ას-1398-1413-2011 20 დეკემბერი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ. გ-ი, ნ. დ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ნ-ი, გ. ს-ე
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის
დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა (ძირითად სარჩელში); უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ. გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ნ-ისა და გ. ს-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის შEსაბამისად, მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული, თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაში განთავსებული 28,15 მ2 საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა, დასახელებული საცხოვრებელის სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის _ 6473 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს ვ. გ-ისა და მისი ოჯახის წევრების (ცოლ-შვილის: ნ. დ-ის, ე. და ნ. გ-ების) უკანონო მფლობელობიდან სადავო ფართის გამოთავისუფლება.
შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა: ვ. გ-მა და ნ. დ-მა პირადად და როგორც არასრულწლოვანი შვილების: ე. და ნ. გ-ების კანონიერმა წარმომადგენლებმა შეგებებული სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
გ. ს-ისა და მ. ნ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა. შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების: ვ. გ-ის, ნ. დ-ის, ე. და ნ. გ-ების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისი, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეთა: გ. ს-ისა და მ. ნ-ის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. გ-მა და ნ. დ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის განჩინებით ვიჩესლავ გ-ისა და ნ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
1985 წელს ვ. გ-ის დედამ ნ. გ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ი. გ-ისა და ს. ნ-ას წინააღმდეგ და მოითხოვა ქ. თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე სახლში მისთვის და მისი შვილისათვის იზოლირებული ფართის გამოყოფა. ამ დავის მოპასუხეები ი. გ-ი და ს. ნ-ა არიან და-ძმა, მოსარჩელე ნ. გ-ა არის ი. გ-ის ყოფილი მეუღლე (განქორწინდნენ 1983 წელს), ხოლო 1973 წლის 11 თებერვალს დაბადებული ვ. გ-ი არის ნ. გ-ასა და ი. გ-ის საერთო შვილი;
ნ. გ-ამ შეამცირა თავისი სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ ითხოვა არასრულწლოვანი შვილის _ ვ. გ-ის მამასთან, ი. გ-თან შესახლება. მოპასუხეებმა ი. გ-მა და ს. ნ-ამ სარჩელი ცნეს, მათ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ვ.ი მაინც ცხოვრობდა მამასთან, თანხმობა განაცხადეს ვ.ს გაეგრძელებინა ცხოვრება ქ. თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31 მისამართზე მდებარე სახლში.
ქ. თბილისის ლენინის რაიონის სახალხო სასამართლომ გაითვალისწინა სარჩელის ცნობის ფაქტორი, ამასთან, მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ ვ. გ-ი იყო მოპასუხეების ოჯახის წევრი და დააკმაყოფილა სარჩელი, 1985 წლის 21 სექტემბერის გადაწყვეტილებით ვ. გ-ი შესახლდა მამასთან _ ი. გ-თან ქ. თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე სახლში. (მხარეთა ახსნა-განმარტებები, 1985 წლის 21 სექტემბერის გადაწყვეტილების ასლი (ს.ფ. 13);
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და არც მხარეებს გაუხდიათ სადავოდ, რომ:
ა) 1964 წლის 19 აპრილს გარდაცვლილი მ. ნ-ა იყო ს. ნ-ას, ევგენი ნ-ისა და ი. გ-ის დედა;
ბ) მ. ნ-ს გარდაცვალების დღისათვის საკუთრებაში გააჩნდა თბილისი, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე უძრავი ქონება, მათ შორის სადავო საცხოვრებელი სადგომი;
გ) ს. ნ-ა 1987 წლის 18 ივლისს გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის (ნოტარიუსი ი. ბ-ე) საფუძველზე, 1987 წელს აღირიცხა დედის _ მ. ნ-ას დანაშთი, თბილისი, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ;
დ) ქ. თბილისის ლენინის რაიონის სახალახო სასამართლოს მიერ 1989 წლის 2 ნოემბერს მიღებული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ევგენი ნ-ის შვილის მ. ნ-ის სარჩელი, მ. ნ-ი ცნობილი იქნა მ. ნ-ას მემკვიდრედ და გაუგრძელდა სამკვიდროს მიღების ვადა. ასევე 1/3 ნაწილში გაუქმდა ს. ნ-ას სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა და ქონების ამ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილი იქნა მ. ნ-ი;
ე) ს. ნ-ას გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ქონება (2/3 ნაწილი) მიიღო მისმა შვილმა გ. ს-ემ;
ვ) ვ. გ-ის აწ გარდაცვლილ მამას ი. გ-ს დედის მ. ნ-ას სამემკვიდრეო ქონების 1/3 ნაწილი მიღებული ჰქონდა ფაქტობრივი მფლობელობის გზით, თუმცა მან 1988 წლის პირველ მარტს სანოტარო ფორმის დაცვით გააფორმა ხელშეკრულება, რომლითაც მისი წილი ქონება გააჩუქა დის _ ს. ნ-ას სასარგებლოდ. (იხ. ს.ფ. 99-129).
სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ ქ. თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე შენობა-ნაგებობას ფლობენ და მასში ცხოვრობენ ვ. გ-ი, მისი მეუღლე ნ. დ-ი და მათი არასრულწლოვანი შვილები: ე. და ნ. გ-ები.
საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია და ასევე მხარეთა შორის არ გამხდარა სადავოდ ის გარემოებები, რომ მოპასუხეები: გ. ს-ე და მ. ნ-ი არიან თბილისი, მ-ა ქუჩა ¹31-ში მდებარე 386 (სამასოთხმოცდაექვსი) მ2 ფართის მქონე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების (საკადასტრო კოდი ...) მესაკუთრეები, კერძოდ, გ. ს-ე არის ხსენებული უძრავი ქონების 2/3 ნაწილის, ხოლო მ. ნ-ი - 1/3 ნაწილის მესაკუთრე (იხ. ს.ფ. 12, 221-222);
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ განიხილა ვ. გ-ის სარჩელი მოპასუხე გ. ს-ის წინააღმდეგ. ამ დავის საგანი გახლდათ ნოტარიუს ი. ბ-ის მიერ 1987 წლის 18 ივლისს მ. ნ-ას სამკვიდრო ქონებაზე ს. ნ-ას სახელზე გაფორმებული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ნოტარიუს ე. ყურაშვილის მიერ ს. ნ-ას სამკვიდრო ქონების მიმართ გ. ს-ის სახელზე 2007 წლის 24 იანვარს გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა და თბილისში, მ-ა ქუჩა ¹31 მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვ. გ-ი სადავო ფართში ჩაეწერა 19.12.1989 წელს (ს.ფ.15);
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ:
სააპელაციო პალატამ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 11 მუხლის ,,ა” და «ბ» ქვეპუნქტების, ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტზე მითითებით, არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მტკიცება მასზე, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა გამომდინარეობდა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 11 მუხლის «ა» პუნქტით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებიდან, კერძოდ, სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია, სადავო საცხოვრებელ სადგომში მოსარჩელის შესახლების საფუძველი. სასამართლოს მითითებით ქ. თბილისის ლენინის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1985 წლის 21 სექტემბერის გადაწყვეტილების თანახმად, ვ. გ-ის სადავო საცხოვრებელ სადგომში შესახლება განაპირობა მოპასუხე მამის ოჯახის წევრობამ, შეიძლება ითქვას, რომ ასეთი გადაწყვეტილების მიღება მიზნად ისახავდა არასრულწლოვანი ვ. გ-ისათვის თავშესაფრის მიცემას, რაც მშობლის საზრუნავთაგან ერთ-ერთი უპირველესი მოვალეობაა. აღნიშნული გამომდინარეობს არასრულწლოვანი შვილის (ვ. გ-ი) და მშობლის (მამა -ი. გ-ი) გადაწყვეტილების დროს მოქმედი საბინაო და საოჯახო-საქორწინო სამართლებრივი ურთიერთობებიდან, რაც ცხადყოფდა, რომ მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას არაფერი ჰქონდა საერთო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობებთან და მათ მომწესრიგებელ კანონთან, რომლებიც გულისხმობს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე კანონის გვერდის ავლით განხორციელებული სამოქალაქო ბრუნვის შედეგებს და მათ მოსაწესრიგებლად სპეციალური წესების შემოღებას. ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ვ. გ-ი არ იყო «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 11 მუხლის «ა» პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე სახის მოსარგებლე. უფრო მეტიც, იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ვ. გ-ის მამამ, აწ გარდაცვლილმა ი. გ-მა გააჩუქა მისი წილი ქონება, ვ. გ-ს არც მემკვიდრეობის გზით აღარ მიუწვდებოდა ხელი სადავო საცხოვრებელი სადგომის (შენობის) მფლობელობაზე.
რაც შეეხება აპელანტის მითითებას იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე სადავო ფართში ჩაეწერა 1989 წელს, მაშინ როდესაც ფართის მესაკუთრეს აღარ წარმოადგენდა მოსარჩელის მამა, პალატამ მიიჩნია, რომ მხოლოდ სადავო ფართში რეგისტრაციის (ჩაწერის) მითითებული გარემოება არასაკმარისი იყო მოსარჩელის მიერ სადავო ფართის მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის ტრანსფორმაციისა და სადგომზე სარგებლობის უფლების დათმობის თაობაზე რეგისტრაციის (ჩაწერის) დროს ფართის არსებული მესაკუთრის ნების უტყუარად დასადგენად.
სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ გარდა ზემოაღნიშნულისა, სადგომზე სარგებლობის უფლების გარიგების დასადგენად საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებები მოსარჩელის მიერ სადავო საცხოვრებელ სადგომზე კომუნალური გადასახადების გადახდის გარემოების დასადასტურებლად, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისათვის დამატებით საფუძველს წარმოადგენს.
ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვ. გ-ი არ იყო «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 11 მუხლის «ა» პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე სახის მოსარგებლე.
სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის საქართველოს 170.1-ე და 172.1-ე მუხლებზე მითითებით, შეგებებულ სარჩელთან მიმართებაში სრულად გაიზირა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში ვ. გ-ს, ნ. დ-ს, ე. და ნ. გ-ებს არ გააჩნდათ სადავო ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი და, შესაბამისად, არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების, როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი საფუძვლები.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორი შეფასება მიეცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, სწორად იქნა გამოყენებული ურთიერთობის მარეგულირებელი კანონი, რის გამოც არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. გ-მა და ნ. დ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორთა განმარტებით, განჩინების მიღებისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ისინი არ იყვნენ «საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების» შესახებ კანონის სუბიექტები, ვინაიდან თუ არა გარიგებისა და ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, მაშინ, რის საფუძველზე აღმოჩნდნენ სადავო ფართში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით ვ. გ-ისა და ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. გ-ისა და ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ვ. გ-ისა და ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ვ. გ-ისა და ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორებს დაუბრუნდეთ ვ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
