ას-1434-1449-2011 26 დეკემბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ შ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ბ-ი»

მესამე პირი _ სსიპ ბუნებრივი რესურსების სააგენტო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა, გადაცემული თანხის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 18 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს «ბ-იმ» მოპასუხე შ. მ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა გადახდილი ნასყიდობის ფასის უკან დაბრუნება (ტომი I, ს.ფ. 1-12).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 სექტემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირის სტატუსით ჩაება საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, ხოლო 2010 წლის 13 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ასეთივე სტატუსით საქმეში ჩაება სსიპ სატყეო სააგენტო (ტომი I, ს.ფ. 114-116, 136-138).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს «ბ-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 151-156).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. მან მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 166-176).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «ბ-ის» სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, შპს «ბ-ის» სარჩელი დაკმაყოფილდა: შ. მ-ეს შპს «ბ-ის» სასარგებლოდ დაეკისრა 210000 აშშ დოლარის გადახდა; მას ასევე დაევალა მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 12000 ლარის ოდენობით და ადვოკატის მომსახურების ხარჯები 8200 აშშ დოლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 3 აპრილს შ. მ-ესა და შპს «ბ-ის“ უფლებამოსილ პირს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენს უძრავი ქონება _ მიწის ნაკვეთი;

ნასყიდობის ხელშეკრულების 1.3 პუნქტის თანახმად, ნასყიდობის ფასი შეადგენს 210000 აშშ დოლარს;

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის თანხა შპს «ბ-იმ“ გადაიხადა;

ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს ნასყიდობის საგნის მესაკუთრედ საჯარი რეესტრში შ. მ-ე იყო რეგისტრირებული;

ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ სადავო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ შპს «ბ-ი“ დარეგისტრირდა;

2008 წლის 3 აპრილის ხელშეკრულებით გამყიდველის პასუხისმგებლობა ნაკლიანი ქონების გადაცემის შემთხვევაში შეზღუდული ან გამორიცხული არ არის. უფრო მეტიც, აღნიშნული ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის შესაბამისად, თუკი ქონებას ხელშეკრულების დადების შემდეგ აღმოაჩნდება ხელშეკრულების დადებამდე არსებული ქონებრივი ან უფლებრივი ნაკლი, რაც მყიდველისათვის ცნობილი გახდება ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ, გამყიდველი ვალდებულია საკუთარი ხარჯით გამოასწოროს ნაკლი, თუკი გამოსწორება შეუძლებელია, გამყიდველმა სრულად უნდა აუნაზღაუროს მყიდველს ნაკლით გამოწვეული ზიანი;

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 3 აპრილის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონება უფლებრივი ნაკლის მქონე იყო. კერძოდ, მიწის ნაკვეთი განფენილი იყო ქვემო ქართლის რეგიონალური სატყეო სამმართველოს მართვას დაქვემდებარებულ გარდაბანი-მარნეულის სატყეო უბანში. ხსენებული მიწის ნაკვეთი ირიცხებოდა სატყეო დეპარტამენტის მართვას დაქვემდებარებულ სახელმწიფო სამეურნეო ტყის ფონდში, კერძოდ, ყოფილი კ-ის სელექციური სატყეო მეურნეობის ო-ის სანერგე უბნის კვარტალ ¹4 ლიტერ ¹1-ში;

