდვის გამო. ამდენად, სააპელაციო პალატა ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ შემძენს, მ. ხ-ს არ შეეძლო, ევარაუდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უზუსტობა, ვინაიდან, საჯარო რეესტრის უტყუარობის პრეზუმფცია მყიდველს უქმნის იმის გარანტიას, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემთა უსწორობისა და, თუნდაც აღნიშნული მონაცემებით გამყიდველის არამართლზომიერ მდგომარეობაში ჩაყენების მიუხედავად, აღნიშნულ მონაცემებსა და მყიდველის კეთილსინდისიერ ნდობას საჯარო რეესტრის მიმართ სადავოობის შემთხვევაში უპირატესი იურიდიული ძალა მიენიჭება.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ მ. ხ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე წლების განმავლობაში განთავსებული იყო მისი კუთვნილი ავტომობილი, რის გამოც ამ ფაქტის მიმართ შემძენი არაკეთილსინდისიერია. კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტის მნიშვნელობა განპირობებულია უფლების შემძენის სუბიექტური მომენტის არსებობით, კონკრეტულ შემთხვევაში, იცოდა თუ არა შემძენმა, რომ ლ. ძ-ე არ იყო სადავო ქონების მესაკუთრე და ჰქონდა თუ არა მას ამ ქონების გასხვისების უფლება.

სასამართლომ ჩათვალა, რომ შემძენის კეთილსინდისიერებაში ეჭვის შეტანის საფუძველს არ იძლევა და არსებითი მნიშვნელობის არმქონეა აპელანტის განმარტება, რომ 2010 წლამდე მოპასუხეს არ მოუთხოვია ხელშეშლის აღკვეთა, კერძოდ, პრეტენზია არ განუცხადებია თ. ს-ის კუთვნილ ავტომანქანაზე, რომელიც წლების განმავლობაში მ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის ეზოში იდგა.

სააპელაციო პალატამ არ იმსჯელა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად აპელანტის მიერ მითითებულ სამართლებრივ საფუძველზე, ვინაიდან სასარჩელო განცხადება ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, არ შეიცავს ფაქტობრივ გარემოებებს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლთან მიმართებაში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება თ. ს-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ თ. ს-მა აღძრა რა აღიარებითი სარჩელი, ვერ დაადასტურა სასარჩელო მოთხოვნის _ გარიგების ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობა. რეალურად სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში კასატორს გადაეცემოდა სასამართლოს 1993 წლის გადაწყვეტილებით მოპოვებული უძრავი ქონების 16/37 იდეალური წილი. სასამართლომ არასწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ სადავო ფართის შემძენებმა, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების შესაბამისად, იცოდნენ თ. ს-ის მხრიდან უძრავი ნივთის მიმართ პრეტენზიის არსებობის თაობაზე. აღნიშნული ფაქტი დასტურდება დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის პოლიციის მე-3 განყოფილების სახელზე მ. ხ-ის მიერ შედგენილი განცხადებით და იმით, რომ მ. ხ-მა 1999 წელს შეძენილი ქონება 2007 წლამდე საჯარო რეესტრში არ დაარეგისტრირა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ. ს-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ თ. ს-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2011 წლის 12 ოქტომბერს მის მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ თ. ს-ს (პირადი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.