ას-1258-1278-2011 8 დეკემბერი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ პ. მ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ზ. ა-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი _ იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაცია, გარიგების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. ა-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში პ. მ-ისა და ჯ. ნ-ის მიმართ და მოითხოვა 2009 წლის 30 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით დატვირთული ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინის რეალიზაცია და მოსარჩელისათვის 7500 აშშ დოლარის გადახდა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
პ. მ-ემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რათა ბათილად ცნობილიყო ზ. ა-ესა და ჯ. ნ-ს შორის 2009 წლის 30 იანვარს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება იმ ნაწილში, რომლითაც ზ. ა-ისაგან ნასესხები თანხის უზრუნველყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინა.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო პ. მ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, 2009 წლის 30 იანვარს ჯ. ნ-სა და ზ. ა-ეს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი იმ ნაწილში, რითაც ზ. ა-ის სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ზ. ა-ემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ზ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ზ. ა-ის მიმართ ჯ. ნ-ის სესხის _ 7500 აშშ დოლარის გადახდის მიზნით დადგინდა პ. მ-ის სახელზე რეგისტრირებული, იპოთეკით დატვირთული ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინის რეალიზაცია, პ. მ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
ქ.ბათუმში, ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინა ეკუთვნოდა ჯ. ნ-ს.
1998 წლის 24 აპრილს პ. მ-ესა და ჯ. ნ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც სადავო ბინა ჯ. ნ-ისაგან შეიძინა პ. მ-ემ, თუმცა იგი, საჯარო რეესტრში, ბინის მესაკუთრედ არ დარეგისტრირებულა.
2008 წლის 15 დეკემბერს ჯ. ნ-მა 1994 წლის 7 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე მის მიერ 1998 წლის 24 აპრილს პ. მ-ისათვის მიყიდული ბინა საჯარო რეესტრის ეროვნული ბიუროს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურში დაირეგისტრირა თავის სახელზე.
2009 წლის 30 იანვარს კი, ჯ. ნ-სა და აპელანტს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება დაიტვირთა იპოთეკით.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 16 ნოემბრის განაჩენით ჯ. ნ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის «ბ” პუნქტით, 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის «ბ” პუნქტით (ორი ეპიზოდით) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. განაჩენის მიხედვით, ჯ. ნ-ის მხრიდან ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიჩნეულ იქნა, როგორც პ. მ-აზე გასხვისებული ბინის 2008 წლის 15 დეკემბერს თავის საკუთრებად დარეგისტრირება, ასევე ზ. ა-ისაგან აღებული სესხის 7 500 აშშ დოლარისა და საპროცენტო სარგებლის უზრუნველყოფის მიზნით, პ. მ-ეზე გასხვისებული ბინის იპოთეკით დატვირთვა და ზ. ა-ის კუთვნილი თანხის მითვისება.
ამჟამად, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, სადავო ბინა აღრიცხულია პ. მ-ის სახელზე.
სამოქალაქო კოდექსის 1515-ე მუხლის თანახმად, ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის მონაცემებით, სადავო ბინა ეკუთვნოდა ჯ. ნ-ს. შესაბამისად, იგი იყო ამ ბინის მესაკუთრე.
სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მიხედვით, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოსაშობად საკმარისი არ არის, მარტოოდენ, ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობა _ გარიგების დადება. შემძენის მიერ სანივთო უფლების ანუ საკუთრების მოსაპოვებლად აუცილებელია, ასევე ამ უფლების რეგისტრაცია. შემძენს უფლება გამსხვისებლისაგან გადაეცემა მხოლოდ უფლების რეგისტრაციის შემდეგ.