საქართველოს საპატრიარქოსათვის სახელმწიფო ტყის ფონდის კ-ის სელექციური სატყეო მეურნეობის ო-ის სანერგე უბნის ტერიტორიაზე მიჩენილი უბნის (10ჰა მიწის ფართობი) გამოყოფის შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 4 იანვრის ¹1 ბრძანებულებით საქართველოს საპატრიარქოს თხოვნა დაკმაყოფილდა და საკურორტო რეკრეაციული ცენტრის შექმნის მიზნით სახელმწიფო ტყის ფონდის კ-ის ყოფილი სელექციური ფონდის სატყეო მეურნეობის ო-ის სანერგე უბნის ტერიტორიაზე საქართველოს საპატრიარქოს გამოეყო მიჩენილი უბანი, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება – სატყეო დეპარტამენტის ყოფილი კ-ის სელექციური სატყეო მეურნეობის ო-ის სანერგე უბნის კვარტალ ¹4-ის ლიტერ ¹ 1,2,4.7,9, საერთო ფართობით – 10ჰა. მიჩენის ვადად განისაზღვრა 20 წელი. 2008 წლის 3 აპრილის ხელშეკრულებით, შპს «ბ-ის“ საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთი, სარეგისტრაციო კოდით ¹..., განთავსებულია საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 4 იანვრის ¹1 ბრძანებულებით საქართველოს საპატრიარქოს მიჩენის მიზნით გადაცემულ ტერიტორიაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 3 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე ქონება უფლებრივად ნაკლიანი იყო. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ პრეზიდენტს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი მიჩენილ უბნად საპატრიარქოსათვის კიდეც რომ არ გამოეყო, შემძენისათვის აღნიშნული მიწის ნაკვეთი მაინც უფლებრივი ნაკლის მქონე იქნებოდა, ვინაიდან სადავო ტერიტორია მიეკუთვნებოდა სახელმწიფო ტყის ფონდს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შ. მ-ემ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა მიწის ნაკვეთის, სარეგისტრაციო კოდით ¹..., უფლებრივი ნაკლის შესახებ. აღნიშნული დასკვნის ფაქტობრის საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ შ. მ-ე წლების განმავლობაში სატყეო მეურნეობის დირექტორი იყო. გარდა ამისა, მის წინააღმდეგ აღნიშნული საფუძვლით დამდგარი იყო კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 4 ნოემბრის განაჩენი. აღნიშნული განაჩენის დადგომის შედეგად, სადავო ქონება შ. მ-ეს არ ჩამორთმევია. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ამ დროისათვის სადავო ქონება, რომელიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 4 ნოემბრის განაჩენშია მოხსენებული და რომელიც შემდგომ 2008 წლის 3 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებით შპს «ბ-ის“ გადაეცა, განაჩენის დადომის დროისათვის შპს «ს. კ-ის“ საწესდებო კაპიტალში ირიცხებოდა, რომლის ერთ-ერთი პარტნიორი შ. მ-ე იყო, მას საკუთრების უფლებით აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ხსენებული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ლიკვიდაციის შემდეგ დაუბრუნდა. სწორედ ამიტომ, შპს «ბ-ისთან“ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე, შ. მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად საჯარო რეესტრში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 20 ივნისის ¹ 6148/006-2109/006 ბრძანება იყო მითითებული.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. 327-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე, რომელთა მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ხელშეკრულების ჯეროვანი შესრულება გულისხმობს ხელშეკრულების შესრულებას ხელშეკრულებითვე გათვალისწინებული პირობებით. შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების შესრულება არ შეესაბამება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობებს, აღნიშნული ჩაითვლება ხელშეკრულების არაჯეროვან შესრულებად, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების შესრულება ზოგჯერ შეიძლება იმდენად ეწინააღმდეგებოდეს ხელშეკრულებით დადგენილ პირობებს, რომ არაჯეროვანი შესრულება, თავისი არსით და სამართლებრივი შედეგებით შეიძლება გაუთანაბრდეს ხელშეკრულების შეუსრულებლობას.

სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. ამავე კოდექსის 487-ე მუხლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. 489-ე მუხლის შესაბამისად, ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა აგრეთვე საქართველოს ტყის კოდექსის ნორმები. აღნიშნული კოდექსის მე-5 მუხლის «ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ტყე არის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ტყე; მე-9 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო ტყის ფონდი და მისი რესურსები გაიცემა ფლობისა და სარგებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით; მე-17 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ტყის ფონდის მიჩენილი უბნის ტერიტორიაზე შეიძლება შეიზღუდოს ან მთლიანად აიკრძალოს ტყით სარგებლობა და მოქალაქეთა ტყეში ყოფნა, თუUეს მიჩენილი უბნის გამოყოფის მიზანთან შეუთავსებელია.

