¹ას-1273-1293-2011 26 დეკემბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები _ ა. ბ-ი, ს. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. ო-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება

დავის საგანი _ თანხის გადახდის სანაცვლოდ მესაკუთრედ ცნობა, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 17 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ე. ო-მა მოპასუხეების _ ს. და ა. ბ-ების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თბილისში, ფ-ას ქ.¹20-ში მდებარე, მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მითითებული ქონების მესაკუთრედ ცნობა (ტომი I, ს.ფ. 1-9).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით ე. ო-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 112-117).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ე. ო-მა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 120-128).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ე. ო-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილება 78.4 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში და აპელანტის მოთხოვნა დასახელებულ ნაწილში დაკმაყოფილდა: ე. ო-ი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ფ-ას ქ.¹20-ში პირველ სართულზე მდებარე 78.4კვ.მ ფართის მესაკუთრედ, მის მიერ მოპასუხეებისათვის 9800 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას, რომელიც დანიშნული იყო 2011 წლის 12 აპრილს 13⁰⁰ საათზე, არ გამოცხადდა მოწინააღმდეგე მხარე – ა. და ს. ბ-ები, რომლებსაც სასამართლო უწყება ჩაბარდათ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. კერძოდ, უწყება ჩაბარდა მათ წარმომადგენელს ლ. დ-ს 2011 წლის 10 მარტს (ტომი II, ს.ფ. 46);

სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებულმა აპელანტის წარმომადგენელმა მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა მოწინააღმდეგე მხარეების გამოუცხადებლობის გამო და ე. ო-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვაზე მოწინააღმდეგე მხარე არ გამოცხადდება, სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც შეიძლება დაემყაროს მომჩივნის ახსნა-განმარტებას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში ჩამოყალიბებული ნორმები პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ გამოცხადდება მოპასუხე, რომელსაც გაეგზავნა შეტყობინება ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, და მოსარჩელე შუამდგომლობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე, მაშინ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და ამავე კოდექსის 230-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მოთხოვნათა შესაბამისად, დამტკიცებულად მიიჩნია სააპელაციო საჩივარში გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მითითებული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა. აპელანტი ე. ო-ი სადავო ფართში ჩაწერილი იყო 1996 წლამდე (1946 წელს); ბ. მას გააჩნდა 1998 წლის 25 ივნისამდე და შემდეგაც გადახდილი კომუნალური გადასახადის ქვითრები.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დამტკიცებულად ჩათვლილი ფაქტობრივი გარემოებები «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების თანახმად, იურიდიულად ამართლებდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე იმ ნაწილში რომელიც შეეხებოდა მესაკუთრედ ცნობას ქ.თბილისში, ფ-ას ქ.¹20-ში პირველ სართულზე მდებარე 78.4მ²-ის ფართზე, რომლის ღირებულებაც ექსპერტიზის დასკვნით შეადგენდა 39200 აშშ დოლარს, ხოლო მისი 25%-ი კი _ 9800 აშშ დოლარს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იმ ნაწილში, რომელიც შეეხებოდა ქ.თბილისში, ფ-ას ქ.¹20-ში პირველ სართულზე მდებარე 78.4მ² ფართზე მესაკუთრედ ცნობას, არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობები (ტომი II, ს.ფ. 38-45).

დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა, ა. და ს. ბ-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის არსებითად განხილვა.

საჩივრის ავტორებმა მიუთითეს შემდეგ არგუმენტებზე:

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეთა გამოუცხადებლობის მიზეზი იყო არასაპატიო. მოპასუხეებმა სხდომაზე გამოცხადება ვერ შეძლეს იმის გამო, რომ მოპასუხე ს. ბ-ი 2011 წლის 10 აპრილს გაფრინდა საქართველოდან ისრაელში, ხოლო მეორე მოპასუხე _ ა. ბ-ი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო იძულებული გახდა გაფრენილიყო ისრაელში რამდენიმე დღის შემდეგ. ამ გარემოების გათვალისწინებით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებს და გაუმართლებელ ზიანს აყენებდა მოპასუხეებს. მოცემულ შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიზანი, რომელსაც წარმოადგენს არაკეთილსინდისიერი მხარის წინააღმდეგ სანქციის გამოყენება მიღწეული ვერ იქნებოდა, რადგან ეს ის შემთხვევა იყო, როდესაც მოპასუხე არ ცდილობდა საქმის გაჭიანურებას. ამას მოწმობდა ის ფაქტიც, რომ მოპასუხეებმა შესაგებელი წარადგინეს სასამართლოში, ისინი თავადაც იყვნენ დაინტრესებულნი საქმის დროული განხილვით. ამდენად, საჩივრის ავტორებმა მიიჩნიეს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არამართლზომიერად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მინიჭებული დისკრეცია და მიიღო უსამართლო და ზიანის მომტანი გადაწყვეტილება;