მართალია, 1998 წლის 24 აპრილს პ. მ-ესა და ჯ. ნ-ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება და პ. მ-ემ გარიგებით მიიღო საკუთრების მოთხოვნის უფლება, მაგრამ, რადგან საკუთრება არ დაურეგისტრირებია, სადავო ბინის მესაკუთრე იგი არ გამხდარა. შესაბამისად, გარიგების რეგისტრაციამდე ბინა ეკუთვნოდა კვლავ ჯ. ნ-ს.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების დადების დროისათვის, სადავო ბინის მესაკუთრე იყო ჯ. ნ-ი, მაგრამ მისი უფლებები ნივთზე შებოჭილი იყო უკვე დადებული გარიგებით. ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად კი, გარიგება, რომლითაც მესაკუთრე ხელმეორედ განკარგავს მის მიერ ნამდვილი გარიგების საფუძველზე უკვე განკარგულ ქონებას, ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესს და ბათილია. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობს იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად აღიარების საფუძვლები.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი იცავს უძრავ ნივთზე უფლების შემძენს გარიგების ბათილობისაგან. ზემოხსენებულ შემთხვევაში გარიგების ნამდვილობა არ არის დამოკიდებული იმაზე, იცოდა ან უნდა სცოდნოდა თუ არა შემძენს შეძენილ ნივთზე სხვა პირთა უფლებების არსებობის შესახებ. არც ერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ აპელანტისათვის ცნობილი იყო ან უნდა ყოფილიყო ჯ. ნ-სა და პ. მ-ეს შორის დადებული გარიგების თაობაზე, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. აღსანიშნავია, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს ამ ფაქტზე არც კი მიუთითებია.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტს იცავს რეესტრის მონაცემთა უტყუარობის პრეზუმფცია და, შესაბამისად, სადავო იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომ სადავო გარიგება ბათილია, რადგან ჯ. ნ-ის მიმართ დადგა გამამტყუნებელი განაჩენი. ხსენებული განაჩენით დადგინდა მსჯავრდებულის მიერ დანაშაულის ჩადენისა და არა გარიგების ნამდვილობის ფაქტი. უფრო ზუსტად, განაჩენით არ დადგენილა ის, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების დადების დროს აპელანტისათვის ცნობილი იყო იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე მესამე პირის უფლებების არსებობის შესახებ. ამის გამო, აპელანტის არაკეთილსინდისიერება განაჩენით არ დასტურდება. ასეც რომ არ ყოფილიყო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო საქმეების წარმოება ხორციელდება საპროცესო კანონმდებლობით, რომლებიც მოქმედებს საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების ან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების დროს.
პალატის მითითებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტი, რომელსაც დაეყრდნო საქალაქო სასამართლო, საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების გამოტანის დროს უკვე გაუქმებული იყო. შესაბამისად, ამ ნორმაზე მითითებით, სასამართლოს არ შეეძლო პ. მ-ის მტკიცების ვალდებულებისაგან გათავისუფლება.
სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად ჩათვალა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომ სადავო გარიგება ნამდვილი არ არის, რადგან ვალდებულება, რომლის უზრუნველყოფაც მოხდა იპოთეკით, არ წარმოშობილა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ იპოთეკის ხელშეკრულებითYმოხდა უკვე არსებული ვალდებულების უზრუნველყოფა. თავისთავად, სადავო არ არის, რომ აპელანტმა ჯ. ნ-ს ნამდვილად ასესხა 7500 აშშ დოლარი, რომელიც მას არ დაუბრუნებია და სწორედ ამიტომ დაეკისრა განაჩენით ამ თანხის გადახდა.
სასამართლო დაეთანხმა აპელანტს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობა არ აწესებს ვადას ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენებისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის თანახმად, მხარეები უფლებამოსილი არიან, დადონ იპოთეკის ხელშეკრულება უკვე არსებული ვალდებულების უზრუნველსაყოფად და ასეთი გარიგება ნამდვილია. ამდენად, იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად აღიარება დაუშვებელი იყო და საქალაქო სასამართლომ შეცდომით დააკმაყოფილა შეგებებული სარჩელი.
სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილით, კრედიტორი ინარჩუნებს უფლებას პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება იპოთეკით დატვირთული ნივთით, მიუხედავად იპოთეკით დატვირთული ქონების მესაკუთრის ცვლილებისა. ე.ი. მიუხედავად იმისა, რომ იპოთეკით დატვირთული ქონება უკვე აღარ ეკუთვნის ჯ. ნ-ს, იპოთეკა ძალაშია.