სააპელაციო სასამართლომ ზემოთ მოყვანილი მუხლების ანალიზის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შემძენმა, შპს «ბ-იმ“ 2008 წლის 3 აპრილის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ისეთი უძრავი ქონება შეიძინა, რომლის მიმართაც, პირველ რიგში, სახელმწიფოს, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 4 იანვრის ბრძანებულებით, საქართველოს საპატრიარქოს გააჩნდა მოთხოვნის უფლება. აღნიშნული, სამოქალაქო კოდექსის 489-ე მუხლის კონტექსტში, ნასყიდობის საგანს ნაკლიან ნივთად აქცევდა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნაკლის მქონე ნივთის გაყიდვის შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი შემძენის უფლებების დაცვის რამდენიმე მექანიზმს იცნობს, კერძოდ, ნაკლის გამოსწორება, ფასის შემცირება, ხელშეკრულების მოშლა და ზიანის ანაზღაურება. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ნაკლიანი ნივთის გადაცემის შემთხვევაში, სწორი სამართლებრივი შედეგის დადგომის მიზნებისათვის, აუცილებელია სამართალურთიერთობის კვლიფიკაცია, კერძოდ, იმის დადგენა, ადგილი აქვს ხელშეკრულების შეუსრულებლობას, ნაკლიან შესრუელბას, სახეზეა ხელშეკრულების მოშლისა თუ ხელშეკრულების ბათილობის წინაპირობები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლის შესაბამისად, მყიდველს შეუძლია ნივთის ნაკლის გამო მოითხოვოს ხელშეკრულების მოშლა 352-ე მუხლის მიხედვით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ნაკლიანი შესრულების შემთხვევაში, ითვალისწინებს ხელშეკრულების მოშლას, რომლის თანმდევ შედეგებთან მიმართებით ბლანკეტურად უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგებზე.

სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ უფლებრივი ნაკლის გამო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისათვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა:

ა. ნასყიდობის საგანი უფლებრივად ნაკლიანი უნდა იყოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 487-ე მუხლის კონტექსტში;

ბ. უფლებრივი ნაკლი ხელშეკრულების დადების ეტაპზე უნდა არსებობდეს;

გ. სახეზე უნდა იყოს გამოუსწორებელი ნაკლი ან მყიდველს უნდა ჰქონდეს ნაკლის გამოსწორების ნაცვლად ხელშეკრულების მოშლის დასაბუთებული ინტერესი;

დ. უფლებრივი ნაკლის თაობაზე მყიდველი ინფორმირებული არ უნდა იყოს და არ უნდა არსებობდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 494-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული შემადგენლობა;

ე. ხელშეკრულებით არ უნდა იყოს გამორიცხული გამყიდველის პასუხისმგებლობა ნივთის ნაკლის გამო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 497-ე მუხლის შესაბამისად;

ვ. ნაკლიანი ნივთის გადაცემის შემთხვევაში, პირვანდელი მდგომარეობა უნდა აღდგეს, მიუხედავად გამყიდველის ბრალისა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციისა და შეუფერხებლად განხორციელების მიზნებისათვის მყიდველი დაცულია ყოველგვარი არაკეთილსინდისიერებისაგან, თუ იგი საჯარო რეესტრის ჩანაწერს ენდო და ნება აღნიშნული ჩანაწერის სისწორის პრეზუმფციის გათვალისწინებით გამოავლინა. შესაბამისად, შემძენი იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერი არასწორია, ნივთის მესაკუთრედ ითვლება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა შპს «ბ-ის“ კეთილსინდისიერებაში ეჭვის შეტანის ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინამძღვრები, მითუმეტეს, რომ შპს «ბ-ი“ მიზნად არ ისახავდა სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების შენარჩუნებას.