საჩივრის ავტორთა მოსაზრებით, ე. ო-ის სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა აპელანტის მოთხოვნას მესაკუთრედ ცნობის შესახებ. კერძოდ, «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, გაურკვეველი იყო, თუ რის საფუძველზე მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ, რომ აპელანტი შესაძლებელია ცნობილი ყოფილიყო რაიმე ფართის მესაკუთრედ. არსად, კანონის მეორე მუხლის არც მესამე და არც მეოთხე პუნქტებში მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არაფერი იყო ნათქვამი. საჩივრის ავტორის განმარტებით, მესაკუთრედ ცნობა შესაძლებელია მოითხოვოს მოსარგებლემ. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელის მოსარგებლის სტატუსი დადგენილი არ ყოფილა, უფრო მეტიც აღნიშნული იყო სადავო. ამასთან, საჩივრის ავტორების განმარტებით «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით შეიძლებოდა დადასტურებულიყო მხოლოდ ე. ო-ის მოსარგებლის სტატუსი, მაგრამ არც ერთ შემთხვევაში აღნიშნული მუხლი არ იძლეოდა მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის საფუძველს. აღნიშნული ასევე დასტურდებოდა ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით, რომლის დანაწესით, მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ, მესაკუთრე უარს იტყვის მოსარგებლისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდაზე, მოსარგებელს აქვს უფლება მოსთხოვოს მესაკუთრეს საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. კანონის მიზანია დაიცვას მესაკუთრის უპირატესი უფლება, სწორედ ამიტომ, კანონმდებელი არჩევანის საშუალებას აძლევს მესაკუთრეს. მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრის უარი საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდაზე არასად არ ყოფილა მითითებული. კანონის თანახმად კი, მხოლოდ ამგვარი ფაქტობრივი გარემოების არსებობისას შეიძლებოდა მინიჭებოდა მოსარგებლეს საკუთრების უფლება;

