ას-1400-1415-2011 26 დეკემბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

კასატორი _ ე. ჯ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ. შ-ი, რ. შ-ი, თ. გ-ი, ბ. გ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება

კასატორს მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ჯ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. და რ. შ-ების მიმართ და მოითხოვა უძრავი ნივთის მესაკუთრედ და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: 1991 წლის 10 აგვისტოდან ე.ჯ-ი სასჯელს იხდიდა უკრაინაში, საიდანაც დაბრუნდა 1996 წლის აგვისტოში. დაბრუნების დროს მამა დახვდა გარდაცვლილი. იგი გარდაიცვალა 1996 წლის 9 ივნისს. თბილისში დაბრუნებისას მოსარჩელის სახლში ქ.თბილისში, რ-ის ¹11-ში დახვდნენ რ. შ-ი, მ. შ-ი, მისი ქმარი ა. გ-ი და მათი ოჯახის წევრები. საცხოვრებელი სახლი, როგორც მათ განუცხადეს, იყიდეს ე.ჯ-ის მამისგან და უკვე იყო რეგისტრირებული მათ სახელზე. ე.ჯ-ს ეჭვი არ შეჰპარვია, რადგან მათ იცნობდა და ისინი ამ სახლში მდგმურებად ცხოვრობდნენ. ვინაიდან სასჯელის მოხდის შემდეგ უნდა ყოფილიყო პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ერთი წლით, ეს პერიოდი იცხოვრა მათთან ერთად. ა. გ-მა, მ. და რ. შ-ებმა, 1996 წლის 22 იანვარს შექმნეს ყალბი მინდობლობა თითქოსდა ო. ჯ-ი ანიჭებს უფლებამოსილებას მ. შ-ს, გაასხვისოს რ-ის ქუჩა ¹11-ში მდებარე სახლი, მაგრამ აღნიშნული მინდობილობა საკმარისი არ იყო, მათი განზრახვის სისრულეში მოსაყვანად. პირველი – მოსარჩელის მამის საცხოვრებელი სახლი იყო დაუკანონებელი, დაკანონების გარეშე კი ვერ გადაიფორმებდნენ მას და, მეორე, რ-ის ქ.¹11-ის საბინაო წიგნაკში ჩაწერილი იყო თვითონ მოსარჩელე მხარე, რომლის გარეშე ასევე ვერ გადაფორმდებოდა ო. ჯ-ის სახლი. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხეებმა დააკანონეს სადავო სახლი, რის შემდეგადაც დაიწყო წინასწარი გამოძიება და მ. შ-ს წარედგინა ბრალი სისხლის სამართლის კოდექსის 153-ე მუხლის მეორე ნაწილით. სისხლისსამართლებრივი დევნა მ. შ-ის წინააღმდეგ შეწყდა. 2007 წლის 17 აგვისტოს ა. გ-მა მოჩვენებით თვალთმაქცურად გააფორმა უკანონოდ მისაკუთრებული ბინა სიდედრზე – რ. შ-ზე.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება. სასარჩელო განცხადების საფუძვლები მოსარჩელე ე. ჯ-ისათვის ცნობილი იყო 1997 წლისათვის, შესაბამისად, წარმოდგენილი სასარჩელო განცხადება, გარდა იმისა, რომ ფაქტობრივად დაუსაბუთებელია არის ხანდაზმული. აღნიშნულ საქმეზე არც სისხლის სამართლის წესით დადგენილა მოპასუხეთა მიერ დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის ფაქტი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებით ე. ჯ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 20 ივლისის განჩინებით, ე. ჯ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შემდეგ გარემოებათა გამო: საჯარო რეესტრის 24.12.2009 წლის ამონაწერით დგინდება, რომ რ-ის ქ. ¹11-ში და ¹13-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე (მიწის ნაკვეთი 229 კვ.მ და შენობა-ნაგებობები 245 კვ.მ.), 10.10.1997 წლისა და 17.08.2007 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, რეგისტრირებულია რ. შ-ის საკუთრების უფლება. აღნიშნული უძრავი ნივთი აღრიცხულია ერთი საკადასტრო ნომრით _ ... საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალური ვებგვერდის განცხადებებისა და უფლებების რეგისტრაციის ელექტრონული წიგნის მონაცემების მიხედვით დადგენილია, რომ მ. შ-მა, როგორც შპს «მ. წ-ის» წარმომადგენელმა, 2010 წლის 30 ივნისს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს, შპს «მ. წ-ის» საწესდებო კაპიტალში შეტანის საფუძველზე, რ-ის ქ. ¹11 და ¹13-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნით, რაც დაკმაყოფილდა და ხსენებული უძრავი ქონება აღირიცხა შპს «მ. წ-ის» სახელზე 2010 წლის 6 ივლისს. საქმეში წარმოდგენილია 1996 წლის 22 იანვრის სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა (რეგ. ¹1-82) ო. ჯ-ის კუთვნილი ქონების მ. შ-ისათვის მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილების მინიჭების შესახებ. მოსარჩელე ე. ჯ-ის განცხადების საფუძველზე, მოპასუხე მ. შ-ის მიმართ 2007 წლის 3 მაისს დაიწყო წინასწარი გამოძიება დოკუმენტის გაყალბების ფაქტზე დანაშაულისათვის გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით. გამოძიებამ დაადგინა, რომ მ. შ-მა 1996 წლის იანვარში განიზრახა, თაღლითურად, ყალბი დოკუმენტების დამზადებისა და გამოყენების გზით, ქონებრივი უფლება მიეღო ო. ჯ-ის კუთვნილ ბინაზე მდებარე ქ. თბილისში, რ-ის ქ. ¹11-ში. აღნიშნულით მ. შ-მა პირთა ჯგუფთან წინასწარი შეთანხმებით, ყალბი მინდობილობის შედგენით, თაღლითურად, მართლსაწინააღმდეგოდ მოიპოვა ქონებრივი უფლება ო. ჯ-ის კუთვნილ 500 000 ლარად ღირებულ საცხოვრებელ სახლზე. დანაშაულებრივი ქმედების საბოლოოდ აღსრულებისა და მისი შენიღბვის მიზნით, მ. შ-მა 1996 წლის 23 მარტს ყალბი მინდობილობა წარადგინა ა. შოშიაშვილის სანოტარო ბიუროში, რომლის საფუძველზეც შედგა ნასყიდობის ხელშეკრულება (რეგ. ¹1-104) და ო. ჯ-ის კუთვნილი ბინა მ. შ-მა 786 ლარად გაასხვისა თავის მეუღლე ა. გ-ის სახელზე. მ. შ-ის ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მიცემის შესახებ დადგენილება გამოძიებამ გააუქმა იმ საფუძვლით, რომ მ. შ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედება სასჯელის ზომად ითვალისწინებდა თავისუფლების აღკვეთას 5 წლამდე ვადით, რაც განეკუთვნება ნაკლებად მძიმე კატეგორიის დანაშაულს, ხოლო, საქართველოს სსკ-ის 71-ე მუხლით, ნაკლებად მძიმე კატეგორიის დანაშაულისათვის ხანდაზმულობის ვადა დანაშაულის ჩადენიდან დადგენილია ექვსი წელი. მ. შ-ის მიერ დანაშაულის ჩადენიდან, ანუ 1996 წლიდან კი, გასული იყო 6 წელზე მეტი და, შესაბამისად, გასული იყო სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადა. დადგენილია, რომ ბრალდებულის პასუხისგებაში მიცემის დადგენილების გაუქმების შესახებ 2009 წლის 9 ივლისის დადგენილება მ. შ-ს არ გაუსაჩივრებია. დადგენილია, რომ 2007 წლის 17 აგვისტოს ა. გ-ის წარმომადგენელს თ. ქ-ლს (გამყიდველსა) და რ. შ-ს (მყიდველს) შორის სანოტარო ფორმით დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავო უძრავ ქონებაზე მდებარე _ ქ. თბილისი, რ-ის ქ. ¹11-ში. ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგანზე ა. გ-ის საკუთრების უფლება დასტურდებოდა საჯარო რეესტრის ამონაწერით. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოება იმის თაობაზე, რომ აწ გარდაცვლილ ო. ჯ-ს (რ-ის ქ. ¹11-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონების ყოფილ მესაკუთრეს) არ სურდა ხსენებული საცხოვრებელი ბინის გასხვისება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ აღნიშნა, რომ მ. შ-ის მიმართ სისხლის სამართალწარმოების პროცესში ჩატარებული 2010 წლის 28 იანვრის ¹35/გრ გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნით მხოლოდ, სავარაუდოდ დასტურდება, რომ ო. ჯ-ის ეჭვმიტანილის სახით დაკითხვის ოქმზე ჯ-ის სახელით არსებული ხელმოწერა და 1996 წლის 22 იანვრის მინდობილობაზე და სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის ჟურნალში ჯ-ის სახელით არსებული ხელმოწერები არ არის შესრულებული ერთსა და იმავე პირის მიერ.