მოცემულ შემთხევვაში, შ. მ-ის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის გარკვევის მიზნებისათვის, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიხედვით მოპასუხე მესაკუთრედ ირიცხებოდა, შესაბამისად, იგი ვალდებული არ იყო უფლებრივი ნაკლით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობის პრეზუმფცია ემსახურება იმ მესამე პირების უფლებების დაცვას, რომლებიც სახელმწიფო ორგანოში ოფიციალურად განხორციელებულ ჩანაწერს ენდნენ, რაც არ ნიშნავდა იმას, რომ შ. მ-ე უნდა გათავისუფლებულიყო პასუხისმგებლობისაგან. მართალია, შ. მ-ემ თავისი საკუთრების უფლება იმ უძრავ ქონებაზე დაარეგისტრირა, რომელიც იცოდა, ან უნდა სცოდნოდა, რომ სახელმწიფო ტყის ფონდს განეკუთვნებიდა, მაგრამ აღნიშნული ჩანაწერი შ. მ-ის უფლებას ტყის ფონდზე უფლებრივად უნაკლოდ ვერ აქცევდა და ვერ გაათავისუფლებდა მას სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგებისაგან.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ნივთი ნაკლიანია და აღნიშნულის თაობაზე მყიდველი ნასყიდობის ხელშეკრლების დადების დროს ინფორმირებული არ იყო, არსებობს ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობები, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს სამოქალაქო კოდექსის 491-ე და 352-ე მუხლების შესაბამისად, წარმოეშობათ ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული შესრულებისა და სარგებლის უკან დაბრუნების ვალდებულება. აღნიშნული ვალდებულება მხარეებს წარმოეშობათ ნაკლიანი შესრულების შემთხევვაში მოვალის ბრალის მიუხედავად, ანუ იმის მიუხედავად, გამყიდველმა ნაკლიანი ქონების გაყიდვის ეტაპზე იცოდა თუ არა ნივთის ნაკლის შესახებ ან მიუძღვის თუ არა მას ბრალი ნივთზე ნაკლის წარმოშობაში.

რაც შეეხებოდა ზიანის ანაზღაურების საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ასეთ შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება გამყიდველის ბრალეულობის საკითხს, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლი სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებას ზიანის მიმყენებლის ბრალის საკითხს უკავშირებს. ზიანის ანაზღაურების ფქტობრივი და სამართლებრივი წინამძღვრების განმარტების მიზნებისათვის, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელშეკრულებო სამართალში მოქმედებს საერთო წესი, რომლის საფუძველია პრინციპი «პაცტა სუნტ სერვანდა“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს). სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის საფუძველზე განმარტა, რომ ხელშეკრულების მონაწილე, რომელმაც იცოდა ან უნდა სცოდნოდა მისი არშესრულების ან ნაკლიანი შესრულების შესაძლებლობა, ვალდებულია მეორე, უდანაშაულო მხარეს უნაზღაუროს ხელშეკრულების ნამდვილობისადმი რწმენით მიყენებული ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნაკლიანი შესრულების მიმღებს ყოველთვის აქვს ხელშეკრულების მოშლის უფლება და აღნიშნული უფლების შეზღუდვა დაუშვებელია ნაკლიანი შესრულების ავტორის ბრალეულობის გამომრიცხველ გარემოებებზე აპელირებით. სააპელაციო სასამართლომ მართალია, დადგენილად მიიჩნია ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე შ. მ-ის ინფორმირებულობა შესრულების ნაკლთან მიმართებით, თუმცა, ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შპს «ბ-ის» მოთხოვნა შ. მ-ისათვის გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე საფუძვლიანი იყო, მიუხედავად შ. მ-ის ბრალეულობისა. ამდენად, სამართლებრივად დაუსაბუთებელი იყო შპს «ბ-ის» მოთხოვნა მის სასარგებლოდ, 2008 წლის 3 აპრილის ნასყიდობის ფასის _ 210000 აშშ დოლარის შ. მ-ისათვის დაკისრების შესახებ (ტომი II, ს.ფ. 105-119).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. მ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითებს შემდეგ გარემოებებზე:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა, იგი ემყარება საქმეზე გაკეთებულ არასწორ სამართლებრივ შეფასებებს, რამაც გამოიწვია არსებითად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. გადაწყვეტილების მიღებისას გამოვლენილმა საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევამ განაპირობა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა, რაც, კასატორის მოსაზრებით, უნდა გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. ამასთან, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო არსებული დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია;