საჩივრის ავტორთა მოსაზრებით, მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი, რაც აუცილებელია «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მიხედვით (ტომი II, ს.ფ. 48-51).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინებით ა. ბ-ისა და ს. ბ-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ამავე სასამართლოს 2011 წლის 26 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია თუ: ა. გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით; ბ. სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გ. გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივ გარემოებები; დ. არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა კანონის ზემოთ დასახელებული ნორმით განსაზღვრული არცერთი პირობა. ის გარემოება, რომ ს. და ა. ბ-ებს მოუხდათ ისრაელში გამგზავრება, თავისთავად არ ადასტურებდა რაიმე ისეთი მოვლენის არსებობას, რასაც შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის. მართალია, საჩივარს თან ახლდა ს. ბ-ის თვითმფრინავის ბილეთი გამგზარების რიცხვით 2011 წლის 10 აპრილი, ხოლო დაბრუნების რიცხვით 2011 წლის 15 მაისი, მაგრამ რამდენადაც სასამართლოს სხდომა დანიშნული იყო 12 აპრილს, ს. ბ-ს შეეძლო, გამგზავრებამდე წერილობით ეცნობებინა სასამართლოსათვის მისი სხდომაზე გამოუცხადებლობის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ანალოგიური ბილეთი ა. ბ-ზე არ ყოფილა წარმოდგენილი. ამასთან, ასევე არ ყოფილა წარმოდგენილი ა. ბ-ის ავადმყოფობის ცნობა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ა. ბ-ის გამგზავრება ისრაელში შეიძლებოდა დადასტურებულიყო ბილეთით, ხოლო მისი ავადმყოფობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის შესაბამისად გაცემული ცნობით. ეს მტკიცებულებები ვერ იქნა წარმოდგენილი, ხოლო სხვა მტკიცებულებებით კი მათი დადასტურება შეუძლებელი იყო. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საჩივრის ავტორები საქმეში მონაწილეობდნენ სამოქალაქო საპრცესო კოდექსის 86-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის საფუძველზე, ვინაიდან დავის საგანი შეეხებოდა მათ საერთო უფლებას – საკუთრების უფლებას უძრავ ნივთზე და ერთ-ერთი მათგანის გამოცხადების შემთხვევაშიც კი, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელი იქნებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო დამტკიცებულად ჩათვლილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას იმის გამო, რომ სასამართლომ სამართლებრივ ნორმებად მიუთითა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტები, ნაცვლად ამავე მუხლის მე-6 პუნქტისა. სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის მიხედვითაც, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე. ამ საპროცესო ნორმის გამოყენებისას აუცილებელია, რომ აპელანტის მოთხოვნას კანონი უკავშირებდეს იმ შედეგს, რომლის დადგომაც სურს აპელანტს, ხოლო ნორმების მითითება ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ სასამართლომ იმსჯელა ამ მოთხოვნის შესაბამისობაზე კანონით განსაზღვრულ შედეგთან. ამდენად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების დროს მოთხოვნის გამართლებაზე მსჯელობისას განმსაზღვრელი ის კი არაა, რომ შესაბამისი კანონის შესაბამისი მუხლის შესაბამისი პუნქტები იყოს მითითებული, არამედ ის, რომ ეს კანონი ზოგადად იძლეოდეს შესაძლებლობას დაკმაყოფილდეს აპელანტის მიერ მოთხოვნილი შედეგი. ამის შესაძლებელობას კი კანონი «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» იძლეოდა მის მე-2 მუხლში. ხოლო მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის ნაცვლად იგივე მუხლის მე-3 და მე-4 მუხლების აღნიშვნა არ წარმოადგენდა საფუძველს მსჯელობისათვის, რომ დამტკიცებულად ჩათვლილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას (ტომი II, ს.ფ. 77-82).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის განჩინება ა. და ს. ბ-ებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს. კასატორები მოითხოვენ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და მათი საჩივრის დაკმაყოფილებას, კერძოდ, სააპელაციო საჩივრის არსებითად განხილვას, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში აღნიშნა, რომ ა. და ს. ბ-ები საქმეში წარმოადგენდნენ თანამოპასუხეებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის შესაბამისად, ვინაიდან დავის საგანი შეეხებოდა მათ საერთო უფლებას _ საკუთრების უფლებას უძრავ ნივთზე და ერთ-ერთი მათგანის გამოცხადების შემთხვევაშიც კი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელი იქნებოდა. კასატორთა მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო წინააღმდეგობაში მოდის თავის მსჯელობასთან, რამდენადაც აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე მარტივად შეიძლება დავასკვნათ, რომ თუკი ს. ბ-ის სხდომაზე გამოუცხადებლობა იყო საპატიო, მაშინ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს. უდავოდ დადგენილი ფაქტია, რომ ს. ბ-ი არ იმყოფებოდა საქართველოში 2011 წლის 10 აპრილიდან 2011 წლის 15 მაისამდე. იმის გამო, რომ გამგზავრების საკითხი მოულოდნელად გადაწყდა, მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა მანამდე მოეხდინა სასამართლოს ინფორმირება პროცესის დღეს საქართველოში არყოფნის შესახებ. შესაბამისად, კასატორების აზრით, რადგან ს. ბ-ის პროცესზე გამოუცხადებლობა მოხდა საპატიო მიზეზით _ საქართველოში მისი არყოფნის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რამდენადაც დავის საგანი შეეხებოდა საერთო უფლებას.

კასატორები აღნიშნავენ იმასაც, რომ ასევე საპატიო გარემოებით იყო გამოწვეული ა. ბ-ის სხდომაზე გამოუცხადებლობა. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ეს უკანასკნელი იძულებული გახდა გამგზავრებულიყო ისრაელში. ამდენად, ა. ბ-ს არ შეეძლო გამოცხადებულიყო სასამართლო სხდომაზე, რადგან ჯანმრთელობის მდგომარეობა მას ამის საშუალებას არ აძლევდა.

კასატორთა მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი გარემოება: დაუსწრებელი გადაწყვეტილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ის, რომ დამტკიცებულად ჩათვლილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებდეს სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნებს. ისეთ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს არ წარუდგენია კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები 1996 წლამდე, სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება, გამოეტანა გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ (ტომი II, ს.ფ. 84-91).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. და ს. ბ-ების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლი განსაზღვრავს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის.