სამოქალაქო კოდექსის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ რადგან ჯ. ნ-მა არ დააკმაყოფილა აპელანტის მოთხოვნა, აპელანტი უფლებამოსილია, მოითხოვოს იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია. შესაბამისად, ზ. ა-ის სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება პ. მ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, რადგან მოცემული ნორმა იცავს უძრავი ქონების შემძენის ინტერესებს, ხოლო ზ. ა-ე წარმოადგენს არა ქ.ბათუმში ა-ის ქ.¹16-ში მდებარე ¹6 ბინის შემძენს, არამედ იპოთეკარს მართლსაწინააღმდეგო იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 311-ე, 312-ე, 623-ე და 286-ე მუხლები. მოცემული მუხლების სწორი განმარტების შემთხვევაში სასამართლოს ბათილად უნდა ეცნო მართლსაწინააღმდეგო იპოთეკის ხელშეკრულება, რადგან იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების დროს საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ იპოთეკის ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე იყო რეგისტრირებული.
ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე ნათელია, რომ იპოთეკის ხელშეკრულება არ არსებობს იმ ვალდებულების გარეშე, რომლის უზრუნველსაყოფადაც არის იგი გამოყენებული. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ იპოთეკის ხელშეკრულება გამოყენებულ იქნა უკვე არსებული ვალდებულების უზრუნველსაყოფად, ანუ ზ. ა-ემ ჯ. ნ-ზე გასცა არაუზრუნველყოფილი სესხი, ანუ ზ. ა-ეს სესხი არ გაუცია იმიტომ, რომ იგი ენდობოდა საჯარო რეესტრში არსებულ ჩანაწერს ჯ. ნ-ის საკუთრებასთან დაკავშირებით და სურდა, მის მიერ გაცემული სესხი უზრუნველყოფილი ყოფილიყო. მითითებული სურვილი მას ვერც ექნებოდა, რადგან, როგორც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, მის მიერ ჯ. ნ-ზე სესხის გაცემის დროს ჯ. ნ-ი არ იყო რეგისტრირებული სადავო ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში.
სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა მტკიცებულებებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, რაც სასამართლოს მხრიდან მცდარი დასკვნების გამოტანის საფუძველი გახდა.
სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია, რომ სადავო გარიგება ნამდვილი არ არის, რადგან ვალდებულება, რომლის უზრუნველყოფაც მოხდა იპოთეკით, არ წარმოშობილა.
ერთადერთი მტკიცებულება, მოსარჩელის ახსნა-განმარტების გარდა, რომლითაც დასტურდება, რომ იპოთეკით დაიტვირთა უკვე არსებული ვალდებულება, არის საბრალდებო დასკვნა და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. შესაბამისად, თუ კი სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოცემულ ნაწილში, მაშინ მას განაჩენის ის ნაწილიც უნდა გაეზიარებინა, რომლითაც ჯ. ნ-ს სასჯელი დაუნიშნეს არა მხოლოდ მართლსაწინააღმდეგო იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების გამო, არამედ ზ. ა-ის კუთვნილი თანხის მითვისების გამო. ანუ სისხლის სამართლის საქმის განმხილველმა სასამართლომ შეუძლებლად მიიჩნია, ზ. ა-ეს უკან დაებრუნებინა ჯ. ნ-ისათვის ნასესხები თანხა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ფაქტობრივად ჯ. ნ-ი უკანონო პატიმრად იქნა მიჩნეული, რადგან სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დაადგინა ჯ. ნ-ისათვის ნასესხები თანხის ზ. ა-ისათვის დაბრუნების ფაქტი მართლსაწინააღმდეგო იპოთეკის ხელშეკრულებით, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის გზით.
სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაუზიარებლობის შემთხვევაში მას სათანადოდ უნდა შეეფასებინა საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი 2009 წლის 30 იანვარს ჯ. ნ-სა და ზ. ა-ეს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით პ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა პ. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ პ. მ-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2011 წლის 7 ოქტომბერს ვ. გ-ის მიერ გადახდილი 620,55 ლარის 70% _ 434,38 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
პ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ პ. მ-ეს (პირადი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» ვ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 434,38 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