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლები, კერძოდ, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, თუ რა სახის ზიანი მიადგა მისი საკუთრების უფლებას და ამასთან სასამართლომ არ მოახდინა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების სრული, ყოველმხრივი და ობიექტური შესწავლა, რის შედეგად მან გააკეთა არასწორი დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ;

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. მოცემულ შემთხვევაში 327-ე მუხლის მოთხოვნა დაცულია, კერძოდ, 2008 წლის 3 აპრილს დადებული გარიგების ყველა არსებით პირობაზე როგორც შ. მ-ე, ისე შპს «ბ-ი“ სრულად შეთანხმდნენ;

მოცემულ შემთხვევაში დაცულია ასევე სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მოთხოვნა ვალდებულების ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას შესრულების შესახებ, კერძოდ, შ. მ-ემ ჯეროვნად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, ანუ გადაუფორმა მყიდველს მის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება. ამასთან დაცულია სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მოთხოვნაც. კასატორის განმარტებით, ნივთი, როგორც ნივთობრივი, ასევე უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი იყო შესყიდვისას, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 489-ე მუხლის თანახმად, ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო. საქმეში არ არის წარმოდგენილი იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მყიდველს მესამე პირმა რაიმე პრეტენზია წაუყენა უძრავი ქონების მიმართ;

კასატორი აღნიშნავს, რომ მისი და სხვა პირების მიმართ გარკვეული მიწის ნაკვეთების გასხვისებასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სისხლის სამართლის საქმე და 2005 წლის 4 ნოემბრის განაჩენის დადგომის შედეგად სადავო ქონება შ. მ-ეს არ ჩამორთმევია. აღნიშნული, ადასტურებს იმას, რომ ამ კონკრეტული სადავო მიწის ნაკვეთის მიმართ შ. მ-ე კეთილსინდისიერი შემძენია და მას ეკუთვნოდა იგი კანონმდებლობის სრული დაცვით. უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ 2008 წლის 3 აპრილის ხელშეკრულების პირობები შ. მ-ემ არ შეასრულა, რადგან კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რა პირობა არ შეასრულა მან;

კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.7 პუნქტს, რადგან თუ მიწა ირიცხება კერძო პირის საკუთრებაში და ამავდროულად ეს მიწა სახელმწიფო სამეურნეო ტყის ფონდს არის დაქვემდებარებული, საინტერესოა, თუ როგორ დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრმა აღნიშნული მიწა შ. მ-ის სახელზე და შემდგომ შპს «ბ-ის“ სახელზე. ანალოგიური მსჯელობითა და ლოგიკით ყოვლად უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.8 და 4.9 პუნქტები. კასატორი მიუთითებს, რომ საქართველოს ტყის კოდექსის მე-5 მუხლის «ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო ტყე არის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ტყე. შესაბამისად, ივარაუდება, რომ ასეთის მიმართ უნდა იყოს რიცხული სახელმწიფოს საკუთრება საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მიწა სახელმწიფო ტყეს არ წარმოადგენს, რაც მოცემულ შემთხვევაში რეალობაა. კასატორი მიუთითებს აგრეთვე საქართველოს ტყის კოდექსის მე-9 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ტყის ფონდი და მისი რესურსები გაიცემა ფლობისა და სარგებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, და აღნიშნავს, რომ მიწის ნაკვეთი შ. მ-ეზე სარგებლობით კი არ იყო გაცემული, არამედ მის კანონიერ საკუთრებას წარმოადგენდა, რაც გამორიცხავს ამ მიწის ტყის ფონდთან ასოცირების შესაძლებლობას (ტომი II, ს.ფ. 121-131).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 დეკემბრის განჩინებით შ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარი) 70% _ 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შ. მ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარი) 70% _ 4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.