ამდენად, გამოუცხადებელ მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც გამოტანილია დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, შეუძლია გააქარწყლოს ვარაუდი, რომელიც საფუძვლად უდევს ამ გადაწყვეტილებას, მოითხოვოს მისი გაუქმება და საქმის განახლება, თუ დაამტკიცებს, რომ არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არაა ის გარემოება, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეეები) _ ა. და ს. ბ-ები კანონით დადგენილი წესით მიწვეულნი იყვნენ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვაში. კასატორები დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებას მოითხოვენ იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოში მათი გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, კერძოდ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო ისინი იძულებულნი გახდნენ გამგზავრებულიყვნენ ისრაელში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 26 აპრილის სხდომაზე მათი გამოუცხადებლობის საპატიოობას. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ ს. ბ-ს ისრაელში გამგზავრებამდე შეეძლო წერილობით ეცნობებინა სასამართლოსათვის მისი სხდომაზე გამოუცხადებლობის თაობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მართებულად არ გაიზიარა ს. ბ-ის განმარტება იმის შესახებ, რომ მისი ისრაელში გამგზავრება მოულოდნელად გადაწყდა, რაც გამორიცხავდა მის მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის შესაძლებლობას. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ხსენებული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები ს. ბ-ს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია, რაც მის მოვალეობას წარმოადგენდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად.

დაუსაბუთებელია ასევე ა. ბ-ის პრეტენზია სასამართლო სხდომაზე მისი გამოუცხადებლობის არასაპატიოდ მიჩნევის თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, მართალია ავადმყოფობა წარმოადგენს სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზს, მაგრამ ასეთი გარემოების არსებობა უნდა დასტურდებოდეს სათანადო მტკიცებულებით, კერძოდ, ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, ა. ბ-მა ვერ შეძლო დაედასტურებინა მის მიერ მითითებული გარემოებები სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებას, რომ საქმის მასალების თანახმად, ა. და ს. ბ-ები სასამართლოში დავას აწარმოებდნენ წარმომადგენლის, ლ. დ-ის მეშვეობით. დასახელებული პირის სახელზე მათ მიერ გაცემული მინდობილობა დღემდე ძალაშია (ტომი I, ს.ფ. 95,96). საგულისხმოა, რომ ე. ო-ის სააპელაციო საჩივარზე შესაგებელი მოპასუხეების სახელით სწორედ მათმა წარმომადგენელმა, ლ. დ-მა წარადგინა (ტომი II, ს.ფ. 9-17). საკასაციო საჩივარში (ისევე როგორც დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილ საჩივარში) საუბარია სასამართლო სხდომაზე უშუალოდ მოწინააღმდეგე მხარის (მოპასუხეების) და არა მათი წარმომადგენლის გამოცხადების შეუძლებლობაზე, რაც თავისთავად არ ასაბუთებს პროცესზე წარმომადგენლის გამოუცხადებლობის საპატიოობას. ამდენად, თუნდაც გაზიარებულ იქნეს კასატორთა მოსაზრება სასამართლო სხდომაზე მათი გამოცხადების შეუძლებლობის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული არ გამორიცხავდა კასატორთა მხრიდან თავიანთ წარმომადგენელთან დაკავშირების შესაძლებლობას, რათა მათ მიეღოთ ზომები სასამართლო პროცესზე წარმომადგენლის გამოცხადებისათვის და თავიდან აეცილებინათ მათთვის არასასურველი პროცესუალური შედეგი _ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა.

კასატორთა მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა, ვინაიდან მოსარჩელეს არ წარუდგენია მის მიერ მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორთა აღნიშნულ მოსაზრებას და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ საქმის განხილვაზე არ გამოცხადდება მოწინააღმდეგე მხარე, სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც შეიძლება დაემყაროს მომჩივანის ახსნა-განმარტებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის თანახმად, რომელიც ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის შესაბამისად გამოიყენება სააპელაციო ინსტანციით საქმის განხილვისას, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ გამოცხადდება მოპასუხე, რომელსაც გაეგზავნა შეტყობინება ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით და მოსარჩელე შუამდგომლობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე, მაშინ სარჩელში მითითებული გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე.

მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი ე. ო-ი, რომლის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნასაც წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, მიუთითებდა, რომ იგი ჩაწერილი იყო სადავო ფართში 1996 წლამდე (1946 წელს) და მას გააჩნდა 1998 წლის 25 ივნისამდე და შემდგომ პერიოდშიც კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები (ტომი I, ს.ფ. 123). ყოველივე აღნიშნული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დამტკიცებულად მიჩნევის და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობას წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრების წარუდგენლობა, გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას და განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის საპროცესო თავისებურებებიდან გამომდინარე, ე. ო-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა არა მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, არამედ იმის გამო, რომ აპელანტის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლებოდა და ეს გარემოებები იურიდიულად ამართლებდა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას, «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორების მიერ მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. და ს. ბ-ების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე