ას-1358-1376-2011 2 დეკემბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი –მ. დ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა (ძირითად სარჩელში), უღირს მემკვიდრედ ცნობა და მემკვიდრეობის ჩამორთმევა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. დ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა რ. ა-ას სამკვიდრო ქონების, სცხოვრებელი სახლის მდებარე ქ. თბილისი ... 6-ე დასახლება, სახლი ¹138-ის 1/2½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, შესაბამისი ცვლილების შეტანა სამკვიდრო მოწმობაში და მემკვიდრეობის მიღების ვადის გაგრძელება.

რ. ბ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მ. დ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობა და მისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე (თავდაპირველ სარჩელში) მ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ. დ-ს გაუგრძელდა სამკვიდროს მიღების ვადა ექვსი თვით გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან და იგი ცნობილ იქნა საცხოვრებელი სახლის, მდებარე ქ. თბილისი ... 6-ე დასახლება, სახლი ¹138-ის 1/4 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილება შევიდა ნოტარიუს ქ. მ-ის მიერ 2006 წლის 30 ოქტომბერს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში; მოსარჩელე (შეგებებულ სარჩელში) რ. ბ-ს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ბ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მ. დ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და თავისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მ. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მ. დ-ს რ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 150 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლო გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ დადგენილ შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

რ. ა-ა 1971 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა რ. ბ-თან; რ. ა-ა გარდაიცვალა 2003 წლის 29 აპრილს.

მ. დ-ი (რ. ა-ას შვილი პირველი ქორწინებიდან) და რ. ბ-ი (რ. ა-ას მეუღლე მეორე ქორწინებიდან) რ. ა-ას პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ.

რ. ა-ას და რ. ბ-ის თანასაკუთრებას შეადგენდა საცხოვრებელი სახლი მდებარე ქ. თბილისი ... მე-6 დასახლება, სახლი ¹138.

სააპელაციო პალატის აზრით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოსარჩელის (შეგებებულ სარჩელში) რ. დ-ის არგუმენტაცია იმის თაობაზე, რომ მ. დ-ს დედასთან რ. ა-თან ჰქონდა ცუდი დამოკიდებულება და სისტემატიურად აყენებდა შეურაცხყოფას, არ თვლიდა დედად, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებების თანახმად, დადასტურდა, რომ სადავო საცხოვრებელ სახლზე მინაშენი ფეხსაცმელების ცეხი და ავტოფარეხი აშენებული იყო ერთობლივად მ. დ-თან ერთად, ამასთან, რ. ა-ას გარდაცვალების დროს, რ. ბ-მა მ. დ-ისაგან მიღებული ნებართვის შემდეგ გაყიდა ავტოფარეხი და გადაიხადა დაკრძალვის ხარჯები. აღნიშნული ჩვენებები რ. ბ-ს სადავოდ არ გაუხდია.

საქმეზე წარმოდგენლ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შემდეგ საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა რ. დ-ის ახლო ნათესავების-მოწმეების: ლ. ბ-ის, ჟ. ს-ის და ს. მ-ის მიერ მიცემული ჩვენებები რ. ა-ასა და მის შვილს მ. დ-ს შორის ცუდი ურთიერთობის არსებობის შესახებ და დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. დ-ი ცხოვრობდა რ. ა-ასთან და რ. დ-თან ერთად, იგი მონაწილეობას იღებდა საერთო მეურნეობის წარმოებაში, როგორც ოჯახის წევრი და დედასთან რაიმე ცუდი ურთიერთობა არ ჰქონია.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის და უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველს წარმოადგენს ანდერძით ან კანონით მემკვიდრე პირის მხრიდან მამკვიდრებლისათვის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში განზრახ ხელის შეშლა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მემკვიდრეებად მოწვევის ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდის მიზნით, ანდა განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენა მოანდერძის მიერ ანდერძში მითითებული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნული გარემოებანი დადასტურებულ უნდა იქნეს სასამართლოს მიერ. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე (შეგებებულ სარჩელში) რ. ბ-მა ვერ წარადგინა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, რაიმე მტკიცებულებები ზემოაღნიშნული გარემოებების დადასტურების მიზნით.

ამავე დროს სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მ. დ-ი იყო რა რ. ა-ას პირველი რიგის მემკვიდრე მან სამკვიდროს მიღების ვადა გაუშვა საპატიოდ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატამ აღნიშნა, რომ მ. დ-ი რ. ა-ას შვილი იყო პირველი ქორწინებიდან. რ. ა-ას გარდაცვალების მომენტისათვის, 2003 წლის 29 აპრილისათვის, იგი არ იმყოფებოდა საქართველოში. საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო რუსეთის ფედერაციის უდმურტიის რესპუბლიკა ქ. იჟევსკის ჯანდაცვის სამმართველოს ადმინისტრაციის ჯანდაცვის მუნიციპალური დაწესებულების ¹1 საქალაქო კლინიკური საავადმყოფოს მთავარი ექიმის მიერ გაცემულ ცნობას, რომლის მიხედვითაც, მ. გ.ს ძე დ-ი დაბადებული 1960 წლის 27 ივლისს მცხ. კარაკულის რაიონი სოფ. უ., მშვიდობის ქ. ¹ 44-ში, სტაციონარულ და ამბულატორიულ მკურნალობას გადიოდა კლინიკაში 2003 წლის 1 აპრილიდან 2003 წლის ნოემბრის ბოლომდე. დიაგნოზი: ქრონიკული მიოკარდიუმი, უწყვეტად მარეციდივებელი მიმდინარეობა. ამავე ცნობის თანახმად, პაციენტი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით რესპუბლიკის ფარგლებს გარეთ არ გასულა. მოწმეებმა: ს. ა-მა და ე. ჩ-ამ დაადასტურეს, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მ. დ-ი ვერ მონაწილეობდა დედის დაკრძალვაში. ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ა-ას სამკვიდრო ქონების მიღების ვადაში, მ. დ-ი ხანგრძლივად ავადმყოფობდა, ხოლო ეს უკანასკნელი კი წარმოადგენდა იმ საპატიო მიზეზს, რომლის გამოც მ. დ-მა ვერ შეძლო სამკვიდროს მიღების ვადაში მიემართა სანოტარო ბიუროსათვის მემკვიდრეობის მიღების შესახებ და რომელიც შეიძლებოდა გამხდარიყო სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საფუძველი.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ხსენებული ცნობა გაცემულ იქნა 2009 წლის 29 ოქტომბერს (ტ. I. ს.ფ. 60-61), სადაც ასახულია მოსარჩელის 6 წლის წინანდელი ჯანმრთელობის მდგომარეობა. პალატის მოსაზრებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ აღნიშნულ მტკიცებულებას სასამართლო სარწმუნოდ მიიჩნევდა, ფაქტია, რომ მ. დ-ს მაინც საპატიოდ არ ჰქონდა გაშვებული სამკვიდროს მიღების ვადა. აპელანტმა მართებულად მიუთითა, რომ ხსენებულ ცნობაში მითითებული დაავადება (ქრონიკული მიოკარდიუმი, უწყვეტად მარეციდივებელი მიმდინარეობა) არ იძლეოდა საფუძველს რაიმე მოქმედების განხორციელების შეუძლებლობაზე, მითუმეტეს ექვსთვიან ვადაში. ცნობის მიხედვით მითითებული იყო ამბოლატორიული მკურნალობაც, რაც იმის დამადასტურებელი იყო, რომ მ. დ-ს შესაძლებლობა ჰქონდა, როგორც უშუალოდ, ისე წარმომადგენლის მეშვეობით განეხორციელებინა თავისი უფლებები.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტმა ასევე მართებულად მიუთითა, რომ მოწმეების: ს. ა-ისა და ე. ჩ-ას ჩვენებებზე დაყრდნობით, რაც გაზიარებულ იქნა საქალაქო სასამართლოს მხრიდან, მ. დ-ს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა განცხადებით მიემართა სამკვიდროს მიღების თაობაზე და ავადმყოფობა მას ხელს არ უშლიდა გაეცა პრაქტიკულად ქონების განმკარგავი მითითებები (დედის დაკრძალვის ხარჯების გაწევის მიზნით ავტოფარეხის გაყიდვის თაობაზე). შესაბამისად, აპელანტის განმარტება მასზე, რომ სასამართლომ არასწორად ცნო ვადის გაშვება საპატიოდ და დაუსაბუთებლად გაუგრძელა მ. დ-ს სამკვიდროს მიღების ვადა, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მ. დ-მა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2010 წლის 1 თებერვალს, ანუ დაახლოებით 6 წლის შემდეგ რაც სამკვიდრო გაიხსნა. თუ მოსარჩელე მის მიერვე წარდგენილი სამედიცინო ცნობის თანახმად ავადმყოფობდა 2003 წლის 1 აპრილიდან 2003 წლის ნოემბრის ბოლომდე და ეს იყო საპატიო მიზეზი სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვებისა, მაშინ, პალატის მოსაზრებით, გაუგებარი იყო ამ მიზეზის აღმოფხვრის შემდეგ, დროულად (და არა 6 წლის შემდეგ), რატომ არ მიმართა მან სანოტარო ბიუროს ან სასამართლოს სამკვიდრო ვადის აღდგენის მოთხოვნით. აღნიშნული გარემოება კი ცხადყოფდა, რომ მ. დ-მა სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა საპატიო მიზეზის გარეშე გაუშვა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 1306-ე მუხლი, 1307-ე მუხლის «ა» ქვეპუნქტი, 1320-ე მუხლი, 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 1424-ე მუხლი და 1310-ე მუხლი. თუმცა სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვება სასამართლომ საპატიოდ რომ მიიჩნიოს, ამისათვის საჭიროა დაინტერესებული პირის (სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზიის მქონე პირის) მხრიდან კეთილსინდისიერი მოქმედება, რაც გამოიხატება იმაში, რომ როგორც კი მისთვის შემაფერხებელი გარემოებები აღმოიფხვრება (ცხადია თუკი ასეთს ჰქონდა საერთოდ ადგილი), მან შესაბამისი განცხადებით უნდა მიმართოს ნოტარიუსს, ან სასამართლოს. მოცემულ შემთხვევაში კი მ. დ-მა სასამართლოს მიმართა ე.წ. შემაფერხებელი გარემოების (ავადმყოფობის) აღმოფხვრიდან 6 წლის შემდეგ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. დ-ის წარმომადგენელმა დ. გ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე და 1426-ე მუხლები.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში ის გარემოება, რომ მამკვიდრებლის კუთვნილი ავტოფარეხი გასხვისდა კასატორის მითითებით, ანუ მას ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მირებული სამკვიდრო.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში, რომ წლების მანძილზე იგი ავად იყო, იმყოფებოდა სტაციონარულ და ამბოლატორიულ მკურნალობაზე, რაც არ აძლევდა გადაადგილებისა და საქართველოში ჩამოსვლის შესაძლებლობას. ამასთან, მას არ ჰქონდა საშუალება სანოტარო წესით გამოეგზავნა რწმუნებულება და არც ახლობელი ჰყავდა ვინმე, ვისაც საქმის წარმოებას ანდობდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით მ. დ-ის წარმომადგენელ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. დ-ის წარმომადგენელ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. დ-ის წარმომადგენელ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (350 ლარი) 70% _ 245 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. დ-ის წარმომადგენელ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (350 ლარი) 70% _ 245 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.