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომლის თანახმად, საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ ო. ჯ-ს არ ჰქონდა სადავო საცხოვრებელი სახლის გაყიდვის სურვილი. აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა ო. ჯ-ის მიერ 1996 წლის 26 იანვარს პროკურატურის სახელზე შეტანილ განცხადებებზე, სადაც ო. ჯ-ი მიუთითებს, რომ რ-ის ქ. ¹11-ში მდებარე თავისი საცხოვრებელი სახლი მიჰყიდა რ. შ-ს, რომლისგანაც 15 იანვარს მიიღო 1600 აშშ დოლარი, რასაც ესწრებოდნენ მისი მეზობლები. აღნიშნული თანხა კი მოპარეს ფაქტობრივმა მეუღლემ ოლგა ხ-ამ და მისმა შვილებმა. სწორედ აღნიშნული ფულის და სხვა ნივთების დაბრუნებაში დახმარებისათვის მიმართა ო. ჯ-მა პროკურატურას. მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილ რუსულ ენაზე შესრულებულ ჩანაწერში («ზაპისკა») ო. ჯ-ი მიუთითებს, რომ თავის მეზობელ რ. შ-ს მიჰყიდა მისი საცხოვრებელი სახლი მდებარე რ-ის ქ. ¹11-ში 4 ოთხი ათას დოლარად მოწმეებისა და არაკანონიერი მეუღლე ო. ხ-ას თანდასწრებით. 4 ათასი დოლარიდან მიიღო 1600 დოლარი 16 იანვარს. 18 იანვარს მიიღო კიდევ 1000 დოლარი. დარჩენილ თანხას 1400 დოლარის ოდენობით მიიღებს დოკუმენტების გაფორმების შემდეგ. აღნიშნულის შემდეგ ჩანაწერში მითითებულია, რომ იგი შესრულებულია ო. ჯ-ის მიერ საკუთარი ხელით, რაზეც აწერს ხელს. ჩანაწერის შესრულების თარიღად მითითებულია 18.01.96 წელი, რომელსაც ხელს აწერენ, ასევე მოწმეები და რ. შ-ი. აღნიშნულის შემდეგ არსებული ჩანაწერის მიხედვით, 14 თებერვალს ო. ჯ-მა შ-ისაგან მიიღო 600 დოლარი. მართალია, გამოძიებით დადგენილია, რომ ყალბი დოკუმენტის (22.01.1996 წლის მინდობილობის) დამზადებისა და გამოყენების გზით მ. შ-მა თაღლითურად, პირთა ჯგუფთან ერთად მიიღო ქონებრივი უფლება ო. ჯ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, მაგრამ, როგორც, ზემოთ აღინიშნა, პროკურატურისადმი მიმართულ განცხადებებში ო. ჯ-ი თავის სიცოცხლეში ადასტურებს, რომ რ-ის ქ. ¹11-ში მდებარე სახლი მან მიყიდა რ. შ-ის და მიიღო ნასყიდობის თანხა, რაც თავის სიცოცხლეში მას სადავოდ არ გაუხდია. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული ჩანაწერი, ე.წ. ,,ზაპისკა” და 1996 წლის 26 იანვარს პროკურატურისადმი მიმართული წერილი გაყალბებულია მოპასუხეთა მიერ. სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ გარდა ზეპირი მითითებისა, სხვა მტკიცებულებით აღნიშნული გარემოება ვერ დაადასტურა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება სასარჩელო განცხადების ხანდაზმულად მიჩნევის ნაწილში. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივარში მითითებულ მოსაზრებები შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმეში არსებული მასალებით, კერძოდ, სასარჩელო განცხადებით ირკვევა, რომ დარღვეული უფლების შესახებ ე. ჯ-ისათვის ცნობილი გახდა საქართველოში დაბრუნებისთანავე _ 1996 წლის აგვისტოში, რის შესახებაც თავადვე მიუთითა კიდეც სარჩელში, კერძოდ, მან აღნიშნა, რომ 1996 წლის აგვისტოში, როდესაც, სასჯელის მოხდის შემდეგ, დაბრუნდა საქართველოში, შ-ებისაგან მისთვის ცნობილი გახდა, რომ სახლი იყიდეს მამამისისაგან და გაფორმებული ჰქონდათ თავიანთ სახელზე. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის ის მოსაზრება, რომ ამ დროისათვის მისთვის ცნობილი გახდა არა დარღვეული უფლების შესახებ, არამედ მხოლოდ ბინის გასხვისების ფაქტის შესახებ. აღნიშნული მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 29 სექტემბრის ¹2/1182 განჩინებაზე, რომლის მიხედვითაც ე. ჯ-ის სარჩელი მოპასუხე ა. გ-ისა და მესამე პირი 26 სახელმწიფო სანოტარო კანტორის მიმართ, ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ დარჩა განუხილველად მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო.

პალატამ განმარტა, რომ, მართალია, განჩინებაში მითითებული არ არის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების თარიღი, მაგრამ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია საკმარისად მყარი, მკაფიო და თანმხვედრი ვარაუდების ერთდროულად არსებობა, რის საფუძველზეც სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ე. ჯ-ისათვის 1996 წლის აგვისტოში გახდა ცნობილი რ-ის ქუჩა ¹11-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობიდან გამომდინარე უფლების დარღვევის შესახებ და არა 2006 წლის ზაფხულში ომარ შაბანოვისაგან, კერძოდ, დადგენილია, რომ 1997 წლის 29 სექტემბრის განჩინების გამოტანის დროისათვის მ. ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლზე დავა უკვე გადაწყვეტილი იყო. ამასთან, 29.09.1997 წლის განჩინებაში მოპასუხედ მითითებულია ა. გ-ი, რომელთანაც დადებულია სწორედ ამჟამად განსახილველი სარჩელით სადავოდ ქცეული 1997 წლის 23 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება. გარდა ამისა, განჩინებაში მესამე პირად მითითებულია 26-ე სახელმწიფო სანოტარო კანტორა. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება კი დამოწმებულია 26-ე სახელმწიფო სანოტარო კანტორაში.

სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 17 აგვისტოს ნასყიდობის სადავო ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები საქმის მასალებით არ დასტურდება, რაც სარჩელის ამ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლით, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. განსახილველ შემთხვევაში, გამსხვისებელი ა. გ-ი აღრიცხულია სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ. სამოქალაქო კოდექსით შემძენის უფლება დაცულია რეგისტრაციაუნარიანი უფლების რეგისტრაციის ფაქტით, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერი მესაკუთრის შესახებ, თუნდაც ის არ იყოს ამ უძრავი ნივთის ნამდვილი მესაკუთრე, მესამე პირებისათვის ითვლება სწორად, ანუ მესამე პირებისათვის მესაკუთრედ ითვლება ის პირი, რომელიც საჯარო რეესტრში ასეთად არის რეგისტრირებული. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ არ არსებობს 17.08.2007 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი. სამოქალაქო კოდექსის 1505.1 მუხლის თანახმად, 1997 წლის 25 ნოემბრიდან ძალადაკარგულად ჩაითვალა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი. 1996 წლის 23 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სადავოსამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პერიოდში (რ-ის ქ. ¹11-ის ნასყიდობის თაობაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა 1996 წლის აგვისტოში). საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დარღვეულია (სასარჩელო ხანდაზმულობა), განისაზღვრება სამი წლით. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ე. ჯ-ისათვის 1996 წლის აგვისტოში გახდა ცნობილი სახლის სადავოობის, ანუ მისი უფლების დარღვევის შესახებ, მას უფლება ჰქონდა, ამ მომენტიდან სამი წლის ვადაში გაეხადა სადავოდ 1996 წლის 23 მარტის ხელშეკრულება, რაც განახორციელა კიდეც ამავე კოდექსის მოქმედების პერიოდში, თუმცა მისი სარჩელი ქ. თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით განუხილველი დარჩა. საქართველოს სსრ-ის სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლით განსაზღვრული იყო, რომ განცხადების შეტანა, მისი განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, არ წყვეტს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადას. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის საპროცესო კოდექსი ძალადაკარგულად ჩაითვალა 1999 წლის 15 მაისიდან, როცა ამოქმედდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (434-ე მუხლი). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 277-ე მუხლითაც განსაზღვრულია, რომ სარჩელის (განცხადების) განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ შეწყდება. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს ექვს წელს. იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბერს, ხოლო ე. ჯ-მა უფლების სადავოობის შესახებ შეიტყო 1996 წლის აგვისტოში, ანუ, როდესაც ჯერ კიდევ გასული არ იყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით განსაზღვრული საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის 3 - წლიანი ვადა, ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებით, მოსარჩელისათვის, კონკრეტულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 1997 წლის 25 ნოემბრიდან და, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 129.1 მუხლით უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა განსაზღვრულია ექვსი წლით, ე. ჯ-ს სარჩელი უნდა აღეძრა 2003 წლის 25 ნოემბრამდე. მან კი სარჩელი აღძრა 2009 წლის 29 დეკემბერს.

სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა, სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება, შესაბამისად, გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. ისრაელში მყოფმა მოსარჩელე ე. ჯ-მა 2007 წლის 29 მარტს განცხადებით მიმართა საქართველოს პრეზიდენტს, რომლითაც ითხოვა დახმარება მამის _ ო. ჯ-ის ყოფილი და შემდგომში რ. შ-ის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მდებარე _ ქ. თბილისში, რ-ის ქ. ¹11-ში მისთვის, როგორც ო. ჯ-ის მემკვიდრისათვის დაბრუნებასთან დაკავშირებით. განცხადებაში იგი, ასევე, მიუთითებდა, რომ 1998 წელს აიყვანა ადვოკატი, მაგრამ მისი ბრძოლა უშედეგო აღმოჩნდა. როგორც აუხსნეს, მისი ბინა გაყიდული იყო, «მაგრამ როგორ გაიყიდა მისი თანხმობის გარეშე?» მისი თქმით, საეჭვო იყო ის გარემოებაც, რომ ბინის გაყიდვის დროს საბუთებზე მამამისის ხელმოწერა არის ნასვამ ან ნაძალადევ მდგომარეობაში მომხდარი, მაგრამ ეს იყო 2007 წლის 29 მარტს, ანუ მას შემდეგ, რაც უკვე გასული იყო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადა და, შესაბამისად, აღნიშნულით ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეწყვეტილა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ე. ჯ-ის სარჩელი, 23.03.1996 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში ხანდაზმულია, რის გამოც არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 20 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ჯ-მა შემდეგი დასაბუთებით: პალატამ სათანადო დასაბუთების გარეშე დადგენილად ჩათვალა, რომ მ. შ-მა კანონიერად გაასხვისა ო. ჯ-ის საცხოვრებელი სახლი თავის მეუღლე ა.გ-ზე. პალატამ ყურადღება არ მიაქცია და სამართლებრივად სათანადოდ არ შეაფასა მ. შ-ის ქმედება, არ გაასაჩივროს მის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის დადგენილება, რომელიც მიღებულ იქნა ისნის პროკურატურის მიერ არა მ. შ-ის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო, არამედ დანაშაულის ჩადენიდან ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. მ. შ-ი ასეთი ქმედებით დაეთანხმა გამოძიებას და აღიარა, რომ თაღლითური გზით დაეუფლნენ ო.ჯ-ის უძრავ ქონებას თანამზრახველებთან ერთად, აღნიშნული ფაქტობრივად უნდა გამხდარიყო სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. პალატამ დაუსაბუთებლად გაიზიარა მოპასუხეთა პოზიცია, რომ ო.ჯ-მა შ-ებს მიყიდა სახლი რ-ის ქუჩა 11-ში, თვითონ კი საცხოვრებლად გადავიდა მ. 18-ში. ო.ჯ-ს არც სახლი გაუყიდია და არც საცხოვრებლად გადასულა მ. 18-ში, იგი სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა რ-ის ქუჩა 11-ში და გარდაცვალების შემდეგ დაასაფლავეს სწორედ აღნიშნული სახლიდან, რასაც ასე კატეგორიულად უარყოფს მოპასუხეები. სასამართლომ კი არ გამოიკვლია გარდაცვალებამდე სად ცხოვრობდა, საიდან გამოასვენეს ო.ჯ-ი, აღნიშნულის გასარკვევად აუცილებელი იყო მოწმეების კ.სარქისიანისა და გ.ხ-ის დაკითხვა, რომლებიც რ-ის 15-ში ცხოვრობენ და რომელთა დაკითხვაზედაც სასამართლომ უარი თქვა.

სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია დადგენილად ე.ჯ-ის მიერ სასამართლოში სარჩელის შეტანის ფაქტი 1997 წელს შ-ების წინააღმდეგ, არ გაარკვია და სამართლებრივად არ შეაფასა ის ფაქტი თუ საიდან მოხვდა შ-ებთან, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მათ მიერ წარმოდგენილი, ისნის რაიონის სასამართლოს მიმართვა ნოტარიუს ა.შოშიაშვილისადმი, სადაც სასამართლო ავალებს ნოტარიუს, წარმოადგინოს სასამართლოში ო.ჯ-ის საცხოვრებელი სახლი გასხვისების სანოტარო საქმე. ეს ის საქმეა, რომელიც არ დაბრუნებია უკან ნოტარიუს და გამქრალია სასამართლოს არქივიდან, ხოლო ამ საქმიდან ერთი დოკუმენტი, აღმოაჩნდათ შ-ებს.

სასამართლომ სწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს, მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად განმარტა იგი. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომ მ. შ-მა მეუღლე ა. გ-თან და დედა რ. შ-თან ერთად თაღლითური გზით მიისაკუთრა ო. ჯ-ის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც თავიდან აღირიცხა ა. გ-ის სახელზე. მ. შ-მა დაამზადა ყალბი მინდობილობა, რომლითაც მოხდა სახლის გასხვისება მისი ქმრის სახელზე. ა. გ-მა ო. ჯ-ის სახელით დაწერა გამგეობაში უკანონო ნაგებობის დაკანონების შესახებ განცხადება, ურომლისოდაც ასევე ვერ მოახდენდნენ სახლის გასხვისებას, რ. შ-მა კი, დაამზადა ყალბი ფორმა ¹1, რომელიც ასევე გამოიყენეს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს. ო. ჯ-ის სახლის გადაფორმების დღიდან ფლობდნენ და სარგებლობდნენ უკანონო გზით მისაკუთრებული ქონებით. 2007 წელს, როდესაც დაიწყო გამოძიება, დაიკითხა სამივე პირი, აშკარა საფრთხე შეექმნა მათ მიერ თაღლითურად მისაკუთრებულ ქონებას, რადგან ჩათვალეს, რომ ყველაზე ნაკლები საფრთხე ემუქრებოდა რ. შ-ს, მასზე გადააფორმეს ო.ჯ-ის საცხოვრებელი სახლი 2007 წლის 17 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულებით. გარიგება დაიდო მოსაჩვენებლად, რადგან რეალურად არაფერი არ შეცვლილა, იგივე ოჯახი და იგივე პირები ფლობდნენ და სარგებლობდნენ უძრავი ნივთით, ფაქტობრივად აღნიშნული გარიგებით სამივეს სურვილია ნივთის შენარჩუნება და არა ის, რომ საჯარო რეესტრში სახლი აღრიცხულიყო რ. შ-ის სახელზე, ვინაიდან 2007 წლის 17 აგვისტოს ხელშეკრულების დადების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებული იყო ნამდვილობას და იგი მხოლოდ მათი ადრინდელი კანონსაწინააღმდეგო ქმედების დასაფარავად გამოიყენეს, მას არავითარი იურიდიული შედეგი არ მოჰყოლია. პალატამ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129 და 130-ე მუხლები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, ანუ ხანდაზმულობის ვადის წარმოშობის საფუძველია უფლების დარღვევა, მაგრამ ვადის ათვლა ხდება არა უფლების დარღვევის მომენტიდან არამედ იმ მომენტიდან, როცა პირმა შეიტყო 2006 წელს მ.შაბანოვისაგან. სარჩელი კი შეიტანა 2009 წლის დეკემბერში. 2006 წლისათვის მოქმედებდა დღეისათვის არსებული სამოქალაქო კოდექსი, რომლის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილი უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადაა 6 წელი, ანუ ე. ჯ-მა სარჩელი შეიტანა კანონით განსაზღვრულ ვადაში. განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადაზე მიუთითა მ. და რ. შ-ების წარმომადგენელმა, რომელმაც სასამართლოში დააზუსტა, რომ მოსარჩელეებმა დაარღვიეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის მოთხოვნა, რომელიც ითვალისწინებს სასარჩელო ხანდაზმულობის 3 წლიან ვადას, სწორედ ამ 3 წლიან ხანდაზმულობის ვადაზე უნდა ემსჯელა მოსამართლეს და არ გასცდენოდა მის ფარგლებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა. კასატორი სადავოდ ხდის სამოქალაქო კოდექსის 129-ე და 130-ე მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ე. ჯ-ს უნდა დაუბრუნდეს 2011 წლის 31 ოქტომბერს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის 70% _ 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

ე. ჯ-ს უნდა დაუბრუნდეს 2011 წლის 31 ოქტომბერს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის 70% _ 4200 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.